در هفته‌های اخیر، رسانه‌های آمریکایی روایت‌های مختلفی از احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران منتشر کرده‌اند؛ روایت‌هایی که گاه از بررسی گزینه حمله پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره حکایت دارند و گاه از احتمال اجرای عملیاتی چندروزه پس از رأی‌گیری سخن می‌گویند. تغییر زمان‌بندی حمله احتمالی، در کنار تکرار اهداف نظامی مشابه و استناد به منابع ناشناس، پرسش‌هایی درباره اهداف و کارکرد این موج خبری مطرح می‌کند.
در تازه‌ترین نمونه، نشریه آمریکایی آتلانتیک مدعی شد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در حال بررسی ازسرگیری کارزار نظامی علیه ایران از طریق حملاتی است که ممکن است چند روز ادامه داشته باشد. بر اساس این گزارش، یکی از زمان‌های احتمالی برای اجرای چنین عملیاتی، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در سوم نوامبر عنوان شده است.
آتلانتیک به نقل از مقام‌های آمریکایی، زرادخانه موشکی و پهپادی ایران، زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای را از اهداف احتمالی حملات جدید معرفی کرد. این نشریه همچنین به نقل از منابع خود مدعی شد فشارهای اقتصادی، ایران را در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار داده و حملات نظامی تازه می‌تواند شرایط داخلی این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، آنچه در این گزارش و مطالب مشابه اهمیت دارد، فاصله میان طرح سناریوهای نظامی در رسانه‌ها و وجود شواهدی مبنی بر اتخاذ تصمیم نهایی برای اجرای آنهاست. انتشار جزئیات درباره اهداف احتمالی، به‌خودی‌خود به معنای قطعی بودن عملیات نیست؛ به‌ویژه آنکه بخش مهمی از این روایت‌ها بر اظهارات منابع ناشناس استوار است.
روایت‌های متغیر از زمان حمله احتمالی
گزارش آتلانتیک در ادامه مجموعه مطالبی منتشر شده است که رسانه‌های آمریکایی طی هفته‌های گذشته درباره احتمال حمله مجدد به ایران مطرح کرده‌اند. وجه مشترک این گزارش‌ها، برجسته‌سازی گزینه نظامی در کنار تأکید بر تداوم فشارهای اقتصادی و تلاش برای وادار کردن تهران به پذیرش مطالبات واشنگتن است؛ هرچند درباره زمان احتمالی عملیات و میزان قطعیت تصمیم دولت آمریکا، روایت واحدی وجود ندارد.
روزنامه نیویورک‌تایمز نیز در گزارشی به نقل از مقام‌های آمریکایی و افراد مطلع از رایزنی‌ها مدعی شد واشنگتن و تل‌آویو برای احتمال ازسرگیری حملات علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای برنامه‌هایی را بررسی کرده‌اند.
بر اساس این گزارش، ارتش آمریکا و رژیم صهیونیستی فعالیت‌های آموزشی و رزمایشی خود را افزایش داده‌اند و پروازهایی بر فراز عراق با هدف تمرین مانورهای مرتبط با عملیات احتمالی انجام شده است. نیویورک‌تایمز همچنین از احتمال اجرای عملیاتی کوتاه اما شدید با تمرکز بر زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات هسته‌ای و توان موشکی و پهپادی ایران خبر داد.
در بخش دیگری از این گزارش، به نقل از برخی مقام‌ها عنوان شده است که طراحان این سناریو امیدوارند وارد کردن ضربه به اقتصاد ایران، تهران را به دادن امتیاز در مذاکرات وادار کند. با این حال، همین گزارش نیز احتمال انصراف ترامپ از اقدام نظامی را منتفی ندانسته است.
تکرار چنین روایتی، در حالی که تصمیم نهایی به‌صورت رسمی اعلام نشده، نشان می‌دهد گزینه نظامی همچنان در فضای رسانه‌ای آمریکا به‌عنوان یکی از ابزارهای فشار بر ایران مطرح می‌شود. با این حال، نمی‌توان صرف انتشار گزارش درباره رایزنی‌های نظامی را معادل اثبات تصمیم عملیاتی دانست.
