بر اساس آخرین گزارش‌های منتشرشده از نتایج انتخابات کنست، بلوک بنیامین نتانیاهو ۵۳ کرسی و بلوک مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی به دست آورده‌اند. احزاب عربی نیز در مجموع ۱۹ کرسی را در اختیار دارند؛ سهمی که از افزایش وزن این احزاب در معادلات پارلمانی رژیم صهیونیستی حکایت می‌کند.
در تازه‌ترین گزارش‌ها، شمارش آرای صندوق‌های عادی به پایان رسیده، اما نتایج همچنان در مرحله اعلام اولیه قرار دارد و شمارش آرای پاکت‌های دوگانه، از جمله آرای نظامیان و برخی گروه‌های دیگر، ادامه یافته است. بنابراین، هرچند احتمال تغییر اساسی در آرایش کلی کرسی‌ها محدود ارزیابی می‌شود، اعلام نتایج قطعی و نهایی همچنان به تکمیل مراحل رسمی بستگی دارد.
در ترکیب حزبی، لیکود به رهبری نتانیاهو با ۲۶ کرسی بزرگ‌ترین حزب پارلمان است. حزب یاشار به رهبری آیزنکوت ۲۱ کرسی و حزب «با هم» به رهبری نفتالی بنت ۱۲ کرسی کسب کرده‌اند. فهرست مشترک عربی نیز ۱۲ کرسی، دموکرات‌ها هشت کرسی و احزاب اسرائیل خانه ما، شاس، اتحاد یهودیت توراتی، عوتسما یهودیت و رعم هر کدام هفت کرسی به دست آورده‌اند. صهیونیسم مذهبی نیز شش کرسی دارد.
این ترکیب نشان می‌دهد که هیچ‌یک از دو اردوگاه اصلی، حتی با وجود برتری عددی نتانیاهو، به حدنصاب ۶۱ کرسی برای تشکیل دولت اکثریت دست نیافته است. در چنین شرایطی، پیروزی در انتخابات لزوماً به معنای توانایی تشکیل کابینه نیست و نتیجه نهایی به مذاکرات پس از انتخابات، موضع احزاب کوچک‌تر و تصمیم نمایندگان درباره ائتلاف‌های احتمالی وابسته خواهد بود.
چرا نتانیاهو با وجود پیشتازی نمی‌تواند کابینه تشکیل دهد؟
نخستین تناقض انتخابات اخیر اسرائیل در همین نقطه آشکار می‌شود: لیکود همچنان بزرگ‌ترین حزب پارلمان است، اما بلوک راست‌گرا و مذهبی نتانیاهو نتوانسته اکثریت لازم را حفظ کند.
نتانیاهو برای تشکیل کابینه باید شرکای فعلی خود را حفظ کند و در عین حال، دست‌کم هشت کرسی دیگر به دست آورد. این مسئله در شرایطی مطرح است که اختلافات درون اردوگاه راست‌گرا و مطالبات احزاب مذهبی، آزادی عمل نخست‌وزیر را محدود می‌کند.
از سوی دیگر، احزاب مخالف نتانیاهو نیز مجموعه‌ای یکدست نیستند. برخی از این احزاب با مشارکت احزاب عربی مخالفت می‌کنند و برخی دیگر، همکاری با این احزاب را برای کنار زدن نتانیاهو ضروری می‌دانند. بنابراین، برتری عددی مخالفان در صورت اضافه شدن کرسی‌های احزاب عربی نیز به‌خودی‌خود به تشکیل یک دولت باثبات منجر نمی‌شود.
در واقع، مسئله اصلی پس از انتخابات نه صرفاً تعداد کرسی‌ها، بلکه امکان تبدیل این کرسی‌ها به یک ائتلاف سیاسی منسجم است؛ ائتلافی که بتواند بر سر نخست‌وزیر، سیاست‌های امنیتی، مسائل داخلی و ترکیب کابینه به توافق برسد.
آیزنکوت؛ شانس بیشتر برای مأموریت تشکیل کابینه؟
در شرایطی که نتانیاهو هنوز از اکثریت لازم برخوردار نیست، احتمال واگذاری مأموریت اولیه تشکیل کابینه به گادی آیزنکوت مطرح شده است.
بر اساس گزارش شبکه ۱۲ تلویزیون رژیم صهیونیستی، نزدیکان نتانیاهو ممکن است به او توصیه کنند که در مرحله نخست برای دریافت مأموریت تشکیل کابینه اقدام نکند؛ زیرا شکست احتمالی او می‌تواند مسیر را برای تلاش رقیبانش جهت تشکیل دولت هموار کند.
