به گزارش الجزیره، رئیس‌جمهور ایالات متحده از روز سه‌شنبه و پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، مواضع متفاوتی درباره ادامه جنگ با ایران اتخاذ کرده است. ترامپ پنجشنبه گذشته، پس از پذیرش شکست جمهوری‌خواهان و اذعان به نقش جنگ ایران در این نتیجه، به خبرنگاران گفت ممکن است آمریکا مجبور شود بخش‌های باقی‌مانده ایران را «نابود کند» و افزود که در صورت اقدام، همه به‌زودی متوجه خواهند شد.
دونالد ترامپ روز جمعه نیز از انجام حملاتی محدود علیه سامانه‌های پدافند هوایی ایران خبر داد. هم‌زمان، رسانه‌های رسمی ایران از اصابت مجدد دو موشک به جزیره قشم در تنگه هرمز گزارش دادند. با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا در همان روز مدعی شد واشنگتن با نمایندگان ایران در حال گفت‌وگو است و پیشرفت قابل توجهی در مذاکرات حاصل شده است.
این مواضع متناقض در شرایطی مطرح می‌شود که ایران همچنان بر شروط خود برای بازگشایی تنگه هرمز تأکید دارد و شکست انتخاباتی ترامپ نیز هزینه سیاسی ادامه جنگ را برای دولت آمریکا افزایش داده است.
آیا مذاکرات ایران و آمریکا ادامه دارد؟
دونالد ترامپ روز جمعه چندین بار تأکید کرد که آمریکا در حال مذاکره با ایران است. رئیس‌جمهور آمریکا در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت:
اکنون با آنها در حال تعامل هستیم. آنها خواهان توافق هستند.
دونالد ترامپ جزئیات بیشتری درباره روند مذاکرات ارائه نکرد، اما اظهارات او نشان داد که مسیر دیپلماسی همچنان یکی از گزینه‌های پیش روی واشنگتن است.
مجید الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، نیز روز شنبه ادعاهای منتشرشده در شبکه اجتماعی ایکس درباره شکست مذاکرات ایران و آمریکا را رد کرد. او هشدار داد چنین ادعاهایی تنها به نفع کسانی است که خواهان طولانی شدن جنگ هستند. قطر در هفته‌های اخیر نقش مهمی در میانجیگری میان تهران و واشنگتن ایفا کرده است.
چرا آمریکا دوباره به جزیره قشم حمله کرد؟
دونالد ترامپ روز جمعه تأیید کرد که نیروهای آمریکایی حملاتی علیه جزیره قشم انجام داده‌اند. رسانه‌های رسمی ایران نیز از اصابت دو موشک به منطقه سوزا در این جزیره خبر دادند. این حملات پس از آن انجام شد که آمریکا در ابتدای هفته نیز حملاتی را که «دفاعی» توصیف کرده بود، علیه قشم انجام داد.
جزیره قشم به دلیل موقعیت راهبردی خود در تنگه هرمز و وجود تأسیسات نظامی و زیرساخت‌های مرتبط با توان موشکی ایران، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
واشنگتن اعلام کرده هدف حملات اخیر، سامانه‌های پرتاب موشک بوده است. یک مقام آمریکایی نیز پیش‌تر به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته بود که حملات برای جلوگیری از استفاده ایران از موشک‌های زمین به هوا علیه تجهیزات آمریکایی انجام شده‌اند.
در مقابل، رسانه‌های ایران گزارش دادند پدافند هوایی ارتش یک پهپاد آمریکایی MQ-9 را بر فراز جزیره قشم رهگیری و منهدم کرده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) نیز در واکنش به گزارش‌های مربوط به شنیده شدن انفجارها در قشم، وضعیت منطقه را نسبتاً آرام توصیف کرد.
آیا ترامپ دوباره به تأسیسات هسته‌ای ایران حمله می‌کند؟
گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد ایران خود را برای احتمال حمله مجدد آمریکا به تأسیسات هسته‌ای آماده می‌کند. روزنامه تایمز انگلیس به نقل از یک مقام وزارت بهداشت ایران گزارش داد که توزیع قرص‌های ید در مناطق نزدیک به تأسیسات هسته‌ای کشور آغاز شده است.
این مقام با اشاره به احتمال حمله مجدد آمریکا گفت:
دیگر نمی‌توان به ترامپ اعتماد کرد. ممکن است این جنایت را انجام دهد.
به گفته این مقام، ایران در جریان جنگ‌ها تلاش کرده است قرص‌های ید را در محدوده دو تا سه کیلومتری تأسیسات هسته‌ای توزیع کند. قرص ید برای محافظت از غده تیروئید در برابر آثار رادیواکتیو استفاده می‌شود.
همچنین خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان روز جمعه گزارش داد که مقام‌های بهداشتی در شهر بوشهر، محل استقرار تنها نیروگاه هسته‌ای فعال ایران، توزیع قرص‌های ید میان ساکنان را آغاز کرده‌اند.
در همین حال، برنامه «پاداش برای عدالت» وزارت خارجه آمریکا روز جمعه اعلام کرد برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران، تأسیسات، تجهیزات و افراد مرتبط با آن، تا ۲۰ میلیون دلار پاداش در نظر گرفته است. این برنامه همچنین امکان جابه‌جایی و اسکان مجدد افراد ارائه‌دهنده اطلاعات را مطرح کرده است.
روزنامه تایمز همچنین به نقل از یک روزنامه‌نگار سیاسی ایرانی گزارش داد که مقام‌های ایران در یک نشست توجیهی اخیر مطلع شده‌اند احتمال حمله آمریکا به تأسیسات مستحکم کوه کلنگ به‌طور جدی در حال بررسی است.
