قطر که یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع (LNG) در جهان به شمار می‌رود، اکنون با پیامدهای سنگین جنگ و اختلال در مسیرهای صادراتی خود مواجه است. حملات به تأسیسات راس‌لفان، بزرگ‌ترین مجتمع تولید گاز طبیعی مایع جهان، به دو واحد تولیدی با ظرفیت مجموع ۱۲.۸ میلیون تن در سال آسیب زده و حدود ۱۷ درصد از ظرفیت صادراتی این کشور را از مدار خارج کرده است.
بر اساس برآورد شرکت قطر انرژی، توقف فعالیت این واحدها سالانه حدود ۲۰ میلیارد دلار خسارت درآمدی به همراه دارد. این شرکت در اوایل مارس، پس از حملات به تأسیسات خود، تولید LNG را متوقف و برای بخشی از تعهدات صادراتی اعلام فورس ماژور کرد؛ وضعیتی که به دلیل ناتوانی در اجرای تعهدات تحت شرایط خارج از کنترل شرکت، تا پایان سال ۲۰۲۶ تمدید شده است.
در همین شرایط، سعد بن شریده الکعبی، مدیرعامل قطر انرژی و وزیر مشاور در امور انرژی قطر، در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز اعلام کرد این کشور برای مدیریت بحران به خرید گاز طبیعی مایع از آمریکا و دیگر تولیدکنندگان روی آورده است.
قراردادهای ۲۰ تا ۲۵ ساله؛ چرخش راهبردی قطر به سمت خرید گاز آمریکا
الکعبی اعلام کرده قطر به جای خریدهای مقطعی و تک‌محموله‌ای، به دنبال انعقاد قراردادهای بلندمدت است؛ قراردادهایی که بر اساس آنها هر سال حجم مشخصی گاز طبیعی مایع از تأسیسات معین در آمریکا یا دیگر کشورها دریافت خواهد شد.
در همین راستا، قطر انرژی روز پنجشنبه قراردادی ۲۰ ساله با شرکت آمریکایی وودساید برای خرید سالانه سه میلیون تن LNG امضا کرد. این توافق پس از دو قرارداد هفته گذشته با شرکت شینیر انرژی برای خرید سالانه حداکثر چهار میلیون تن گاز تا سال ۲۰۵۴ صورت گرفت.
به این ترتیب، حجم قراردادهای جدید خرید گاز قطر در فاصله دو هفته به هفت میلیون تن در سال رسیده است. الکعبی همچنین از برنامه این شرکت برای امضای قراردادهای بلندمدت بیشتر با دوره‌های ۲۰ تا ۲۵ ساله خبر داده، هرچند رقم نهایی خریدهای آینده را اعلام نکرده است.
این چرخش در سیاست انرژی قطر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ کشوری که سال‌ها یکی از تأمین‌کنندگان اصلی بازار جهانی LNG بود، اکنون برای مدیریت بخشی از بحران صادراتی خود به خرید بلندمدت گاز از تولیدکنندگان دیگر، به‌ویژه آمریکا، روی آورده است.
استفاده از اختلاف قیمت گاز آمریکا و اروپا برای جبران خسارت‌ها
وزیر مشاور در امور انرژی قطر توضیح داده است که راهبرد جدید این کشور بر بهره‌گیری از اختلاف قیمت گاز در بازارهای آمریکا و اروپا و همچنین ظرفیت تجاری و ناوگان حمل‌ونقل قطر انرژی استوار است.
قطر انرژی حدود ۲۰۰ نفتکش حمل گاز طبیعی مایع در اختیار دارد و قصد دارد با استفاده از این ظرفیت، محموله‌های خریداری‌شده را در بازارهای مختلف مدیریت کند و از تفاوت قیمت‌ها درآمد به دست آورد.
مزیت این روش آن است که قطر برای اجرای آن به سرمایه‌گذاری اضافی در ساخت خطوط لوله یا تأسیسات تولیدی نیاز ندارد. با این حال، چنین راهبردی نمی‌تواند جایگاه پیشین این کشور در بازار صادرات گاز را به‌طور کامل احیا کند؛ زیرا خرید گاز از دیگر کشورها، به معنای بازگشت ظرفیت تولید آسیب‌دیده قطر نیست.