در مقابل، آیزنکوت ممکن است در رایزنی‌های اولیه با رئیس رژیم صهیونیستی از حمایت شمار بیشتری از نمایندگان برخوردار شود. با این حال، دریافت مأموریت تشکیل کابینه به معنای تضمین موفقیت در تشکیل دولت نیست.
آیزنکوت برای رسیدن به اکثریت باید اختلافات میان احزاب مخالف را کاهش دهد و راهی برای همکاری با احزاب عربی پیدا کند؛ موضوعی که با مخالفت بخشی از متحدان بالقوه او روبه‌رو است.
از جمله موانع جدی، مخالفت برخی اعضای حزب یاشار با تشکیل دولت اقلیت با اتکا به حمایت احزاب عربی است. عمیت سگال، تحلیلگر سیاسی شبکه ۱۲، نیز با اشاره به مخالفت دست‌کم چهار عضو این فهرست با چنین سناریویی، احتمال تشکیل دولت اقلیت را بسیار پایین ارزیابی کرده است.
در نتیجه، حتی اگر آیزنکوت در مرحله نخست مأمور تشکیل کابینه شود، برای عبور از بن‌بست پارلمانی به توافقی فراتر از ائتلاف معمول احزاب مخالف نیاز خواهد داشت.
احزاب عربی؛ بازیگران تعیین‌کننده در معادلات کنست
یکی از مهم‌ترین نتایج انتخابات اخیر، افزایش وزن پارلمانی احزاب عربی است. این احزاب در مجموع ۱۹ کرسی به دست آورده‌اند؛ ظرفیتی که می‌تواند در روند تشکیل کابینه و تصمیم‌گیری‌های کلیدی کنست اثرگذار باشد.
احزاب عربی در شرایط کنونی می‌توانند از دو مسیر بر معادلات سیاسی تأثیر بگذارند: نخست، حمایت مستقیم یا غیرمستقیم از ائتلاف مخالفان نتانیاهو و دوم، همکاری در برخی تصمیم‌های پارلمانی بدون مشارکت رسمی در کابینه.
با این حال، این ظرفیت با محدودیت‌هایی جدی مواجه است. بخشی از احزاب مخالف نتانیاهو حاضر نیستند به دولت متکی بر حمایت احزاب عربی بپیوندند و برخی دیگر نیز میان همکاری پارلمانی و مشارکت رسمی در دولت تفاوت قائل‌اند.
یوسف جبارین، رهبر فهرست مشترک، از آمادگی برای همکاری سیاسی با هدف کنار زدن دولت نتانیاهو سخن گفته و منصور عباس، رهبر رعم، نیز تمایل خود را برای همکاری با دولت احتمالی آیزنکوت ابراز کرده است. با وجود این، مواضع متفاوت احزاب عربی و اختلافات درون اردوگاه مخالفان همچنان مانع شکل‌گیری یک توافق قطعی است.
اهمیت این وضعیت در آن است که احزاب عربی، با وجود برخورداری از ظرفیت قابل‌توجه پارلمانی، هنوز نمی‌توانند تضمینی برای تشکیل دولت جایگزین فراهم کنند. وزن آنها در معادلات کنست افزایش یافته، اما تبدیل این وزن به قدرت اجرایی همچنان به تصمیم سایر احزاب وابسته است.
شکاف در اردوگاه مخالفان؛ مانع اصلی عبور از نتانیاهو
در سوی دیگر میدان، مخالفان نتانیاهو با اختلافاتی روبه‌رو هستند که می‌تواند برتری بالقوه آنها را خنثی کند.
حزب دموکرات به رهبری یائیر گولان در تلاش است شرکای خود را برای همکاری با احزاب عربی تحت فشار قرار دهد. برگزاری تجمعات اعتراضی و اعمال فشار سیاسی بر مخالفان این گزینه نیز از جمله راهکارهای مطرح‌شده در گزارش‌های رسانه‌ای است.
اما موضع آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما، شرایط را پیچیده‌تر می‌کند. او پیش‌تر مخالفت خود را با مشارکت در دولت نتانیاهو و همچنین ائتلاف با احزاب عربی و حریدی اعلام کرده است.
چنین موضعی نشان می‌دهد که مخالفت با نتانیاهو لزوماً به معنای توافق بر سر تشکیل یک دولت جایگزین نیست. احزاب مختلف ممکن است در مخالفت با نخست‌وزیر فعلی اشتراک نظر داشته باشند، اما درباره ترکیب کابینه، سیاست‌های مذهبی و امنیتی و نحوه همکاری با نمایندگان عربی اختلافات جدی داشته باشند.
به همین دلیل، اردوگاه مخالفان برای تبدیل موقعیت پارلمانی خود به قدرت اجرایی باید پیش از هر چیز بر سر یک چارچوب مشترک به توافق برسد.
