در همین چارچوب، فواد ایزدی، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگوی اختصاصی با صفحه سیاست، با تشریح ارزیابی خود از شرایط کنونی روابط تهران و واشنگتن، تأکید می‌کند که مذاکره با آمریکا بدون توجه به تجربه‌های گذشته و رفتار این کشور، نمی‌تواند به حل مشکلات منجر شود. او همچنین معتقد است تحولات نظامی اخیر، موقعیت ایران را در معادلات بین‌المللی تحت تأثیر قرار داده و اکنون باید از این ظرفیت در عرصه اقتصادی و دیپلماسی نیز بهره گرفت.
بی‌اعتمادی به واشنگتن؛ مانع اصلی دستیابی به توافق
صفحه سیاست: با توجه به فضای بلاتکلیف حاکم بر روابط ایران و آمریکا، برخی همچنان مذاکره را راهکاری برای عبور از مشکلات و کاهش تنش‌ها می‌دانند. ارزیابی شما از این دیدگاه چیست؟
تردیدی نیست که توافق در نظام بین‌الملل اهمیت دارد و می‌تواند به کاهش مشکلات کمک کند؛ اما مسئله اساسی این است که با چه کشوری وارد مذاکره می‌شویم. اگر تحولات یک سال اخیر را بررسی کنیم، به‌روشنی درمی‌یابیم که آمریکا طرف قابل اعتمادی برای گفت‌وگو نیست. بنابراین، پیش از هرگونه تصمیم‌گیری درباره مذاکره، باید رفتار و عملکرد این کشور را در نظر گرفت و صرفاً به طرح موضوع گفت‌وگو به‌عنوان یک راه‌حل توجه نکرد.
مذاکره نباید به ابزار امتیازگیری آمریکا تبدیل شود
صفحه سیاست: برخی معتقدند حتی اگر آمریکا قابل اعتماد نباشد، مذاکره می‌تواند زمینه کاهش تنش و حل اختلافات را فراهم کند. چرا شما با این نگاه موافق نیستید؟
مذاکره زمانی می‌تواند به توافق منجر شود که هر دو طرف آمادگی داشته باشند امتیازاتی بدهند و از بخشی از مواضع خود عقب‌نشینی کنند. پرسش من از طرفداران مذاکره با آمریکا این است که با توجه به تجربه سال‌های گذشته، آیا همچنان تصور می‌کنند امتیاز دادن به واشنگتن می‌تواند گرهی از مشکلات کشور باز کند؟
آمریکایی‌ها در بسیاری از موارد، مذاکره را ابزاری برای افزایش ظرفیت و توان خود در مواجهه با ایران می‌دانند. با وجود نشانه‌های متعدد از رویکرد خصمانه آمریکا، همچنان بخش‌هایی از جریان اصلاح‌طلب و حتی طیف گسترده‌ای از اصولگرایان، گفت‌وگو با این کشور را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر معرفی می‌کنند. به اعتقاد من، در چنین شرایطی باید به‌جای تأکید صرف بر مذاکره، درباره اهداف، دستاوردهای احتمالی و هزینه‌های آن نیز واقع‌بینانه بحث کرد.
جنگ رمضان و تغییر محاسبات قدرت در منطقه
صفحه سیاست: شما معتقدید تحولات نظامی اخیر جایگاه ایران را در مناسبات بین‌المللی تغییر داده است. این تغییر چه ابعادی دارد و چه تأثیری بر معادلات آینده خواهد گذاشت؟
ایران پیش از جنگ رمضان با ایران پس از این جنگ، از نظر استقلال و اعتبار بین‌المللی تفاوت دارد. توان دفاعی کشور توانست تصور شکست‌ناپذیری آمریکا را به چالش بکشد؛ کشوری که سال‌ها به‌عنوان قدرتی بی‌رقیب و آسیب‌ناپذیر معرفی می‌شد. به اعتقاد من، همین مسئله موجب شد ترامپ جرئت طرح موضوع تغییر رژیم در ایران را پیدا کند.
مجموعه این تحولات نشان می‌دهد جمهوری اسلامی در مناسبات بین‌المللی از موقعیت و ظرفیت قابل توجهی برخوردار است. بنابراین، این واقعیت باید در محاسبات و تصمیم‌گیری‌های سیاسی کشور مورد توجه قرار گیرد و نباید دستاوردهای این دوره را نادیده گرفت.
شروط مذاکره با آمریکا از نگاه فواد ایزدی
صفحه سیاست: با چنین ارزیابی‌ای، مذاکره با آمریکا در چه شرایطی می‌تواند قابل قبول باشد؟ آیا اساساً امکان گفت‌وگو با واشنگتن منتفی است؟
مذاکره نباید به معنای امتیازدهی یک‌طرفه یا عقب‌نشینی از مواضع اصولی کشور باشد. زمانی می‌توان از مذاکره سخن گفت که طرف مقابل مواضع و حقوق ایران را به رسمیت بشناسد و با پذیرش واقعیت‌های موجود وارد گفت‌وگو شود.
نمی‌توان در شرایطی که آمریکا همچنان رویکرد خصمانه خود را دنبال می‌کند، صرفاً با امید به حصول توافق از مواضع کشور عقب‌نشینی کرد. مسئله اصلی، اصل مذاکره نیست، بلکه شرایط و چارچوبی است که در آن گفت‌وگو انجام می‌شود. هرگونه تصمیم در این زمینه باید با در نظر گرفتن منافع ملی و تجربه‌های گذشته اتخاذ شود.
تقویت روابط اقتصادی با شرکای همسو؛ اولویت دوره پساجنگ
صفحه سیاست: با عبور از شرایط جنگی، اولویت سیاست خارجی و اقتصادی ایران برای تقویت موقعیت کشور و کاهش مشکلات داخلی چه باید باشد؟
اکنون که روزهای جنگی را پشت سر گذاشته‌ایم، باید برای تحکیم روابط با شرکای سیاسی و اقتصادی کشور تلاش کنیم. اگر توانسته‌ایم قدرت نظامی خود را در سطح بین‌المللی به اثبات برسانیم، باید در حوزه اقتصادی نیز از همین ظرفیت بهره بگیریم.
تقویت همکاری با کشورهای همسو و شرکای اقتصادی می‌تواند به کاهش مشکلات و کاستی‌های اقتصادی کمک کند. در واقع، نباید تمام ظرفیت سیاست خارجی کشور صرف یک مسیر و یک طرف شود. توسعه روابط اقتصادی، گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و استفاده از ظرفیت کشورهای همسو باید در اولویت قرار گیرد. هدف نهایی نیز باید بهبود وضعیت معیشتی مردم و کاستن از گرفتاری‌های اقتصادی آنان باشد.