از احتمال حمله پیش از انتخابات تا عقب‌نشینی از زمان‌بندی اعلام‌شده
در سوی دیگر، گزارش‌های آکسیوس و ان‌بی‌سی نیوز در هفتم اکتبر، از بررسی احتمال حمله به ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای حکایت داشتند.
آکسیوس به نقل از مقام‌های آمریکایی نوشت پنتاگون به فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، دستور داده است آمادگی‌های لازم برای احتمال ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران را تکمیل کند. این رسانه در عین حال تصریح کرد که دستور مورد اشاره، زمان مشخصی برای آغاز حملات تعیین نکرده و ترامپ نیز هنوز تصمیم نهایی خود را اتخاذ نکرده است. در همین گزارش، منابع آمریکایی و اسرائیلی احتمال حمله پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و حتی انتخابات رژیم صهیونیستی را مطرح کرده بودند.
ان‌بی‌سی نیوز نیز گزارش داد ترامپ و اعضای تیم امنیت ملی او گزینه ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران در هفته‌های آینده، از جمله پیش از انتخابات، را بررسی کرده‌اند. به نوشته این شبکه، پس از نشست تیم امنیت ملی در کمپ دیوید، گزینه‌های تازه عملیاتی در اختیار رئیس‌جمهور آمریکا قرار گرفته بود؛ با این حال، این گزارش نیز از اتخاذ تصمیم نهایی خبر نمی‌داد.
یک روز پس از انتشار گزارش آکسیوس، در هشتم اکتبر، همین رسانه به نقل از ترامپ اعلام کرد که آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد. واشنگتن‌پست نیز این موضع را بازتاب داد. با این حال، آکسیوس در گزارشی دیگر در سیزدهم اکتبر نوشت که نیروهای نظامی آمریکا و اسرائیل همچنان برای احتمال تغییر تصمیم و ازسرگیری عملیات آماده می‌شوند؛ هرچند کاخ سفید بر انجام نشدن حمله پیش از انتخابات تأکید کرده بود.
کنار هم قرار دادن این گزارش‌ها، تصویری از تغییر مداوم زمان‌بندی‌های مطرح‌شده در فضای رسانه‌ای ارائه می‌دهد؛ از احتمال حمله در هفته‌های پیش از انتخابات تا سناریوی اقدام نظامی پس از آن. این تغییر روایت‌ها لزوماً به معنای وجود یک طرح قطعی و زمان‌بندی‌شده نیست، اما می‌تواند فضای عدم قطعیت درباره تصمیم واشنگتن را تشدید کند.
انتخابات میان‌دوره‌ای؛ متغیری در محاسبات نظامی واشنگتن
رویترز نیز در گزارشی در دوم سپتامبر، به نقل از چهار منبع آگاه، نوشت دستیاران ارشد ترامپ تلاش می‌کنند مانع تشدید جنگ با ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای شوند؛ زیرا گسترش درگیری می‌تواند پیامدهای سیاسی و انتخاباتی برای جمهوری‌خواهان به همراه داشته باشد.
بر اساس این گزارش، در کاخ سفید احتمال تشدید عملیات نظامی پس از رأی‌گیری سوم نوامبر بررسی می‌شد، هرچند بازگشت به جنگ تمام‌عیار قطعی نبود. رویترز همچنین گزارش داد دولت آمریکا در مقطع مورد اشاره، افزایش فشار اقتصادی را به‌عنوان یکی از مسیرهای وادار کردن تهران به دادن امتیاز در مذاکرات دنبال می‌کرد.
آکسیوس نیز در هفدهم سپتامبر، به نقل از مقام‌های آمریکایی، گزارش داده بود که در صورت حاصل نشدن توافق با ایران، ترامپ ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای به عملیات نظامی گسترده بازگردد.
این گزارش‌ها نشان می‌دهد انتخابات در روایت رسانه‌های آمریکایی صرفاً یک رویداد داخلی نیست، بلکه به‌عنوان یکی از متغیرهای محاسبات دولت آمریکا درباره زمان و هزینه احتمالی اقدام نظامی مطرح می‌شود. در این چارچوب، تعویق احتمالی حمله می‌تواند با ملاحظات سیاسی داخلی ارتباط داشته باشد؛ هرچند تعیین وزن واقعی این ملاحظات در تصمیم‌گیری واشنگتن، بدون دسترسی به شواهد مستقل و معتبر، امکان‌پذیر نیست.