راهبرد نتانیاهو؛ ترمیم ائتلاف یا جذب رقیبان؟
با وجود ناتوانی در کسب اکثریت، نتانیاهو همچنان از فرصت‌هایی برای بازگشت به موقعیت برتر برخوردار است.
بر اساس گزارش شبکه ۱۳ تلویزیون رژیم صهیونیستی، یکی از گزینه‌های پیش روی او تلاش برای ترمیم اختلافات درون احزاب راست‌گرا و حریدی و سپس مذاکره با چهره‌هایی از اردوگاه مقابل است.
در این چارچوب، نام نفتالی بنت و آویگدور لیبرمن به‌عنوان گزینه‌های احتمالی مذاکره مطرح شده است. جذب این چهره‌ها می‌تواند به نتانیاهو کمک کند تا کمبود کرسی‌های ائتلاف خود را جبران کند؛ هرچند مخالفت‌های سیاسی و اختلافات پیشین، تحقق چنین سناریویی را دشوار می‌سازد.
سناریوی دیگر، تشکیل دولت وحدت ملی یا تداوم دولت موقت در صورت ناکامی مذاکرات است. این گزینه‌ها می‌توانند به نتانیاهو فرصت بیشتری برای ادامه حضور در قدرت بدهند، اما لزوماً به معنای حل اختلافات سیاسی و تشکیل یک ائتلاف پایدار نخواهند بود.
در مقابل، مخالفان نیز ممکن است با استفاده از ظرفیت پارلمانی خود، برای تغییر ریاست کنست یا پیشبرد طرح‌هایی مانند تشکیل کمیته تحقیق دولتی تلاش کنند. با این حال، چنین اقداماتی نیز به توافق میان احزاب و جلب حمایت نمایندگان خارج از ائتلاف اصلی نیاز دارد.
پیامدهای بن‌بست سیاسی برای آینده اسرائیل
بن‌بست حاصل از انتخابات اخیر صرفاً یک اختلاف بر سر تقسیم کرسی‌ها نیست؛ این وضعیت می‌تواند بر روند تصمیم‌گیری سیاسی، تصویب قوانین، برنامه‌ریزی اقتصادی و نحوه مدیریت مسائل امنیتی تأثیر بگذارد.
در شرایطی که کابینه آینده هنوز مشخص نیست، احزاب ناچارند بخش مهمی از انرژی سیاسی خود را صرف مذاکرات ائتلافی کنند. تداوم این وضعیت می‌تواند تصمیم‌گیری درباره مسائل مهم داخلی و خارجی را دشوارتر کند و شکاف‌های موجود میان احزاب را تشدید سازد.
از سوی دیگر، افزایش وزن پارلمانی احزاب عربی نشان می‌دهد که هیچ‌یک از اردوگاه‌های اصلی نمی‌تواند نقش این جریان‌ها را در معادلات پس از انتخابات نادیده بگیرد؛ حتی اگر مشارکت رسمی آنها در کابینه با مخالفت بخش‌هایی از جامعه سیاسی اسرائیل مواجه باشد.
در چنین شرایطی، انتخابات مجدد نیز یکی از سناریوهای احتمالی خواهد بود؛ سناریویی که در صورت شکست مذاکرات و ناتوانی احزاب در تشکیل دولت، می‌تواند بار دیگر اسرائیل را وارد رقابت انتخاباتی کند.
انتخابات پایان بحران نبود
نتایج انتخابات اخیر نشان می‌دهد که نتانیاهو، با وجود پیشتازی بلوک راست‌گرا و مذهبی، هنوز نتوانسته مسیر روشنی برای تشکیل کابینه اکثریت پیدا کند. در سوی مقابل، آیزنکوت نیز با وجود برخورداری از حمایت بخشی از احزاب مخالف، برای تشکیل دولت به توافق‌هایی نیاز دارد که تحقق آنها به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.
افزایش کرسی‌های احزاب عربی، اختلافات درون اردوگاه مخالفان و دشواری جذب شرکای جدید، معادلات سیاسی را پیچیده‌تر کرده است. در این میان، حتی واگذاری مأموریت تشکیل کابینه به آیزنکوت نیز به‌تنهایی نمی‌تواند بن‌بست را از میان ببرد.
پیام اصلی انتخابات این است که برتری در تعداد کرسی‌ها الزاماً به معنای پیروزی در تشکیل دولت نیست.
نتانیاهو هنوز از امکان مذاکره و جذب متحدان جدید برخوردار است و آیزنکوت نیز می‌تواند برای تشکیل ائتلافی جایگزین تلاش کند؛ اما تا زمانی که یکی از دو اردوگاه نتواند حمایت لازم را برای عبور از حدنصاب ۶۱ کرسی فراهم کند، آینده سیاسی اسرائیل در وضعیت بلاتکلیف باقی خواهد ماند.
