مقام‌های بهداشتی اروپا اعلام کرده‌اند که بر اساس ارزیابی‌های اولیه، تاکنون خطری برای سلامت عمومی مردم شناسایی نشده است. با این حال، مسیر ابتلای فرد گزارش‌شده، نقش احتمالی ویروس در مرگ او و امکان انتقال آن به انسان همچنان به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد.
در این گزارش، با ویروس شاموندا، علائم آن در دام‌ها، راه‌های انتقال، وضعیت ابتلای انسان و احتمال گسترش این ویروس آشنا می‌شوید.
ویروس شاموندا چیست؟
ویروس شاموندا که با نام اختصاری SHAV شناخته می‌شود، به گروه سیمبو (Simbu) از جنس ارتوبونیاویروس (Orthobunyavirus) تعلق دارد. این گروه از ویروس‌ها عمدتاً به کمک حشرات خون‌خوار منتقل می‌شوند و برخی از اعضای آن می‌توانند در حیوانات اهلی بیماری ایجاد کنند.
ویروس شاموندا از دهه ۱۹۶۰ میلادی شناخته شده است و پیش از گزارش‌های اخیر اروپا، بیشتر در آفریقا و بخش‌هایی از آسیا شناسایی شده بود. این ویروس از نظر ژنتیکی با ویروس اشمالنبرگ (Schmallenberg virus) و ویروس آکابانه (Akabane virus) ارتباط دارد؛ ویروس‌هایی که با بیماری‌های دامی، به‌ویژه مشکلات تولیدمثلی در برخی دام‌ها، شناخته می‌شوند.
در سال ۲۰۲۶، مواردی از بیماری مرتبط با ویروس شاموندا در دام‌های چند کشور اروپایی گزارش شد. بررسی‌های دامپزشکی ابتدا بر گاوها متمرکز بود، اما گزارش‌هایی نیز از شناسایی ویروس یا گونه‌های مرتبط با آن در حیواناتی مانند گوسفند، بز، اسب و آلپاکا منتشر شد.
آیا ویروس شاموندا به انسان منتقل می‌شود؟
تا پیش از گزارش‌های اکتبر ۲۰۲۶، شواهد شناخته‌شده‌ای از ابتلای انسان به ویروس شاموندا منتشر نشده بود. با این حال، در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶، خبرگزاری رویترز از اعلام نخستین مورد شناخته‌شده ابتلای انسان به این ویروس از سوی مقام‌های فرانسوی خبر داد.
بر اساس این گزارش، فرد مبتلا در اوایل اکتبر جان باخته بود و به یک بیماری زمینه‌ای جدی مبتلا بود که احتمالاً او را در برابر عفونت آسیب‌پذیرتر می‌کرد. با وجود این، هنوز مشخص نیست که ویروس شاموندا علت مرگ بوده یا در آن نقش داشته است. مسیر دقیق ابتلا نیز همچنان در دست بررسی قرار دارد.
مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها (ECDC) اعلام کرده است که وضعیت را با همکاری مقام‌های فرانسوی و دیگر نهادهای اروپایی بررسی می‌کند. بر اساس ارزیابی اولیه گزارش‌شده، تاکنون خطری برای سلامت عمومی شناسایی نشده است.
آیا گزارش یک مورد انسانی به معنای انتقال گسترده ویروس است؟ خیر. شناسایی یک مورد ابتلا به‌تنهایی، انتقال پایدار ویروس میان انسان‌ها یا آغاز یک همه‌گیری انسانی را ثابت نمی‌کند. برای مشخص شدن میزان خطر، باید مسیر ابتلا، ویژگی‌های ویروس و احتمال بروز موارد دیگر بررسی شود.
ویروس شاموندا چگونه منتقل می‌شود؟
مهم‌ترین راه انتقال شناخته‌شده ویروس شاموندا، گزش حشرات ریز خون‌خواری از جنس کولیکوئیدس (Culicoides) است. این حشرات هنگام تغذیه از خون حیوان آلوده ممکن است ویروس را دریافت کنند و در ادامه، آن را به حیوان دیگری منتقل کنند.
