در سالهای گذشته، تنگه هرمز همواره یکی از مهمترین اهرمهای ژئوپلیتیکی ایران در معادلات منطقهای بوده است. اکنون نیز سپاه با تصریح اینکه «تنگه هرمز سرزمین ماست» و کنترل آن در اختیار نیروی دریایی سپاه قرار دارد، بار دیگر بر جایگاه این گذرگاه راهبردی در دکترین دفاعی کشور تأکید کرده است.
این موضع نشان میدهد تهران همچنان امنیت تنگه هرمز را نه صرفاً یک موضوع دریایی، بلکه بخشی از معادله بازدارندگی خود در برابر فشارهای نظامی و سیاسی آمریکا تلقی میکند.
هشدار به حامیان متجاوز؛ گسترش دامنه بازدارندگی
مهمترین بخش اطلاعیه سپاه، هشدار صریح به کشورهایی است که به گفته این نهاد در حمایت از «متجاوز» مشارکت دارند. این پیام نشان میدهد دامنه هشدارهای ایران دیگر صرفاً متوجه طرف اصلی درگیری نیست، بلکه بازیگران منطقهای یا فرامنطقهای که با ارائه حمایت اطلاعاتی، لجستیکی یا نظامی در معادلات نقشآفرینی میکنند نیز در محاسبات بازدارندگی تهران قرار گرفتهاند.
چنین هشداری میتواند این پیام را منتقل کند که ادامه هرگونه همکاری با عملیات نظامی علیه ایران، از نگاه تهران بدون پاسخ نخواهد ماند و هزینههای امنیتی آن تنها محدود به میدان اصلی نبرد نخواهد بود.
روایت سپاه از حادثه نفتکشها
در این اطلاعیه همچنین به حادثه دو نفتکش در جنوب تنگه هرمز اشاره شده است. سپاه مدعی شده این شناورها با هدایت پرندههای آمریکایی قصد خروج از مسیر ایمن دریانوردی را داشتند و پس از وقوع آتشسوزی شدید در یکی از آنها، هر دو شناور مسیر خود را تغییر داده و عقبنشینی کردند.
صرفنظر از روایتهای احتمالی دیگر درباره این حادثه، طرح چنین موضوعی در متن اطلاعیه را میتوان بخشی از تلاش سپاه برای نقش آمریکا در افزایش تنشهای دریایی و مسئول دانستن واشنگتن در هرگونه ناامنی احتمالی در این آبراه بینالمللی ارزیابی کرد.
بازگشایی هرمز؛ مشروط به تغییر رفتار آمریکا
یکی دیگر از پیامهای مهم این اطلاعیه، مشروط دانستن بازگشایی تنگه هرمز به پایان آنچه سپاه «زیادهگوییها، تهدیدها و مداخلات آمریکا» توصیف کرده است، بود. این موضع نشان میدهد از نگاه تهران، آینده تردد دریایی در این منطقه بیش از هر چیز به رفتار ایالات متحده و کاهش تنشهای نظامی وابسته است.
در واقع، ایران تلاش دارد این گزاره را به طرفهای بینالمللی منتقل کند که امنیت کشتیرانی در خلیج فارس تنها در سایه کاهش مداخلات خارجی و احترام به ملاحظات امنیتی منطقه امکانپذیر خواهد بود.
پیام سیاسی یک اطلاعیه نظامی
در مجموع، اطلاعیه جدید سپاه را باید بخشی از راهبرد «بازدارندگی فعال» جمهوری اسلامی ایران دانست؛ راهبردی که بر اساس آن، هرگونه حمایت از اقدامات نظامی علیه ایران میتواند دامنه پاسخ تهران را گسترش دهد. همزمان، تأکید بر کنترل تنگه هرمز و پیوند زدن امنیت این آبراه به رفتار آمریکا، نشان میدهد تهران همچنان از مهمترین گذرگاه انتقال انرژی جهان به عنوان یکی از ابزارهای اصلی قدرت و فشار در معادلات منطقهای استفاده میکند.
در چنین شرایطی، تحولات تنگه هرمز همچنان یکی از تعیینکنندهترین متغیرها در آینده تنشهای منطقه، بازار جهانی انرژی و مناسبات ایران با آمریکا و متحدان آن باقی خواهد ماند.
