مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امروز، دوشنبه ۵ اکتبر (۱۳ مهر)، در ریاض گرد هم آمده‌اند تا درباره تحولات امنیتی منطقه و آینده همکاری دفاعی سه کشور گفت‌وگو کنند؛ نشستی که همزمان با آغاز عملیات گسترده دولت مورد حمایت عربستان در یمن علیه حوثی‌ها برگزار می‌شود.
این نشست در چارچوب توافق دفاعی مشترک مکه برگزار می‌شود؛ توافقی که عربستان، ترکیه و پاکستان در ۷ اوت ۲۰۲۶ در مکه امضا کردند. بر اساس این توافق، سه کشور متعهد شده‌اند بازدارندگی جمعی خود را تقویت و همکاری‌های دفاعی میان یکدیگر را گسترش دهند. مهم‌تر از آن، در توافق تصریح شده که حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد.
چه کسانی در نشست ریاض حضور دارند؟
به نقل از رادیو پاکستان، از طرف پاکستان، اسحاق دار، معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه، خواجه آصف، وزیر دفاع، و فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش در این نشست حضور دارند. ترکیه نیز هاکان فیدان، وزیر خارجه، یاشار گولر، وزیر دفاع، و ژنرال سلجوق بایراکتاراوغلو، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، را به ریاض فرستاده است. مقام‌های ارشد سعودی نیز در این نشست شرکت دارند.
پیمان مکه چیست؟
پیمان یا توافق مکه را می‌توان تلاش سه کشور برای ایجاد یک چارچوب امنیتی و دفاعی مشترک دانست. این توافق صرفاً یک همکاری سیاسی نیست و بخش مهمی از آن به بازدارندگی جمعی، همکاری نظامی و هماهنگی دفاعی اختصاص دارد.
سه کشور در حال ایجاد ساختارهای دائمی این ائتلاف هستند و قرار است دبیرخانه آن در ریاض مستقر شود. نخستین نشست کمیته راهبردی، سیاسی و دفاعی این پیمان نیز ۳۱ اوت در استانبول برگزار شد.
اهمیت توافق زمانی بیشتر می‌شود که به توانایی‌های متفاوت سه عضو نگاه کنیم: عربستان منابع مالی و توان نظامی قابل‌توجهی در اختیار دارد، ترکیه از صنایع دفاعی و توان پهپادی و نظامی گسترده برخوردار است و پاکستان تنها عضو این سه‌گانه دارای زرادخانه هسته‌ای است. با این حال، اینکه توافق مکه در عمل تا چه اندازه به یک سازوکار دفاعی عملیاتی تبدیل خواهد شد، هنوز در حال شکل‌گیری است.
چرا نشست ریاض مهم است؟
زمان‌بندی این نشست اهمیت ویژه‌ای دارد. دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن که مورد حمایت عربستان است، روز یکشنبه از آغاز عملیات نظامی گسترده برای بازپس‌گیری مناطق تحت کنترل حوثی‌ها خبر داد. همزمان، حملات حوثی‌ها علیه اهداف و زیرساخت‌های عربستان نیز افزایش یافته است.
به نقل از اسوشیتدپرس، پاکستان پیش‌تر اعلام کرده بود که در چارچوب توافق دفاعی مکه، از عربستان در برابر حملات حوثی‌ها حمایت خواهد کرد؛ هرچند هنوز مشخص نیست این حمایت دقیقاً شامل چه نوع اقدام نظامی خواهد بود. اسلام‌آباد همزمان تأکید کرده که کانال‌های دیپلماتیک خود با ایران را حفظ کرده است.
از سوی دیگر، به گفته مقام‌های پاکستانی، ایران پیشنهاد کرده است به جای اقدام نظامی، مسیر گفت‌وگوی سیاسی با حوثی‌ها دنبال شود و این موضوع نیز قرار است در رایزنی‌های مربوط به پیمان مکه مطرح شود.
آیا این یعنی ائتلاف علیه ایران شکل گرفته است؟
هنوز نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت. رویترز مدعی شده است اگرچه حوثی‌ها از سوی ایران حمایت می‌شوند و تشدید درگیری در یمن یکی از مهم‌ترین زمینه‌های امنیتی این نشست است، مقام‌های سه کشور تاکنون این توافق را به‌عنوان یک ائتلاف رسمی علیه ایران معرفی نکرده‌اند.
حتی در داخل ترکیه نیز از احتمال گسترش این چارچوب به کشورهای دیگر سخن گفته شده و رئیس پارلمان ترکیه اخیراً گفته بود این پیمان می‌تواند در آینده به یک چارچوب گسترده‌تر برای جهان اسلام تبدیل شود؛ حتی با امکان حضور ایران.
بنابراین، نشست امروز ریاض بیش از آنکه صرفاً یک جلسه معمول دیپلماتیک باشد، آزمونی برای مشخص شدن میزان عملیاتی بودن پیمان مکه است: اینکه آیا این توافق در برابر یک بحران امنیتی واقعی صرفاً به هماهنگی سیاسی محدود می‌ماند یا به همکاری دفاعی و نظامی ملموس میان سه کشور منجر خواهد شد.
