در شرایط بحرانی و بهویژه هنگام مواجهه با تهدیدات خارجی، اتحاد و انسجام ملی از مهمترین مؤلفههای حفظ امنیت، ثبات و اقتدار کشور به شمار میرود. تجربه نشان داده است جوامعی که در شرایط دشوار از همبستگی اجتماعی و اعتماد متقابل برخوردارند، توانایی بیشتری برای عبور از بحرانها دارند.
در چنین شرایطی، اختلافنظرهای سیاسی و جناحی نباید به عاملی برای تضعیف وحدت جامعه تبدیل شود. البته اتحاد ملی به معنای نادیده گرفتن مشکلات، تعطیلی نقد یا چشمپوشی از مطالبات مردم نیست؛ بلکه به معنای اولویت دادن به منافع ملی و تلاش برای حل اختلافات از مسیر گفتوگو و تعامل است.
از سوی دیگر، رسانهها و فعالان سیاسی مسئولیت مهمی در تقویت آرامش عمومی، جلوگیری از گسترش شایعات و پرهیز از دوقطبیهای مخرب اجتماعی دارند. دشمنان نیز ممکن است از شکافهای داخلی برای افزایش فشارهای روانی و سیاسی بر جامعه بهرهبرداری کنند. در این میان، مسئولان باید با شفافیت، پاسخگویی و توجه جدی به مشکلات معیشتی مردم، اعتماد عمومی را تقویت کنند.
واقعیت این است که عبور از بحران تنها با اتکا به توان نظامی یا تصمیمات سیاسی امکانپذیر نیست؛ بلکه نیازمند همراهی مردم، مسئولان و همه جریانهای اجتماعی است. اتحاد ملی نه یک شعار مقطعی، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ منافع کشور و عبور عزتمندانه از شرایط دشوار محسوب میشود.
حجت الاسلام مصطفی درایتی، فعال سیاسی، در گفتگو با صفحه سیاست به بررسی اهمیت انسجام ملی در شرایط جنگی، ضرورت پرهیز از اختلافات مخرب سیاسی، نقش رسانهها در مدیریت فضای عمومی و مسئولیت دولت در تقویت اعتماد و همبستگی اجتماعی پرداخته است.
انسجام ملی؛ مؤلفهای فراتر از قدرت نظامی
در شرایط جنگی و افزایش تهدیدات خارجی، چرا موضوع اتحاد و انسجام ملی اهمیت بیشتری پیدا میکند؟
در شرایط جنگی، انسجام ملی یکی از مهمترین مؤلفههای امنیت و قدرت هر کشور است. وقتی یک کشور با تهدید خارجی مواجه میشود، اختلافات داخلی میتواند توان تصمیمگیری و مدیریت بحران را کاهش دهد. اتحاد مردم، مسئولان و جریانهای سیاسی به کشور کمک میکند با آرامش و قدرت بیشتری شرایط را مدیریت کند.
در واقع، امنیت ملی فقط به توان نظامی وابسته نیست، بلکه اعتماد عمومی و همبستگی اجتماعی نیز نقش تعیینکنندهای در آن دارند.
اختلاف سیاسی نباید به تضعیف منافع ملی منجر شود
آیا اختلافنظرهای سیاسی در شرایط جنگی باید کنار گذاشته شود؟
اختلافنظر سیاسی در هیچ جامعهای غیرطبیعی نیست و نمیتوان انتظار داشت همه افراد درباره مسائل مختلف دیدگاه یکسانی داشته باشند. اما باید میان اختلافنظر سیاسی و تضعیف انسجام ملی تفاوت قائل شد.
در شرایط حساس، همه جریانها باید منافع ملی و امنیت کشور را در اولویت قرار دهند. نقد و مطالبهگری باید همچنان وجود داشته باشد، اما نباید به تخریب اعتماد عمومی یا ایجاد شکاف اجتماعی منجر شود.
شکافهای داخلی؛ فرصتی برای بهرهبرداری دشمن
دشمنان خارجی چه بهرهبرداریای از اختلافات داخلی یک کشور میکنند؟
یکی از اهداف فشارهای سیاسی و رسانهای، تشدید اختلافات داخلی و کاهش اعتماد مردم به یکدیگر و نهادهای کشور است. وقتی جامعه دچار چنددستگی شود، مدیریت بحران دشوارتر خواهد شد.
دشمن ممکن است از اختلافات موجود برای انتشار اخبار نادرست، تشدید نگرانی عمومی و ایجاد فضای بیاعتمادی استفاده کند. بنابراین آگاهی رسانهای و حفظ آرامش جامعه اهمیت زیادی دارد.
رسانهها باید به تقویت اعتماد عمومی کمک کنند
نقش رسانهها و فعالان سیاسی در حفظ اتحاد ملی در شرایط جنگی چیست؟
رسانهها در چنین شرایطی مسئولیت سنگینی بر عهده دارند. آنها باید ضمن اطلاعرسانی دقیق و شفاف، از انتشار اخبار تأییدنشده و دامن زدن به شایعات خودداری کنند.
همچنین فعالان سیاسی باید از ادبیات تفرقهانگیز فاصله بگیرند و به جای تخریب یکدیگر، بر موضوعات مشترک و منافع ملی تمرکز کنند. رسانه میتواند به جای تبدیل شدن به بستر اختلاف، زمینهساز همدلی و اعتماد عمومی باشد.
همبستگی اجتماعی باید در زندگی مردم نمود پیدا کند
مردم در شرایط جنگی با فشارهای اقتصادی، روانی و معیشتی مواجه میشوند. برای تقویت همبستگی اجتماعی چه اقداماتی ضروری است؟
اتحاد ملی زمانی پایدار میماند که مردم آثار آن را در زندگی خود احساس کنند. حمایت از اقشار آسیبپذیر، تأمین نیازهای اساسی، مدیریت بازار، جلوگیری از احتکار و توجه به مشکلات معیشتی مردم از اقدامات ضروری است.
همچنین باید از نیروهای امدادی، کادر درمان و خانوادههایی که در شرایط دشوار قرار دارند حمایت شود. همبستگی فقط یک شعار نیست؛ بلکه باید در رفتار مسئولان و مناسبات اجتماعی نمود پیدا کند.
امنیت و منافع ملی، فراتر از رقابتهای جناحی
در نهایت، پیام اصلی به جریانهای سیاسی، مسئولان و مردم در شرایط جنگی چیست؟
پیام اصلی این است که امنیت و منافع ملی فراتر از اختلافات جناحی و رقابتهای سیاسی قرار دارد. هیچ جریان سیاسی نباید تصور کند که تضعیف جریان دیگر به معنای تقویت کشور است.
مسئولان باید با شفافیت و پاسخگویی اعتماد عمومی را تقویت کنند، جریانهای سیاسی باید از دوقطبیسازی فاصله بگیرند و مردم نیز با حفظ آرامش و هوشیاری در برابر شایعات، به تقویت همبستگی اجتماعی کمک کنند.
اتحاد به معنای سکوت در برابر مشکلات نیست؛ بلکه به معنای حل اختلافات در چارچوب گفتوگو و با اولویت دادن به منافع کشور است.