موضع‌گیری اخیر وزارت امور خارجه چین نشان می‌دهد پکن، دست‌کم در مقطع کنونی، تمایلی به تبدیل تحولات انتخاباتی آمریکا به عاملی برای تشدید تقابل میان دو قدرت اقتصادی و سیاسی جهان ندارد. چینی‌ها ترجیح می‌دهند فارغ از تغییر موازنه قدرت در کنگره، کانال‌های ارتباطی با کاخ سفید را حفظ کنند و توافق‌های پیشین میان شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ را به مرحله اجرا برسانند.
پیام دیپلماتیک پکن؛ اختلافات با آمریکا نباید به تقابل راهبردی تبدیل شود
مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، روز چهارشنبه در واکنش به نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا تأکید کرد که پکن آماده همکاری با واشنگتن برای حفظ توافق‌های مهم حاصل‌شده میان رؤسای جمهور دو کشور است.
او با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباطات، مدیریت اختلافات و گسترش همکاری‌ها، خواستار شکل‌گیری روابطی سازنده بر مبنای احترام و برابری شد.
این موضع‌گیری را می‌توان فراتر از یک واکنش معمول دیپلماتیک ارزیابی کرد. چین به‌خوبی می‌داند که رقابت با آمریکا در حوزه‌های اقتصادی، فناوری، نظامی و ژئوپلیتیک، به اندازه‌ای گسترده شده است که هرگونه بحران سیاسی در واشنگتن می‌تواند بر مناسبات دوجانبه و حتی اقتصاد جهانی اثرگذار باشد.
از این منظر، پکن به‌دنبال آن است که اختلافات ساختاری دو کشور را از مسیر گفت‌وگو مدیریت کند و اجازه ندهد رقابت راهبردی به یک تقابل کنترل‌ناپذیر تبدیل شود.
شکست جمهوری‌خواهان؛ فرصتی برای بازتعریف سیاست خارجی آمریکا؟
پیش‌بینی رسانه‌های آمریکایی از پیشتازی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای، از احتمال کسب اکثریت در هر دو مجلس سنا و نمایندگان حکایت دارد؛ تحولی که در صورت نهایی شدن، یکی از مهم‌ترین شکست‌های سیاسی دونالد ترامپ در دوره ریاست‌جمهوری او خواهد بود.
در چنین شرایطی، ترامپ برای پیشبرد برنامه‌های داخلی و خارجی خود با موانع جدی‌تری روبه‌رو می‌شود. کنترل کنگره توسط دموکرات‌ها می‌تواند بر روند تصویب بودجه، سیاست‌های اقتصادی، تصمیمات مرتبط با امنیت ملی و نظارت بر عملکرد دولت تأثیر بگذارد.
البته نباید فراموش کرد که سیاست خارجی آمریکا صرفاً در اختیار کنگره نیست و رئیس‌جمهور همچنان از اختیارات گسترده‌ای در حوزه دیپلماسی و فرماندهی نیروهای مسلح برخوردار است. با این حال، تغییر موازنه قدرت در کنگره می‌تواند هزینه سیاسی تصمیمات جنجالی کاخ سفید را افزایش دهد.
برای چین، این وضعیت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا هرگونه محدود شدن قدرت مانور ترامپ ممکن است بر نحوه مدیریت اختلافات تجاری، تعرفه‌ها، رقابت فناوری و تنش‌های ژئوپلیتیک میان دو کشور اثر بگذارد.
دیدار شی و ترامپ؛ آزمون تازه دیپلماسی دو قدرت بزرگ
یکی از مهم‌ترین ابعاد موضع‌گیری اخیر پکن، همزمانی آن با احتمال دیدار شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ در شهر شنژن چین است؛ دیداری که پیش‌بینی می‌شود در حاشیه نشست مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) برگزار شود.
رؤسای جمهور دو کشور در دیدارهای ماه‌های مه و سپتامبر ۲۰۲۶ بر ضرورت حفظ روابطی باثبات و مبتنی بر احترام، انصاف و عمل متقابل تأکید کرده بودند.
اکنون انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا می‌تواند فضای سیاسی این دیدار را تحت تأثیر قرار دهد. ترامپ در شرایطی وارد این مذاکرات احتمالی خواهد شد که با فشارهای داخلی و کاهش قدرت سیاسی حزب جمهوری‌خواه مواجه است؛ در مقابل، شی جین‌پینگ تلاش می‌کند موقعیت چین را به‌عنوان قدرتی باثبات و دارای ابتکار عمل دیپلماتیک تقویت کند.
برای پکن، حفظ توافق‌های پیشین می‌تواند از افزایش تنش‌های تجاری و اقتصادی جلوگیری کند و فضای مناسب‌تری برای ادامه رقابت با آمریکا فراهم آورد.
پکن به‌دنبال مهار تنش است، نه عقب‌نشینی از رقابت با آمریکا
نکته مهم در رفتار دیپلماتیک چین این است که تأکید بر همکاری با واشنگتن را نباید به معنای عقب‌نشینی پکن از رقابت راهبردی با آمریکا تعبیر کرد.
چین همچنان به‌دنبال تقویت جایگاه خود در اقتصاد جهانی، توسعه فناوری‌های پیشرفته، گسترش نفوذ در آسیا و افزایش نقش‌آفرینی در معادلات بین‌المللی است. در مقابل، واشنگتن نیز مهار قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیک چین را یکی از محورهای اصلی راهبرد خود می‌داند.
بنابراین، آنچه پکن دنبال می‌کند، بیش از آنکه پایان دادن به رقابت با آمریکا باشد، مدیریت هزینه‌های این رقابت و جلوگیری از تبدیل اختلافات به بحران‌های پرهزینه است.
در مجموع، پیشتازی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، برای چین هم یک تحول سیاسی قابل توجه و هم فرصتی برای ارزیابی دوباره رفتار واشنگتن است. پکن می‌خواهد بداند ترامپ در شرایطی که با کنگره‌ای احتمالاً تحت کنترل مخالفان روبه‌روست، تا چه اندازه قادر به اجرای سیاست‌های تقابلی خود خواهد بود.
پیام چین روشن است: تغییر ترکیب سیاسی کنگره نباید به فروپاشی توافق‌های دوجانبه منجر شود. با این حال، آزمون واقعی دیپلماسی دو کشور نه در اظهارات سخنگوی وزارت خارجه چین، بلکه در مذاکرات احتمالی شی و ترامپ و نحوه برخورد دو طرف با اختلافات عمیق اقتصادی، تجاری و امنیتی نمایان خواهد شد.
