هفته دولت، فرصتی برای مرور کارنامه خدمت است؛ اما امسال، این مرور با یاد کسانی گره خورده که خدمت را تا آخرین منزل ادامه دادند. شهیدان سید اسماعیل خطیب و امیر سرتیپ عزیز نصیرزاده، دو عضو هیأت دولت بودند که در جنگ رمضان جان خود را در راه دفاع از ایران نثار کردند. یاد آنان، بیش از هر چیز، ما را به تأمل درباره معنای خدمت، اختلافنظر و احترام فرامیخواند.
سیاست، عرصه تفاوت نگاههاست. هیچ دولتی را نمیتوان یافت که در آن همه افراد درباره همه موضوعات یکسان بیندیشند. تصمیمگیری برای مسائل پیچیده کشور، حاصل گفتوگو، استدلال، نقد و گاه اختلافنظر است. اگر چنین نباشد، اساساً تصمیمسازی جمعی معنای خود را از دست میدهد.
من نیز مانند بسیاری از همکارانم، در مقاطعی با شهیدان سید اسماعیل خطیب و امیر سرتیپ عزیز نصیرزاده درباره برخی مسائل نگاههای متفاوتی داشتم. این اختلافها نه پنهانکردنی است و نه غیرطبیعی. آنان مسئولیتهای سنگینی بر عهده داشتند و هر کدام از منظر مأموریت، تجربه و مسئولیت خود به مسائل کشور مینگریستند.
با این همه، آنچه از این دو شهید در ذهن من مانده، تنها گفتوگوها و اختلافنظرهای کاری نیست. شهید خطیب در مسیر مسئولیت، همواره همراه دولت بود؛ آرام، مسئولیتپذیر و حاضر در روزهایی که تصمیمگیری آسان نبود. شهید نصیرزاده نیز سالهای طولانی از عمر خود را در مسیر دفاع از کشور گذراند و تا آخرین لحظه در جایگاه مسئولیت باقی ماند. جنگ رمضان، همه این تفاوتها را در برابر حقیقتی بزرگتر قرار داد.
از روزی که خبر شهادت این دو عضو هیأت دولت منتشر شد، بارها به این فکر کردهام که انسانها را با چه معیاری باید به یاد آورد. آیا باید آنان را تنها با تصمیمهایی که گرفتهاند، مواضعی که داشتهاند یا اختلافهایی که با دیگران پیدا کردهاند، سنجید؟ یا لحظههایی وجود دارد که همه اینها در برابر یک انتخاب بزرگتر، معنای دیگری مییابد؟
جان، عزیزترین دارایی هر انسان است؛ دارایی که هیچ جایگزینی برای آن وجود ندارد. هنگامی که کسی این سرمایه را در راه ایران تقدیم میکند، نمیتوان او را در قاب اختلافهای سیاسی و مدیریتی محدود کرد. شهادت، اختلافها را از تاریخ پاک نمیکند، اما جایگاه آنها را تغییر میدهد. از آن پس، هر نقد و هر داوری باید در کنار حقیقتی قرار گیرد که از همه آن اختلافها بزرگتر است؛ حقیقت ایثار.
شاید امروز بیش از هر زمان دیگری به چنین نگاهی نیاز داشته باشیم. فضای عمومی ما گاهی چنان گرفتار دوگانههای موافق و مخالف میشود که فراموش میکنیم انسانها را نمیتوان به یک تصمیم، یک موضع یا یک اختلاف تقلیل داد. هر یک از ما ممکن است در موضوعی با دیگری همنظر نباشیم و این حق طبیعی همه ماست. اما اگر نتوانیم میان اختلافنظر و احترام مرزی روشن ترسیم کنیم، سرمایهای را از دست میدهیم که جامعه بیش از هر چیز به آن نیاز دارد؛ سرمایه انصاف.
شهیدان خطیب و نصیرزاده، در نهایت جان خود را برای ایران تقدیم کردند. این، بزرگترین و دشوارترین انتخابی است که یک انسان میتواند انجام دهد. هیچ مقام، مسئولیت یا افتخاری با آن قابل مقایسه نیست. از همین رو، ممکن است درباره بعضی تصمیمها و رویکردها همچنان بحث و نقد وجود داشته باشد، اما در برابر ایثاری که با نثار جان معنا یافته است، باید به احترام ایستاد.
این احترام از سر تعارف یا مصلحت نیست. احترام به انسانهایی است که آخرین داشته خود را در راه امنیت و سربلندی مردم بخشیدهاند.
سالها بعد، ممکن است کمتر کسی به یاد داشته باشد که در فلان جلسه چه کسی با چه نظری موافق یا مخالف بود؛ اما تاریخ به یاد خواهد داشت که در روزهای سخت، دو عضو هیأت دولت جان خود را برای این سرزمین تقدیم کردند. در برابر چنین ایثاری، باید تا همیشه به احترام ایستاد.
