تحولات روز پنجشنبه ۷ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که هم‌زمان با ادامه رایزنی‌های دیپلماتیک، گزینه نظامی همچنان روی میز دولت دونالد ترامپ قرار دارد. در حالی که سفیر آمریکا در ترکیه از نزدیک بودن توافق با ایران سخن می‌گوید، گزارش وال‌استریت ژورنال درباره ارائه گزینه‌های نظامی به رئیس‌جمهور آمریکا و ادعای انتقال گسترده تجهیزات نظامی به اسرائیل، تصویر متفاوتی از رویکرد واشنگتن ترسیم می‌کند.
این وضعیت در شرایطی شکل گرفته که ۲۴۳ روز از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و ۲۰۵ روز از آتش‌بس ۱۸ فروردین گذشته است؛ آتش‌بسی که در ۱۷ تیر نقض شد و درگیری نظامی ۱۷روزه دیگری را به دنبال داشت. اکنون نیز با وجود توقف نسبی درگیری‌های مستقیم، نه مذاکرات به نتیجه قطعی رسیده و نه احتمال بازگشت به جنگ از میان رفته است.
دیپلماسی در سایه تهدید؛ واشنگتن از توافق موقت سخن می‌گوید
یکی از مهم‌ترین تحولات روز، اظهارات تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، درباره نزدیک بودن توافق با ایران بود. او با اشاره به تلاش‌های قطر، پاکستان و ترکیه برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن مدعی شد دو طرف به نقطه‌ای نزدیک شده‌اند که بتوانند با ایجاد یک وقفه، از شدت تنش‌ها بکاهند.
باراک تأکید کرد که دستیابی فوری به یک راه‌حل جامع امکان‌پذیر نیست، اما می‌توان با توافقی موقت به منطقه فرصت داد تا مسیر خود را پیدا کند. او همچنین با اشاره به نقش کشورهای منطقه، مدعی شد که ترتیبات امنیتی جدید در خلیج فارس باید با مشارکت کشورهای منطقه شکل بگیرد.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که منابع آمریکایی نیز از تمایل ترامپ به دستیابی به توافق صلح موقت خبر داده‌اند. وب‌سایت سمافور به نقل از یک مقام دولت آمریکا گزارش داد که مذاکرات با هدف دستیابی به توافقی موقت در جریان است، اما موانع جدی همچنان بر سر راه آن قرار دارد.
در همین حال، نیویورک‌تایمز به نقل از منابع آگاه مدعی شد مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا ممکن است از هفته آینده در قطر یا ترکیه آغاز شود. با این حال، هنوز مکان قطعی و چارچوب مشخصی برای برگزاری این مذاکرات اعلام نشده است.
شروط هفت‌گانه تهران؛ مذاکره بدون عقب‌نشینی از خطوط قرمز
در مقابل سیگنال‌های دیپلماتیک واشنگتن، مواضع مقام‌های ایرانی نشان می‌دهد تهران قصد ندارد تحت تأثیر فشارهای نظامی و سیاسی از شروط خود عقب‌نشینی کند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، با تأکید بر اینکه رویکرد «چماق و هویج» تأثیری بر ایران ندارد، اعلام کرد پیشرفت در مذاکرات تنها زمانی حاصل می‌شود که هفت شرط تهران مورد پذیرش قرار گیرد.
همچنین یک منبع آگاه ایرانی در گفت‌وگو با المیادین تأکید کرد ایران پیش از اجرای شروط هفت‌گانه خود، اقدام جدیدی انجام نخواهد داد و بازگشایی تنگه هرمز یا آغاز مذاکرات تازه نیز منوط به تحقق این شروط است.
این منبع درباره پرونده هسته‌ای نیز هشدار داد که خارج کردن مواد غنی‌شده از ایران ممکن است به جای پایان دادن به جنگ، زمینه‌ساز تجاوز نظامی جدید آمریکا شود. از نگاه تهران، انتقال مواد هسته‌ای بدون تضمین‌های لازم می‌تواند بخشی از تلاش واشنگتن برای از بین بردن اهرم‌های بازدارندگی ایران باشد.
در همین چارچوب، ارسال پیام جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نیز به یکی از محورهای اصلی تحولات دیپلماتیک تبدیل شد. منابع ایرانی ضمن تأیید دریافت این پیام اعلام کردند تهران تاکنون پاسخی به آن نداده است و گمانه‌زنی‌های منتشرشده درباره محتوای نامه را تأیید نمی‌کنند.
المیادین نیز به نقل از منبع آگاه ایرانی گزارش داد که تهران ادعای ترامپ مبنی بر ارسال پیام در پاسخ به درخواست ایران برای دریافت دارو و تجهیزات را رد می‌کند.
گزینه نظامی همچنان روی میز ترامپ؛ گزارش از جلسه کم‌سابقه در کاخ سفید
در سوی دیگر تحولات، وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی مدعی شد دریاسالار برد کوپر، فرمانده ارشد نیروهای آمریکا در منطقه، روز پنجشنبه در دیداری کم‌سابقه با دونالد ترامپ، گزینه‌های نظامی درباره ایران را ارائه کرده است.