جنگ رسانه‌ای؛ از برجسته‌سازی تهدید تا القای فشار حداکثری
مرور گزارش‌های آتلانتیک، نیویورک‌تایمز، آکسیوس، ان‌بی‌سی نیوز و رویترز، چند مؤلفه مشترک را آشکار می‌کند: تکرار اهداف احتمالی مشابه، استناد به منابع ناشناس، تأکید بر آمادگی نظامی و پیوند زدن گزینه حمله با فشار اقتصادی و مذاکرات سیاسی.
از منظر تحلیل رسانه‌ای، تکرار این مؤلفه‌ها می‌تواند به برجسته‌سازی تهدید نظامی علیه ایران و تقویت این تصور منجر شود که ازسرگیری جنگ، گزینه‌ای جدی و همواره در دسترس واشنگتن است. چنین فضایی ممکن است بر محاسبات سیاسی، انتظارات اقتصادی و ارزیابی افکار عمومی از احتمال وقوع درگیری تأثیر بگذارد.
در این میان، پیوند دادن فشار اقتصادی با احتمال فروپاشی یا تسلیم سیاسی ایران، بخش مهمی از روایت برخی منابع مورد استناد این رسانه‌هاست. این ادعاها، تا زمانی که با شواهد مستقل و قابل ارزیابی پشتیبانی نشوند، باید به‌عنوان ارزیابی منابع نقل‌شده تلقی شوند، نه واقعیتی اثبات‌شده درباره وضعیت ایران یا نتیجه قطعی یک عملیات نظامی احتمالی.
از همین زاویه، می‌توان انتشار این گزارش‌ها را در چارچوب بررسی کارکردهای جنگ روانی و فشار رسانه‌ای تحلیل کرد. با این حال، برای اثبات اینکه این مطالب بخشی از یک عملیات روانی هماهنگ و هدفمند هستند، صرف شباهت محتوایی یا تکرار تهدیدها کافی نیست و باید شواهدی درباره هماهنگی، منشأ اطلاعات و هدف‌گذاری انتشار آنها وجود داشته باشد.
نکته مهم دیگر، تفاوت میان «آمادگی نظامی»، «بررسی گزینه حمله» و «تصمیم به اجرای عملیات» است. این سه مفهوم در گزارش‌های رسانه‌ای گاه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، اما از نظر تحلیلی یکسان نیستند. آماده‌سازی نیروها یا ارائه گزینه‌های عملیاتی به رئیس‌جمهور، لزوماً به معنای صدور دستور حمله نیست؛ همان‌طور که اعلام یک زمان احتمالی نیز به‌تنهایی وقوع عملیات را اثبات نمی‌کند.
تهدید نظامی واقعی است، اما تصمیم نهایی اثبات نشده
مجموع گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های آمریکایی، از تداوم طرح گزینه نظامی علیه ایران در فضای سیاسی و رسانه‌ای واشنگتن حکایت دارد. در این روایت‌ها، حمله احتمالی گاه به پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای و گاه به پس از آن موکول می‌شود؛ در حالی که اهداف نظامی معرفی‌شده در بسیاری از موارد شباهت زیادی به یکدیگر دارند.
با این حال، گزارش‌های مورد اشاره به‌تنهایی برای اثبات اتخاذ تصمیم نهایی دولت آمریکا جهت آغاز دور تازه حملات کافی نیستند. بخشی از اطلاعات به منابع ناشناس نسبت داده شده و برخی گزارش‌ها نیز صراحتاً از نامشخص بودن تصمیم نهایی ترامپ سخن گفته‌اند.
بنابراین، نتیجه قابل اتکا از مرور این مطالب، نه قطعی بودن آغاز جنگ پس از انتخابات، بلکه تداوم برجسته‌سازی گزینه نظامی علیه ایران و استفاده از آن در روایت‌های مرتبط با فشار سیاسی و اقتصادی است. بررسی احتمال عملیات روانی در این فضا نیز مستلزم تفکیک دقیق میان اطلاعات قابل راستی‌آزمایی، ادعاهای منابع ناشناس و تحلیل‌های مربوط به اهداف احتمالی انتشار گزارش‌هاست.