کوه کلنگ که به باور برخی منابع محل استقرار مجموعه‌ای بزرگ از تونل‌ها و تأسیسات زیرزمینی است، از جمله اهدافی محسوب می‌شود که در صورت ازسرگیری حملات آمریکا ممکن است مورد توجه واشنگتن قرار گیرد.
چرا دونالد ترامپ در تصمیم‌گیری درباره ایران گرفتار شده است؟
به نوشته الجزیره، ترامپ با یک دوراهی سیاسی و نظامی پیچیده روبه‌رو است؛ از یک سو مخالفت گسترده افکار عمومی آمریکا با جنگ و شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، فشارها برای پایان دادن به درگیری را افزایش داده و از سوی دیگر، تهران همچنان بر شروط خود برای توافق تأکید دارد.
ایران خواستار لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، پایان محاصره دریایی بنادر ایران و تضمین توقف حملات شده است. ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود این شروط را نمی‌پذیرد.
حسن احمدیان، دانشیار دانشگاه تهران و معاون مرکز مطالعات علمی و راهبردی خاورمیانه، در تحلیلی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت راهبرد ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل، از طریق هدف قرار دادن پایگاه‌ها و تأسیسات کشورهای همسایه خلیج فارس، موقعیت ترامپ و بنیامین نتانیاهو را در داخل کشورهایشان تضعیف کرده و گزینه‌های آنها را در مواجهه با تهران محدود کرده است.
احمدیان معتقد است ترامپ تصویر روشنی از پیامدهای یک حمله محدود علیه ایران ندارد و همین مسئله موجب تردید شخصی او و اختلاف دیدگاه در حلقه نزدیکانش شده است.
او تأکید کرد این وضعیت به معنای منتفی شدن حمله آمریکا نیست، اما ترامپ می‌خواهد مطمئن شود اقدام نظامی ارزش هزینه‌های آن را دارد، راهی برای خروج آبرومندانه از بحران فراهم می‌کند و باعث گسترش پاسخ ایران به جنگی تمام‌عیار علیه نیروهای آمریکایی و اسرائیل نمی‌شود.
احمدیان همچنین از راهبرد ایران با عنوان «جنگ شناختی» یاد کرد و گفت این رویکرد ترامپ را درباره پیامدهای یک جنگ محدود در وضعیت ابهام قرار داده است.
جنگ شناختی ایران چه تأثیری بر تصمیم دونالد ترامپ دارد؟
بر اساس تحلیل احمدیان، ایران با ایجاد ابهام درباره دامنه و پیامدهای پاسخ نظامی خود، تلاش کرده تصمیم‌گیری آمریکا را دشوارتر کند. تهدیدهای تهران به گسترش دامنه پاسخ‌ها در صورت حمله مجدد، به‌ویژه در شرایطی که دولت ترامپ با فشار داخلی پس از انتخابات مواجه است، می‌تواند محاسبات واشنگتن را پیچیده‌تر کند.
این تحلیلگر معتقد است ترامپ باید پیش از ژانویه آینده تصمیم خود را مشخص کند، اما در عین حال نمی‌تواند پیامدهای احتمالی یک حمله جدید را به‌طور کامل پیش‌بینی کند.
در ادامه جنگ ایران و آمریکا چه اتفاقی می‌افتد؟
در شرایط کنونی، هیچ تصویر قطعی از آینده جنگ وجود ندارد؛ با این حال، هر دو طرف اعلام کرده‌اند برای سناریوهای مختلف آماده هستند. وب‌سایت آمریکایی آکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد سنتکام برای ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران آماده می‌شود و تنها منتظر دستور واشنگتن است.
در مقابل، تهران هشدار داده است در صورت ازسرگیری جنگ، پاسخ گسترده‌تری نسبت به حملات قبلی خواهد داد. سخنگوی یکی از مشاوران ارشد فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز پنجشنبه اعلام کرد در صورت تجاوز جدید، هر کشور یا نیرویی که به آمریکا در حمله به ایران کمک کند، می‌تواند هدف مشروع جمهوری اسلامی قرار گیرد.
ایران همچنین پیش‌تر هشدار داده بود در صورت آغاز مجدد جنگ، کابل‌های ارتباطی، مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی در کشورهای منطقه خلیج فارس ممکن است هدف حملات قرار گیرند. با این حال، در کنار تهدیدهای نظامی، تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ همچنان ادامه دارد.
یک مقام ارشد ایرانی روز پنجشنبه به رویترز گفت تهران پیشنهاد جدیدی درباره مسائل هسته‌ای و پایان جنگ از طریق میانجی‌های قطری به آمریکا ارائه کرده است؛ پیشنهادی که قرار است پس از موافقت واشنگتن با هفت مطالبه ایران مورد بحث قرار گیرد. رویترز گزارش داده است آمریکا در حال بررسی این پیشنهاد است.
هادی افقهی، دیپلمات پیشین ایران، نیز در گفت‌وگو با الجزیره گفت تهران می‌تواند مسیر دستیابی به توافق را تسهیل کند، مشروط بر آنکه آمریکا نیز انعطاف‌پذیری نشان دهد. او معتقد است ترامپ واقعاً تمایلی به ورود مجدد به جنگ ندارد، زیرا جنگ دوباره هزینه‌های بیشتری برای او به همراه خواهد داشت؛ با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا همچنان تحت تأثیر گروهی از چهره‌های تندرو در دولت خود، از جمله وزیران انرژی و خزانه‌داری، قرار دارد.
در همین راستا، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، روز جمعه در مصاحبه‌ای عمومی در دانشگاه آکسفورد از ایران و آمریکا خواست برای دستیابی به توافق پایان جنگ منتظر فراهم شدن یک «لحظه ایده‌آل» نمانند و هرچه سریع‌تر مسیر حل‌وفصل بحران را دنبال کنند.
