بن‌بست در مسیر دستیابی ایران و آمریکا به یک توافق پایدار، بار دیگر گمانه‌زنی‌ها درباره آینده روابط دو کشور را افزایش داده است. در تحلیل‌های مطرح‌شده، سه سناریو بیش از سایر گزینه‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند: بازگشت به درگیری نظامی، افزایش فشارهای اقتصادی و تحریمی و ادامه تنش‌های محدود در کنار تلاش برای باز نگه داشتن مسیرهای دیپلماتیک.
با این حال، این سناریوها در حد ارزیابی و تحلیل کارشناسان قرار دارند و نمی‌توان از آنها به عنوان پیش‌بینی قطعی درباره آینده روابط تهران و واشنگتن یاد کرد. ارزیابی‌های منتشرشده از سوی تریتا پارسی، علی واعظ، دنیس راس و سوزان ملونی نیز در برخی جزئیات با یکدیگر تفاوت دارد.
امید به توافق؛ همچنان وجود دارد اما کم‌رنگ
تریتا پارسی، معاون اجرایی اندیشکده کوئینسی، احتمال بازگشت دور دیگری از درگیری را جدی ارزیابی کرده و معتقد است مجموعه شرایط موجود، چشم‌انداز گشایش دیپلماتیک را با دشواری روبه‌رو کرده است. اظهارات مشابهی از سوی او درباره احتمال دور سوم جنگ نیز در هفته‌های گذشته منتشر شده است.
با این حال، در ارزیابی‌های مطرح‌شده از سوی همین تحلیلگر، امکان انعطاف سیاسی واشنگتن به طور کامل منتفی دانسته نشده است؛ به‌ویژه اگر دولت آمریکا توافق را از نظر سیاسی یا اقتصادی برای خود مفید ارزیابی کند.
محاصره اقتصادی؛ ابزار فشار یا بن‌بست جدید؟
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده، ادامه فشار اقتصادی و محدودیت‌های اعمال‌شده علیه ایران است. در این نگاه، واشنگتن ممکن است به جای بازگشت فوری به یک درگیری گسترده، تلاش کند از طریق فشار اقتصادی و محدود کردن منابع مالی، تهران را به تغییر محاسبات خود وادار کند.
در مقابل، منتقدان این رویکرد معتقدند ادامه چنین سیاستی لزوماً به پذیرش خواسته‌های آمریکا از سوی ایران منجر نمی‌شود و حتی می‌تواند زمینه‌ساز تشدید تنش‌های منطقه‌ای شود.
جنگی که پایان آن روشن نیست
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، در تحلیلی که در متن گزارش به آن استناد شده، معتقد است جنگ به نقطه پایان خود نزدیک نیست و دو طرف با وجود ناتوانی در دستیابی کامل به اهداف بنیادین خود، همچنان دستاوردهایی را برای ادامه مسیر متصور هستند.
بر اساس این ارزیابی، آمریکا ظرفیت ادامه فشار اقتصادی و محدودسازی توان نظامی ایران را دارد، اما دستیابی به اهداف حداکثری مانند تغییر کامل رفتار تهران یا کنار گذاشتن برنامه‌های موشکی و هسته‌ای را نمی‌توان امری قطعی دانست. در مقابل، ایران نیز توان ایجاد هزینه برای آمریکا و متحدانش در منطقه را در اختیار دارد.
تشدید کنترل‌شده؛ سناریوی سوم
دنیس راس، مشاور سابق باراک اوباما، نیز سناریویی متفاوت را مطرح کرده و معتقد است افزایش فشار از سوی ایران می‌تواند هم‌زمان با تلاش برای یافتن یک مسیر خروج و باز شدن کانال‌های میانجیگری همراه شود. این دیدگاه، ادامه تنش را در کنار حفظ امکان مذاکره محتمل می‌داند.
سوزان ملونی نیز در تحلیل‌های مورد استناد گزارش، بر دشواری راهبرد فشار بلندمدت تأکید کرده است. بر اساس این دیدگاه، ادامه فشار اقتصادی می‌تواند برای طرف‌های منطقه‌ای و امنیت انرژی تبعاتی به همراه داشته باشد.
در مجموع، آنچه از مجموعه این تحلیل‌ها برمی‌آید، ادامه یک وضعیت چندلایه است؛ وضعیتی که در آن نه مسیر توافق کاملاً بسته شده و نه احتمال تشدید دوباره تنش را می‌توان نادیده گرفت. تفاوت اصلی تحلیلگران بر سر این است که کدام مسیر در نهایت بر دیگری غلبه خواهد کرد.