تعمیر تأسیسات راس‌لفان سه سال زمان می‌برد
یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی صنعت انرژی قطر، زمان طولانی مورد نیاز برای بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده است.
الکعبی اعلام کرده تعمیر دو واحد آسیب‌دیده حدود سه سال طول خواهد کشید. به گفته او، قطر در صورت دستیابی به توافق صلح و فراهم شدن شرایط لازم برای تأمین نفتکش‌ها، می‌تواند ظرف یک هفته تولید را از واحدهای سالم از سر بگیرد؛ با این حال، ظرفیت کلی تولید تا زمان تکمیل تعمیرات به حدود ۸۳ درصد سطح پیش از جنگ محدود خواهد ماند.
از سوی دیگر، گزارش بلومبرگ نیز نشان می‌دهد تأسیسات راس‌لفان پس از حملات همچنان با کاهش شدید تولید مواجه است. قطر انرژی به خریداران خود اعلام کرده در صورت بازگشایی ایمن تنگه هرمز، انتظار دارد تولید خود را طی یک ماه به حدود ۵۰ درصد ظرفیت و طی دو ماه به حدود ۸۰ درصد برساند.
برآوردهای دیگری نیز از طولانی‌تر بودن روند بازسازی حکایت دارند؛ به‌طوری‌که تعمیر قطارهای تولیدی ۴ و ۶ ممکن است بین سه تا پنج سال زمان ببرد. این اختلاف در برآوردها نشان می‌دهد زمان دقیق بازگشت کامل ظرفیت تولید همچنان به ارزیابی‌های فنی و شرایط عملیاتی وابسته است.
برنامه افزایش ظرفیت تولید LNG قطر همچنان پابرجاست
با وجود خسارت‌های سنگین و اختلال در صادرات، الکعبی تأکید کرده است که برنامه قطر برای افزایش ظرفیت تولید گاز طبیعی مایع به ۱۴۲ میلیون تن در سال تغییر نکرده و پروژه‌های توسعه میدان شمالی همچنان ادامه دارند.
با این حال، تحقق این هدف بلندپروازانه به ثبات شرایط منطقه و تضمین امنیت مسیرهای صادراتی وابستگی زیادی دارد. ادامه ناامنی در تنگه هرمز می‌تواند نه‌تنها صادرات فعلی قطر، بلکه برنامه‌های توسعه‌ای و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت این کشور را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
گاز آمریکا جایگزین محموله‌های متوقف‌شده قطر نمی‌شود
نکته مهم در راهبرد تازه قطر این است که خرید گاز از آمریکا لزوماً به معنای جبران محموله‌های صادراتی ازدست‌رفته نیست.
الکعبی صراحتاً تأکید کرده گاز خریداری‌شده از آمریکا نمی‌تواند به‌صورت خودکار جایگزین محموله‌های متوقف‌شده قطر شود؛ زیرا در قراردادها، تأسیسات مشخصی برای تحویل گاز تعیین شده‌اند و امکان انتقال آزادانه این محموله‌ها به هر مقصدی وجود ندارد.
به گفته وزیر مشاور در امور انرژی قطر، هدف اصلی از این خریدها، حفاظت از درآمدهای شرکت و کاهش ریسک‌های ناشی از اختلال در صادرات است، نه جایگزینی کامل گاز تولیدی قطر.
این موضوع نشان می‌دهد قراردادهای جدید بیش از آنکه راهکاری برای بازگشت قطر به جایگاه پیشین خود در بازار جهانی LNG باشند، ابزاری برای مدیریت بحران و کاهش خسارت‌های اقتصادی ناشی از جنگ محسوب می‌شوند.
در مجموع، آسیب دیدن تأسیسات راس‌لفان، محدودیت‌های صادراتی و نااطمینانی درباره آینده تنگه هرمز، معادلات انرژی قطر را تغییر داده است. تبدیل شدن یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز جهان به خریدار بلندمدت LNG، نشانه‌ای از عمق فشار واردشده بر صنعت انرژی این کشور است؛ فشاری که حتی با توقف درگیری‌ها نیز به‌سرعت برطرف نخواهد شد و بازگشت کامل قطر به ظرفیت پیشین، به سال‌ها زمان نیاز دارد.
