بر اساس گزارشهای منتشرشده، قاآنی شامگاه دوشنبه ۲۵ آبان به بغداد سفر کرده و رایزنیهای او با مقامهای عراقی تا بامداد روز بعد ادامه داشته است. برخی رسانهها به نقل از منابع آگاه مدعی شدهاند این سفر در شرایطی انجام شده که تلاشهای جریانهای سیاسی عراقی و شماری از رهبران گروههای مسلح برای حل اختلاف میان دولت و کتائب حزبالله به نتیجه نرسیده بود.
در این گزارشها، سفر فرمانده نیروی قدس سپاه اقدامی فوری برای میانجیگری و جلوگیری از تبدیل اختلاف سیاسی و امنیتی به رویارویی نظامی توصیف شده است. با این حال، جزئیات رسمی درباره ترکیب هیئت همراه، دستورکار کامل دیدارها و نتیجه رایزنیها منتشر نشده است.
جرفالصخر؛ محور اختلاف دولت عراق و کتائب حزبالله
جرفالصخر یا جرفالنصر در شمال استان بابل و حدود ۶۰ کیلومتری جنوبغرب بغداد قرار دارد. این منطقه طی سالهای گذشته به یکی از نقاط حساس امنیتی عراق تبدیل شده و حضور کتائب حزبالله در آن، از موضوعات اختلافی میان این گروه و دولت مرکزی بوده است.
دولت عراق در روزهای اخیر اعلام کرده است که قصد دارد کنترل این منطقه را به ساختارهای رسمی امنیتی بازگرداند. مقامهای عراقی در همین زمینه کتائب حزبالله را به فعالیت در شبکه قاچاق نفت متهم کردهاند؛ اتهامی که این گروه رد کرده و آن را ناشی از فشارهای سیاسی دانسته است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مقامهای عراقی مدعی شدهاند شبکهای برای انتقال و فروش غیرقانونی نفت در این منطقه فعالیت داشته است. در مقابل، کتائب حزبالله اعلام کرده تأسیسات مورد اشاره برای تأمین سوخت خودروها و ژنراتورهای این گروه استفاده میشوند.
دیدار قاآنی با نخستوزیر عراق و مواضع دو طرف
گزارشها حاکی است دیدار قاآنی با علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، حدود ساعت ۱۰ شب دوشنبه آغاز شده و بیش از یک ساعت ادامه داشته است.
بر اساس روایت منابع عراقی، فرمانده نیروی قدس سپاه در این دیدار بر ضرورت حل اختلافها از مسیر گفتوگو و جلوگیری از رویارویی نظامی تأکید کرده است. در مقابل، نخستوزیر عراق بر موضع دولت خود مبنی بر خروج کتائب حزبالله از جرفالصخر و انتقال کنترل منطقه به نیروهای دولتی پافشاری کرده است.
همچنین گزارشهایی از رایزنی قاآنی با رهبران چارچوب هماهنگی شیعیان عراق منتشر شده است. گفته میشود در ادامه این مذاکرات، کمیتهای سهنفره متشکل از هادی العامری، فالح الفیاض و ابوفدک المحمداوی مأمور شدهاند پیشنهادهای مطرحشده را به کتائب حزبالله منتقل کنند.
مهلت دولت عراق به کتائب حزبالله و احتمال ورود نیروهای نظامی
یکی از مهمترین محورهای اختلاف، مهلت تعیینشده از سوی نخستوزیر عراق برای خروج کتائب حزبالله از جرفالصخر است. برخی گزارشهای رسانهای حاکی است الزیدی به رهبران چارچوب هماهنگی اعلام کرده این گروه تا روز جمعه فرصت دارد منطقه را ترک کند و در صورت اجرا نشدن این تصمیم، نیروهای ارتش و امنیتی وارد عمل خواهند شد.
در مقابل، کتائب حزبالله مخالفت خود را با خروج از منطقه اعلام کرده و درباره احتمال مقابله با نیروهای دولتی در صورت ورود آنها هشدار داده است. گزارشهایی نیز درباره استقرار نیروهای این گروه در اطراف منطقه و آمادهسازی مواضع دفاعی منتشر شده است.
این شرایط نگرانیهایی درباره احتمال درگیری میان نیروهای رسمی عراق و گروههای مسلح ایجاد کرده است؛ درگیریای که میتواند به تنشهای گستردهتر در ساختار سیاسی و امنیتی این کشور منجر شود.
نتیجه مذاکرات قاآنی و نخستوزیر عراق چه شد؟
درباره نتیجه رایزنیهای انجامشده، گزارشهای رسانهای روایت یکسانی ارائه نکردهاند. برخی منابع از دستیابی به تفاهم اولیه برای خروج مسالمتآمیز کتائب حزبالله و استقرار نیروی مشترکی متشکل از پلیس فدرال، حشدالشعبی و دیگر نیروهای امنیتی خبر دادهاند.
در مقابل، رسانههای دیگری از ادامه اختلافها و بینتیجه ماندن مذاکرات خبر دادهاند و گزارش کردهاند که نخستوزیر عراق همچنان بر اجرای تصمیم دولت و پایان حضور کتائب حزبالله در جرفالصخر تأکید دارد.
بر این اساس، نمیتوان از حل قطعی بحران سخن گفت. حتی در صورت دستیابی به توافق میان مقامهای سیاسی، اجرای آن به پذیرش و همکاری کتائب حزبالله و نحوه انتقال کنترل منطقه به نیروهای جایگزین بستگی دارد.
آیا سفر قاآنی به عراق رسماً تأیید شده است؟
با وجود انتشار گزارشهای متعدد درباره سفر اسماعیل قاآنی به بغداد و دیدار او با نخستوزیر عراق، تا زمان انتشار این گزارش، هیچ مرجع رسمی داخلی این سفر را تأیید یا تکذیب نکرده است. جزئیات مربوط به مأموریت ادعایی این سفر و نتایج رایزنیها نیز عمدتاً بر پایه گزارش منابع عراقی و رسانههای منطقهای مطرح شده است.
از این رو، موضوع سفر و جزئیات مذاکرات باید همچنان در چارچوب گزارشهای رسانهای و ادعاهای منابع غیررسمی ارزیابی شود.