این شیوه انتقال در برخی بیماری‌های ویروسی دام نیز دیده می‌شود. به همین دلیل، پایش حشرات ناقل، شناسایی دام‌های آلوده و مراقبت دامپزشکی در مناطق درگیر اهمیت دارد.
با این حال، باید میان انتقال از طریق ناقل و انتقال مستقیم از یک حیوان به حیوان دیگر تمایز قائل شد. شواهد کافی برای نتیجه‌گیری قطعی درباره انتقال مستقیم ویروس شاموندا از طریق تماس معمول وجود ندارد.
همچنین، با توجه به محدود بودن اطلاعات درباره نخستین مورد انسانی گزارش‌شده، مسیر ابتلای انسان هنوز به‌طور قطعی مشخص نیست. بنابراین، نمی‌توان با اطمینان گفت که این مورد از طریق گزش حشرات، تماس با حیوان آلوده یا مسیر دیگری رخ داده است.
علائم ویروس شاموندا چیست؟
اطلاعات موجود درباره علائم ویروس شاموندا عمدتاً به بیماری در دام‌ها، به‌ویژه گاوهای شیری، مربوط است. علائم گزارش‌شده در حیوانات آلوده ممکن است شامل موارد زیر باشد:
-
تب ناگهانی
-
کاهش اشتها
-
اسهال آبکی
-
بی‌حالی و کاهش فعالیت
-
علائم تنفسی خفیف
-
کاهش ناگهانی تولید شیر در گاوهای شیری
بر اساس گزارش‌های دامپزشکی، علائم حاد در بسیاری از گاوهای بالغ ممکن است طی چند روز کاهش پیدا کند. با این حال، بیماری می‌تواند با کاهش تولید شیر و خسارت اقتصادی برای دامداری‌ها همراه باشد.
در برخی بررسی‌ها، احتمال ارتباط این ویروس با سقط جنین، مرده‌زایی یا ناهنجاری‌های مادرزادی در دام‌های باردار نیز مطرح شده است. با این حال، میزان نقش مستقیم ویروس در بروز این پیامدها و گستره آنها به بررسی‌های بیشتری نیاز دارد.
علائم ویروس شاموندا در انسان چیست؟
در حال حاضر، اطلاعات کافی درباره علائم ویروس شاموندا در انسان وجود ندارد. با توجه به محدود بودن شواهد انسانی، نمی‌توان علائم معمول، دوره بیماری یا احتمال بروز موارد شدید را با اطمینان مشخص کرد.
همچنین، علائم گزارش‌شده در گاوها و سایر دام‌ها را نمی‌توان مستقیماً به انسان تعمیم داد. برای شناخت بهتر بیماری در انسان، به بررسی‌های بالینی و انتشار اطلاعات معتبر درباره موارد احتمالی دیگر نیاز است.
آیا ویروس شاموندا درمان یا واکسن دارد؟
تا زمان انتشار گزارش نخستین مورد انسانی در اکتبر ۲۰۲۶، اطلاعات تأییدشده‌ای درباره دسترسی به واکسن تجاری تأییدشده برای پیشگیری از ویروس شاموندا در دسترس نبود. همچنین، اطلاعات موجود برای معرفی یک درمان اختصاصی و اثبات‌شده برای این عفونت کافی نیست.
در حوزه دامپزشکی، اقدامات اصلی بر شناسایی موارد ابتلا، پایش دام‌های بیمار، بررسی گسترش ویروس و کنترل حشرات ناقل متمرکز است. پژوهشگران همچنین ویژگی‌های ژنتیکی ویروس‌های شناسایی‌شده در اروپا و تفاوت آنها با گونه‌های قدیمی‌تر را بررسی می‌کنند.
در مورد انسان نیز تا زمانی که اطلاعات بیشتری درباره مورد گزارش‌شده، مسیر انتقال و ویژگی‌های بیماری منتشر نشود، نمی‌توان درباره درمان اختصاصی، شدت معمول بیماری یا احتمال بروز موارد بیشتر نتیجه‌گیری قطعی کرد.
در صورت بروز علائم نگران‌کننده پس از تماس با دام بیمار یا قرار گرفتن در منطقه درگیر، مراجعه به پزشک و ارائه اطلاعات مربوط به تماس احتمالی با حیوانات، اقدام مناسب‌تری از خودتشخیصی است.
