با گذشت بیش از پنج ماه از آغاز رویارویی مستقیم ایران و آمریکا، تحولات میدانی نشان میدهد دو طرف در حال ورود به مرحلهای از بازدارندگی چندلایه هستند؛ مرحلهای که در آن هم پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه و هم مسیرهای راهبردی انتقال انرژی به بخشی از میدان تقابل تبدیل شدهاند.
در تازهترین تحول، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیه شماره ۵۲ اعلام کرد پایگاه هوایی و مرکز فرماندهی ارتش آمریکا در اردن با چند فروند موشک بالستیک هدف قرار گرفته است.
به گفته سپاه، این عملیات در پاسخ به آنچه «اقدامات تجاوزکارانه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران» عنوان شده، انجام شده و تا زمانی که تهدیدها و اقدامات نظامی آمریکا ادامه داشته باشد، پاسخ ایران نیز متوقف نخواهد شد.
اردن؛ جبههای تازه در تقابل تهران و واشنگتن
هدف قرار گرفتن یکی از مهمترین مراکز نظامی آمریکا در اردن، از منظر راهبردی اهمیت ویژهای دارد.
اردن طی سالهای اخیر به یکی از مراکز اصلی استقرار نیروهای آمریکایی، هدایت عملیات هوایی و پشتیبانی لجستیکی در غرب آسیا تبدیل شده است. حمله به این پایگاه نشان میدهد ایران دامنه پاسخهای خود را از خلیج فارس فراتر برده و زیرساختهای عملیاتی آمریکا در عمق منطقه را نیز در فهرست اهداف خود قرار داده است.
کارشناسان نظامی معتقدند این اقدام میتواند سطح آمادهباش پایگاههای آمریکایی در عراق، سوریه، اردن و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را افزایش دهد.
تنگه هرمز؛ فشار همزمان بر اقتصاد جهانی
همزمان با عملیات موشکی، نیروی دریایی سپاه در اطلاعیه شماره ۵۳ از هدف قرار گرفتن و توقف سه نفتکش خبر داد.
بر اساس این اطلاعیه، این شناورها با وجود هشدارهای صادر شده، به حرکت در مسیری که سپاه آن را «ناامن و غیرقانونی» توصیف کرده ادامه داده بودند و در نهایت متوقف شدند.
سپاه همچنین تأکید کرده است مدیریت کامل تنگه هرمز همچنان در اختیار نیروهای ایرانی قرار دارد و هرگونه مداخله یا دستوردهی نیروهای آمریکایی به شناورها در منطقه با پاسخ مواجه خواهد شد.
این تحول بار دیگر اهمیت تنگه هرمز را به عنوان مهمترین گذرگاه صادرات نفت جهان برجسته کرده است؛ مسیری که بخش قابل توجهی از نفت و گاز جهان از آن عبور میکند و هرگونه تنش در آن میتواند بازارهای جهانی انرژی را با شوک روبهرو کند.
راهبرد ایران؛ ترکیب قدرت موشکی و کنترل دریایی
تحولات امروز نشان میدهد تهران در حال اجرای راهبردی است که بر دو محور اصلی استوار است؛ نخست، افزایش فشار بر زیرساختهای نظامی آمریکا در منطقه و دوم، حفظ اهرمهای دریایی در خلیج فارس.
این راهبرد باعث شده واشنگتن علاوه بر حفاظت از پایگاههای نظامی خود، ناچار به تأمین امنیت خطوط کشتیرانی و صادرات انرژی نیز باشد؛ موضوعی که هزینههای عملیاتی آمریکا را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد.
در مقابل، ایران تلاش دارد با حفظ توان بازدارندگی خود، این پیام را منتقل کند که هرگونه اقدام نظامی علیه منافعش با پاسخ متقابل در حوزههای مختلف همراه خواهد بود.
بازار انرژی در انتظار واکنشها
کارشناسان معتقدند اگر تنشها در اطراف تنگه هرمز ادامه یابد، بازار جهانی نفت با افزایش ریسک ژئوپلیتیکی مواجه خواهد شد.
هرگونه اختلال در عبور نفتکشها میتواند هزینه حملونقل دریایی، نرخ بیمه کشتیها و قیمت جهانی نفت را افزایش دهد؛ موضوعی که آثار آن تنها به منطقه محدود نخواهد ماند و اقتصادهای وابسته به واردات انرژی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
آخرین وضعیت جنگ ایران و آمریکا
تحولات امروز چهارشنبه ۷ مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد تقابل تهران و واشنگتن از مرحله پاسخهای محدود عبور کرده و به جنگی با ابعاد همزمان موشکی، دریایی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. حمله به مرکز فرماندهی آمریکا در اردن و توقف سه نفتکش در تنگه هرمز، بیانگر آن است که ایران تلاش دارد همزمان هزینههای نظامی و اقتصادی حضور آمریکا در منطقه را افزایش دهد.
در مقابل، واشنگتن و متحدانش با تقویت آرایش دفاعی پایگاههای خود و افزایش حضور دریایی در آبهای منطقه، به دنبال مهار این روند هستند. در چنین شرایطی، آینده بحران بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات سیاسی و نظامی دو طرف و میزان موفقیت تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش درگیری وابسته خواهد بود.
