سید جلال ساداتیان، سفیر اسبق ایران در انگلیس، در گفتگوی اختصاصی با «صفحه سیاست» درباره آخرین تحولات روابط تهران و واشنگتن اظهار کرد: در شرایط فعلی، نشانه‌هایی از تلاش برای رسیدن به نوعی توافق میان ایران و آمریکا دیده می‌شود. مواضع اخیر برخی مقام‌های ایرانی نیز به افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال باز شدن مسیر دیپلماسی دامن زده است.
او با تأکید بر اینکه هنوز اطلاعات دقیقی درباره جزئیات و مفاد احتمالی چنین توافقی وجود ندارد، افزود: در این مرحله نمی‌توان با قطعیت درباره چارچوب توافق احتمالی اظهارنظر کرد و باید میان گمانه‌زنی‌های سیاسی و توافقی که به‌صورت رسمی حاصل شده است، تفاوت قائل شد.
توافق احتمالی ایران و آمریکا بر چه اساسی شکل می‌گیرد؟
این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به ماهیت مذاکرات احتمالی میان تهران و واشنگتن گفت: طبیعتاً هر توافقی مستلزم نوعی امتیازدهی متقابل است. برای مثال، ممکن است در موضوع هسته‌ای، بحث‌هایی درباره سطح غنی‌سازی یا سازوکارهای نظارتی و بازرسی مطرح شود و در مقابل، طرف آمریکایی نیز بخشی از تحریم‌ها را کاهش دهد.
ساداتیان تأکید کرد که این موارد صرفاً احتمالاتی هستند که می‌توان درباره آن‌ها بحث کرد و تا زمانی که جزئیات رسمی منتشر نشده، نباید آن‌ها را به‌عنوان مفاد قطعی توافق احتمالی در نظر گرفت.
چرا توافق احتمالی را نباید به معنای تسلیم ایران دانست؟
سفیر اسبق ایران در انگلیس در ادامه، با رد تفسیر توافق احتمالی به‌عنوان نشانه تسلیم یا ناتوانی ایران در برابر فشارهای خارجی، اظهار کرد: برخی طرف‌ها تلاش می‌کنند این‌گونه القا کنند که ایران تحت فشار قرار گرفته، توان مقاومت نداشته و در نهایت ناچار به پذیرش خواسته‌های طرف مقابل شده است؛ اما می‌توان از زاویه دیگری نیز به تحولات نگاه کرد.
او توضیح داد:
ایران در برابر فشارها و تهدیدها مقاومت کرده است و همین مقاومت می‌تواند طرف مقابل را به این جمع‌بندی رسانده باشد که ادامه تقابل، هزینه‌های بیشتری به همراه دارد و بهتر است مسیر دیگری، از جمله دستیابی به نوعی توافق، دنبال شود.
به اعتقاد ساداتیان، برای ارزیابی تحولات دیپلماتیک باید مجموعه عوامل مؤثر بر تصمیم‌گیری دو طرف را در نظر گرفت و نمی‌توان صرف طرح احتمال توافق را به معنای پیروزی یک‌جانبه آمریکا یا عقب‌نشینی ایران دانست.
فشارهای اقتصادی و انتخابات آمریکا؛ دو عامل مؤثر بر محاسبات ترامپ
ساداتیان با اشاره به ابعاد گسترده‌تر فشارهای اقتصادی و سیاسی ناشی از تنش‌های جاری گفت: پیامدهای این وضعیت تنها به ایران محدود نبوده و کشورهای اروپایی و آسیایی و حتی فضای داخلی آمریکا نیز از آثار آن متأثر شده‌اند.
او افزود:
تحولات سیاسی و انتخاباتی آمریکا نیز می‌تواند بر محاسبات دولت دونالد ترامپ تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی، ممکن است دولت آمریکا برای خروج از وضعیت دشوار کنونی به دنبال توافقی باشد که بتواند آن را در عرصه داخلی به‌عنوان یک دستاورد و پیروزی سیاسی معرفی کند.
این نماینده ادوار مجلس معتقد است که فشارهای داخلی و خارجی می‌توانند در کنار سایر عوامل، بر تصمیم واشنگتن برای بررسی گزینه دیپلماسی اثرگذار باشند؛ هرچند میزان تأثیرگذاری هر یک از این عوامل به‌طور دقیق مشخص نیست.
نقش قطر، عربستان، مصر و پاکستان در کاهش تنش ایران و آمریکا
این کارشناس مسائل بین‌الملل در بخش دیگری از این گفت‌وگو به نقش کشورهای منطقه در جلوگیری از بازگشت درگیری‌ها اشاره کرد و گفت:
یکی از موضوعات مهم، تلاش کشورهای منطقه برای جلوگیری از آغاز مجدد جنگ و کاهش تنش میان ایران و آمریکا است.
به گفته ساداتیان، بر اساس برخی گزارش‌ها و گمانه‌زنی‌ها، کشورهایی مانند قطر، عربستان سعودی، مصر و پاکستان تلاش‌هایی را برای دریافت تضمین‌هایی با هدف جلوگیری از شروع دوباره درگیری‌ها یا تسهیل روند کاهش تنش دنبال کرده‌اند.
او با این حال خاطرنشان کرد که هنوز روشن نیست این رایزنی‌ها تا چه اندازه مؤثر بوده‌اند و آیا دونالد ترامپ در نهایت به ملاحظات مطرح‌شده پایبند خواهد ماند یا خیر.
آینده مذاکرات ایران و آمریکا؛ توافق در سایه تردیدها
ساداتیان در پایان گفت:
با وجود ابهام‌های موجود، به نظر می‌رسد تحرکات دیپلماتیک و رایزنی‌هایی در جریان است که می‌تواند زمینه‌ساز توافقی جدید میان ایران و آمریکا شود.
بر این اساس، مسیر پیش‌روی تهران و واشنگتن همچنان با عدم قطعیت همراه است. از یک سو، احتمال دستیابی به توافق و کاهش تنش‌ها مطرح شده و از سوی دیگر، تجربه تقابل‌های گذشته و تردیدها درباره پایبندی آمریکا به تعهدات احتمالی، ارزیابی نتیجه نهایی را دشوار می‌کند.
در چنین شرایطی، باید دید آیا تحرکات دیپلماتیک می‌تواند به توافقی پایدار و متوازن منجر شود یا بار دیگر اختلافات سیاسی و امنیتی، مسیر مذاکره را با مانع روبه‌رو خواهد کرد.