ویروس شاموندا در کدام کشورها شناسایی شده است؟
در سال ۲۰۲۶، گزارش‌هایی از شناسایی ویروس شاموندا یا گونه‌های مرتبط با آن در چند کشور اروپایی منتشر شد. در گزارش‌های مورد اشاره در این خبر، از آلمان، سوئیس و فرانسه نام برده شده است. با این حال، برای تعیین فهرست دقیق کشورهای درگیر و وضعیت فعلی هر کشور باید به گزارش‌های رسمی دامپزشکی مراجعه کرد.
گزارش‌های اولیه عمدتاً بر بیماری در گاوهای شیری متمرکز بود. در برخی دامداری‌های درگیر، علائمی مانند تب، اسهال و کاهش محسوس تولید شیر گزارش شد.
با وجود افزایش گزارش‌ها، شناسایی ویروس در حیوانات به‌تنهایی به معنای وجود خطر یکسان در تمام مناطق یا ابتلای گسترده انسان‌ها نیست. ارزیابی میزان گسترش ویروس و خطر آن برای انسان باید بر اساس نتایج آزمایشگاهی و بررسی‌های نهادهای بهداشتی انجام شود.
آیا ویروس شاموندا مانند کرونا به همه‌گیری تبدیل می‌شود؟
در حال حاضر، شواهد کافی برای پیش‌بینی تبدیل ویروس شاموندا به یک همه‌گیری انسانی وجود ندارد. این ویروس پیش از رخدادهای اخیر عمدتاً به‌عنوان عامل بیماری در دام‌ها شناخته می‌شد و گزارش نخستین مورد شناخته‌شده ابتلای انسان نیز به‌تازگی منتشر شده است.
برای ارزیابی احتمال گسترش بیماری در انسان، پژوهشگران باید به چند پرسش اساسی پاسخ دهند:
-
فرد گزارش‌شده چگونه به ویروس آلوده شده است؟
-
آیا انتقال مستقیم ویروس از انسان به انسان امکان‌پذیر است؟
-
ویروس در چه شرایطی می‌تواند در انسان بیماری ایجاد کند؟
-
شدت بیماری در انسان چقدر است و چه افرادی ممکن است آسیب‌پذیرتر باشند؟
-
آیا موارد انسانی دیگری شناسایی خواهند شد؟
تا زمانی که پاسخ روشنی برای این پرسش‌ها وجود نداشته باشد، مقایسه مستقیم ویروس شاموندا با ویروس کرونا یا پیش‌بینی وقوع یک همه‌گیری جدید، پشتوانه علمی کافی ندارد.
آیا باید نگران ویروس شاموندا باشیم؟
ویروس شاموندا یکی از ویروس‌های شناخته‌شده در حوزه بیماری‌های دامی است که گزارش‌هایی از گسترش آن در چند کشور اروپایی در سال ۲۰۲۶ منتشر شده است. گزارش نخستین مورد شناخته‌شده ابتلای انسان در فرانسه، اهمیت بررسی بیشتر این ویروس را نشان می‌دهد؛ اما به‌تنهایی اثبات‌کننده خطر گسترده برای انسان‌ها نیست.
در حال حاضر، درباره مسیر ابتلای فرد گزارش‌شده، نقش احتمالی ویروس در مرگ او و امکان انتقال مستقیم میان انسان‌ها اطلاعات کافی وجود ندارد. همچنین، بر اساس ارزیابی اولیه اعلام‌شده از سوی مقام‌های اروپایی، تاکنون خطری برای سلامت عمومی شناسایی نشده است.
بنابراین، بهترین رویکرد، پیگیری اخبار از منابع معتبر بهداشتی و علمی، پرهیز از انتشار ادعاهای تأییدنشده و توجه به نتایج بررسی‌های رسمی است. در عین حال، پایش دام‌ها و کنترل حشرات ناقل برای مدیریت بیماری در مناطق درگیر اهمیت دارد.
منابع: خبرگزاری رویترز، مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها (ECDC) و مؤسسه فریدریش لوفلر آلمان (FLI).