بر اساس این گزارش، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش این کشور نیز در این نشست حضور داشتند. ارائه گزینه‌های نظامی در عالی‌ترین سطح تصمیم‌گیری آمریکا، نشان می‌دهد کاخ سفید هم‌زمان با پیگیری مسیر دیپلماتیک، سناریوهای احتمالی تشدید درگیری را نیز بررسی می‌کند.
نشریه آتلانتیک پیش‌تر گزارش داده بود که طرح‌های نظامی آمریکا می‌تواند از حملات محدود علیه تأسیسات هسته‌ای ایران تا کارزاری گسترده‌تر با هدف افزایش فشار اقتصادی بر تهران را شامل شود.
با این حال، هنوز تصمیم نهایی ترامپ درباره ازسرگیری عملیات نظامی مشخص نیست. گزارش‌ها حاکی از آن است که شماری از مقام‌های دولت آمریکا نیز نسبت به آغاز مجدد جنگ تردید دارند.
کریس مورفی، سناتور دموکرات آمریکایی، نیز با انتقاد از طرح‌های احتمالی ترامپ برای حمله مجدد به ایران، آن را «دیوانه‌وار» توصیف کرد و هشدار داد چنین اقدامی نه‌تنها به اهداف موردنظر واشنگتن منجر نمی‌شود، بلکه چرخه تازه‌ای از تشدید تنش‌ها را به راه خواهد انداخت.
او همچنین دولت ترامپ را به پنهان‌کاری درباره میزان خسارات واردشده به پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه در جریان حملات ایران متهم کرد.
پل هوایی آمریکا به اسرائیل؛ نشانه‌ای از آماده‌سازی برای سناریوهای جدید؟
هم‌زمان با انتشار گزارش‌ها درباره بررسی گزینه‌های نظامی علیه ایران، خبرنگار شبکه عبری کان مدعی شد آمریکا طی ۲۴ ساعت گذشته انتقال گسترده تجهیزات نظامی به خاورمیانه و اسرائیل را آغاز کرده است.
بر اساس این ادعا، دست‌کم ۱۰ فروند هواپیمای ترابری نظامی آمریکا در پایگاه‌های عوودا و نواتیم در جنوب اسرائیل فرود آمده‌اند. گفته می‌شود بخشی از این تجهیزات از پایگاه فورت بلیس در تگزاس منتقل شده و شامل سامانه‌ها و تجهیزات مرتبط با پدافند هوایی است.
این تحرکات در کنار گزارش‌هایی درباره فرود هواپیماهای ترابری آمریکا در اردن، عربستان سعودی و قطر، احتمال تجدید ذخایر تسلیحاتی و تقویت ظرفیت دفاع هوایی اسرائیل را مطرح کرده است.
هرچند این تحرکات به‌تنهایی به معنای تصمیم قطعی برای آغاز جنگ نیست، اما هم‌زمانی آن با جلسه بررسی گزینه‌های نظامی در کاخ سفید، بر اهمیت تحولات نظامی اخیر می‌افزاید.
تنگه هرمز؛ کانون اصلی تقابل نظامی و اقتصادی
تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین نقطه اصطکاک میان ایران و آمریکا در تحولات منطقه است. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از دریافت گزارشی درباره اصابت یک پرتابه به یک نفتکش پس از عبور از این آبراه خبر داد. در گزارش اولیه، اطلاعاتی درباره تلفات جانی منتشر نشد.
همچنین این سازمان از وقوع حادثه‌ای امنیتی در شمال شهر خصب عمان خبر داد که در پی آن یک شناور دچار آتش‌سوزی و سپس غرق شده است.
در مقابل، روابط عمومی نیروی دریایی سپاه مدعی شد سه نفتکش که قصد عبور از مسیر غیرمجاز جنوبی تنگه هرمز را داشتند، طی شبانه‌روز گذشته پس از برخورد با مین دچار انفجار و آتش‌سوزی شده و در سواحل جنوبی تنگه رها شده‌اند.
سپاه همچنین اعلام کرد یک پهپاد جاسوسی و فریب آمریکایی از نوع MQM-170 را در غرب تنگه هرمز با عملیات جنگ الکترونیک سالم به زمین نشانده است.
سخنگوی سپاه نیز با انتقاد از ادعاهای سنتکام درباره مین‌روبی تنگه هرمز، از فرماندهی مرکزی آمریکا خواست این ادعا را با شواهد مستقل اثبات کند.
در همین حال، سرلشکر مصطفی ایزدی، جانشین فرمانده کل سپاه، تأکید کرد تنگه هرمز تا زمان تحقق شروط ایران مسدود خواهد ماند. سخنگوی ارتش نیز اعلام کرد این آبراه در کنترل راهبردی نیروهای مسلح ایران قرار دارد و بازگشایی آن به تحقق کامل شروط جمهوری اسلامی وابسته است.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد تنگه هرمز از یک مسیر صرفاً تجاری و انرژی فراتر رفته و به یکی از مهم‌ترین اهرم‌های راهبردی در معادلات امنیتی و مذاکراتی تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
واکنش کشورهای منطقه و جهان؛ مخالفت با گسترش درگیری
در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی نیز مواضع مختلفی درباره آینده بحران ایران و آمریکا مطرح شد.
