این سناریو که «پنیر سوئیسی» نام گرفته، در تحلیلی از تریتا پارسی در نشریه فارن پالیسی مطرح شده است. بر اساس این ارزیابی، ترامپ ممکن است بدون اعلام رسمی عقبنشینی، بهمرور از شدت اجرای تحریمها و محاصره اقتصادی بکاهد و در عین حال همچنان مدعی شود سیاست فشار علیه ایران ادامه دارد.
چرا احتمال جنگ یا توافق جامع کاهش مییابد؟
بر اساس این تحلیل، ترامپ پیشتر با مجموعهای از گزینههای نظامی و همچنین یک پیشنهاد مذاکرهشده روبهرو شده، اما هیچیک را نپذیرفته و در عوض مسیر افزایش فشار اقتصادی را انتخاب کرده است. با این حال، تریتا پارسی معتقد است نمیتوان صرفاً بر اساس این تصمیمها نتیجه گرفت که رئیسجمهور آمریکا جنگ را بهطور کامل کنار گذاشته یا آماده توافق با تهران است.
در این میان، چند عامل میتواند توانایی واشنگتن و تلآویو برای بازگشت به درگیری نظامی را محدود کند. یکی از این عوامل، تحولات سیاسی داخلی اسرائیل و احتمال تغییر دولت است. در این تحلیل به نگرانی برخی مقامهای پیشین و کنونی اسرائیل اشاره شده که معتقدند بنیامین نتانیاهو ممکن است برای تأثیرگذاری بر تحولات سیاسی این کشور، به دنبال ایجاد تنش نظامی تازه با ایران باشد.
عامل دیگر، تغییر ترکیب سیاسی کنگره آمریکاست. طبق این ارزیابی، احتمال در اختیار گرفتن اکثریت مجلس نمایندگان توسط دموکراتها میتواند محدودیتهایی برای تأمین بودجه جنگ ایجاد کند. همچنین وضعیت سیاسی پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، از دیگر عواملی است که در محاسبات مربوط به ادامه تقابل نظامی مورد توجه قرار گرفته است.
با وجود کاهش احتمالی خطر جنگ، دستیابی به توافقی پایدار نیز آسان به نظر نمیرسد. موضوع ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، آینده برنامه غنیسازی، آتشبس منطقهای، لغو تحریمها و هزینه سیاسی امتیازدهی برای ترامپ، از جمله موانعی هستند که مسیر توافق جامع را دشوار میکنند.
سناریوی پنیر سوئیسی چگونه اجرا میشود؟
در سناریوی پیشنهادی پارسی، ترامپ بهجای پذیرش رسمی شکست یا ورود به یک توافق سیاسی پیچیده، پیروزی را اعلام میکند و بهتدریج نیروهای نظامی آمریکا را از منطقه خارج میسازد. همزمان، واشنگتن از مذاکرات فاصله میگیرد و در مواضع رسمی خود بر ادامه تحریمها و محاصره تأکید میکند؛ اما در عمل، شدت اجرای این محدودیتها بهمرور کاهش مییابد.
بر اساس این پیشبینی، کشورهای آسیایی و خاورمیانه نیز بهتدریج تجارت و سرمایهگذاری خود در ایران را افزایش میدهند. در چنین شرایطی، تحریمها همچنان روی کاغذ پابرجا خواهند بود، اما اجرای آنها به اندازه گذشته سختگیرانه نخواهد بود.
پارسی معتقد است این وضعیت میتواند نوعی تعادل شکننده ایجاد کند؛ بهگونهای که آمریکا همچنان از حفظ ساختار تحریمها سخن بگوید، اما انعطاف در اجرای آنها به تهران امکان دهد بدون ورود به یک تقابل تازه، شرایط موجود را بپذیرد.
از نگاه این تحلیلگر، اصرار واشنگتن بر اجرای کامل محاصره میتواند دو کشور را در یک بنبست طولانیمدت قرار دهد و احتمال درگیری دوباره را افزایش دهد. به همین دلیل، کاهش تدریجی فشارها میتواند راهی برای خروج از این وضعیت باشد.
چرا این سناریو برای طرفین کمهزینهتر است؟
این تحلیل تأکید میکند که سناریوی پنیر سوئیسی به معنای حل اختلافات بنیادین ایران و آمریکا نیست و در مقایسه با یک توافق جامع صلح، دستاورد محدودی محسوب میشود. با این حال، میتواند مانع از گرفتار شدن دو کشور در جنگی تازه یا پذیرش امتیازاتی شود که هزینه سیاسی سنگینی برای رهبران آنها دارد.
در چنین شرایطی، ترامپ میتواند بدون امضای توافقی که از نگاه منتقدانش عقبنشینی از مواضع قبلی محسوب شود، از ادامه یک تقابل پرهزینه فاصله بگیرد. در مقابل، ایران نیز ممکن است بدون پذیرش محدودیتهای هستهای جدید، از کاهش عملی بخشی از فشار تحریمها بهرهمند شود.
از منظر اسرائیل نیز این وضعیت پیچیدگیهای خاص خود را دارد. هرچند تلآویو احتمالاً کاهش فشار اقتصادی بر ایران را یک عقبگرد راهبردی تلقی میکند، اما باقی ماندن اختلافات تهران و واشنگتن و منتفی نشدن احتمال تنشهای آینده، همچنان بخشی از نگرانیهای اسرائیل را برطرفنشده باقی میگذارد.
میراث این سناریو برای رئیسجمهور بعدی آمریکا
در بخش پایانی تحلیل، به پیامدهای احتمالی این وضعیت برای دولت بعدی آمریکا اشاره شده است. اگر تعادل شکننده میان تهران و واشنگتن تا سال ۲۰۲۹ ادامه پیدا کند، رئیسجمهور بعدی آمریکا با دو انتخاب روبهرو خواهد بود: تلاش برای دستیابی به توافقی تازه و بهتر، یا پذیرش وضعیت موجود و تمرکز بر سایر بحرانهای سیاست خارجی آمریکا.
تریتا پارسی در جمعبندی خود معتقد است ویژگیهای شخصیتی و سیاسی ترامپ، از جمله تمایل نداشتن به پذیرش شکست، حساسیت نسبت به توافقهای پیچیده دیپلماتیک و مخالفت با میراث برجام، میتواند او را به سمت چنین مسیری سوق دهد.
بر این اساس، سناریوی پنیر سوئیسی نه یک توافق صلح و نه پایان رسمی تقابل ایران و آمریکا، بلکه نوعی عقبنشینی تدریجی و بدون اعلام رسمی شکست خواهد بود؛ پیشبینیای که تحقق آن به تصمیمهای سیاسی واشنگتن، تحولات منطقه و نحوه واکنش تهران بستگی دارد.