کره جنوبی اعلام کرد اعزام نیروی رزمی به تنگه هرمز منتفی است، هرچند سئول همچنان گزینه‌هایی مانند اعزام هواپیمای گشت دریایی را بررسی می‌کند و به گفت‌وگو با واشنگتن ادامه خواهد داد.
از سوی دیگر، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اعلام کرد روسیه در صورت درخواست تهران و واشنگتن آماده میانجی‌گری است. او همچنین پیشنهاد کرد در صورت تبدیل شدن موضوع اورانیوم غنی‌شده به مانع اصلی توافق، روسیه آمادگی دارد آن را به خاک خود منتقل کند.
استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل متحد، نیز با اشاره به تهدیدهای نظامی اخیر علیه ایران گفت جهان به دیپلماسی بیشتر نیاز دارد، نه اقدام نظامی بیشتر.
در اروپا نیز پیامدهای اقتصادی جنگ همچنان مورد توجه است. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، جنگ آمریکا علیه ایران و مسدود شدن تنگه هرمز را از عوامل افزایش قیمت سوخت و شکل‌گیری اعتراضات در فرانسه دانست.
تحولات سیاسی اسرائیل؛ انتخابات بدون اکثریت و بحران در اردوگاه نتانیاهو
تحولات سیاسی اسرائیل نیز در شرایط افزایش احتمال تشدید تنش با ایران اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.
بر اساس نتایج اولیه اعلام‌شده از انتخابات کنست، ائتلاف به رهبری بنیامین نتانیاهو ۵۳ کرسی، ائتلاف مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی و فهرست‌های عربی مجموعاً ۱۹ کرسی به دست آورده‌اند.
با توجه به اینکه تشکیل دولت به دست‌کم ۶۱ کرسی نیاز دارد، هیچ‌یک از دو ائتلاف اصلی به اکثریت نرسیده‌اند و احزاب عربی می‌توانند در معادلات سیاسی نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کنند.
در همین حال، حزب لیکود و برخی مقام‌های راست‌گرای اسرائیل ادعاهایی درباره مداخله خارجی در انتخابات و تأمین مالی افزایش مشارکت رأی‌دهندگان عرب مطرح کرده‌اند؛ ادعاهایی که با واکنش احزاب مخالف و مقام‌های قطری روبه‌رو شده است.
گادی آیزنکوت نیز نتانیاهو را به تلاش برای زیر سؤال بردن مشروعیت نتایج انتخابات متهم کرده و گفته است اجازه نخواهد داد روند آغاز به کار کنست تحت تأثیر منازعات سیاسی قرار گیرد.
این تحولات در حالی رخ می‌دهد که برخی رسانه‌های اسرائیلی از احتمال تلاش اطرافیان نتانیاهو برای تشکیل دولت وحدت ملی با آیزنکوت خبر داده‌اند؛ هرچند تاکنون نشانه‌ای از پذیرش چنین پیشنهادی از سوی رهبر مخالفان وجود ندارد.
جمع‌بندی؛ موازنه شکننده میان مذاکره و بازگشت به جنگ
مجموع تحولات هفتم آبان نشان می‌دهد بحران ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای حساس و چندلایه شده است. از یک سو، ارسال پیام از سوی معاون رئیس‌جمهور آمریکا، تلاش میانجی‌های منطقه‌ای و اظهارات سفیر واشنگتن در ترکیه درباره نزدیک بودن توافق، نشانه‌هایی از تمایل به مهار بحران از مسیر دیپلماسی است.
از سوی دیگر، بررسی گزینه‌های نظامی در کاخ سفید، انتقال تجهیزات به اسرائیل، استمرار تنش در تنگه هرمز و مواضع تهدیدآمیز دو طرف نشان می‌دهد احتمال بازگشت به درگیری همچنان جدی است.
به نظر می‌رسد واشنگتن در پی آن است که با حفظ فشار نظامی و اقتصادی، تهران را به پذیرش چارچوب موردنظر خود نزدیک کند؛ در مقابل، ایران نیز با تأکید بر شروط هفت‌گانه و حفظ اهرم راهبردی تنگه هرمز، تلاش می‌کند هزینه هرگونه توافق یک‌طرفه یا اقدام نظامی جدید را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی صرفاً آغاز یا توقف مذاکرات نیست؛ بلکه چگونگی عبور از وضعیت شکننده «نه جنگ، نه صلح» و دستیابی به تضمین‌هایی است که مانع تکرار درگیری نظامی شود. تا زمانی که دو طرف درباره شروط اصلی، پرونده هسته‌ای، امنیت تنگه هرمز و تضمین عدم تجاوز به تفاهم نرسند، منطقه همچنان میان دو مسیر دیپلماسی و تقابل نظامی معلق خواهد ماند.
