تنگه هرمز یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان و مسیر ارتباطی خلیج فارس با دریای عمان و آبهای آزاد است. اهمیت این آبراه به دلیل نقش آن در انتقال نفت و گاز و جابهجایی بخش مهمی از محمولههای انرژی جهان، همواره آن را به یکی از نقاط حساس در معادلات سیاسی و امنیتی منطقه تبدیل کرده است.
پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، وضعیت تردد کشتیها در این منطقه با تغییرات گستردهای روبهرو شد. مقامهای ایرانی از اعمال محدودیت بر عبور شناورها و ضرورت هماهنگی با نیروهای مسلح کشور برای تردد در مسیرهای تعیینشده خبر دادهاند.
بر اساس مواضع اعلامشده از سوی نیروهای نظامی ایران، عبور شناورها از برخی مسیرها و مناطق دریایی با محدودیت روبهرو است و نیروهای دریایی بر تردد کشتیها نظارت دارند. در مقابل، گزارشهای بینالمللی نیز از کاهش امنیت کشتیرانی و افزایش خطر حمله به شناورها در منطقه حکایت دارد.
سومین نفتکش در شرق تنگه هرمز آتش گرفت
روابط عمومی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد یک فروند نفتکش دیگر در شرق تنگه هرمز با مین دریایی برخورد کرده و دچار آتشسوزی شده است.
در اطلاعیه این نیرو آمده است که نفتکش یادشده برخلاف مقررات اعلامشده و از مسیر غیرمجاز در شرق تنگه هرمز تردد میکرده و سامانههای ناوبری خود را نیز خاموش کرده بوده است.
بر اساس اعلام نیروی دریایی ارتش، این حادثه از ساعت ۲۳ روز یکشنبه ۲۴ آبان تا روز دوشنبه، سومین مورد آتشسوزی نفتکشها در پی برخورد با مین دریایی در شرق تنگه هرمز بوده است. این شناور نیز پس از حادثه از حرکت بازمانده است.
نیروی دریایی ارتش همچنین اعلام کرده که بر تردد شناورها در شرق تنگه هرمز نظارت مستمر دارد و خاموشکردن سامانههای ردیابی و ورود به مناطق ممنوعه و ناامن دریایی میتواند خطرهای جدی برای کشتیها به همراه داشته باشد.
هشدار ایران به کشتیهای متردد در تنگه هرمز
در اطلاعیه نیروی دریایی ارتش، بر رعایت مقررات اعلامشده برای عبور از تنگه هرمز تأکید شده است. این نیرو مسئولیت پیامدهای تردد بدون هماهنگی و ورود به مناطق ممنوعه را متوجه صاحبان شناورها دانسته است.
این موضع در ادامه محدودیتهایی مطرح میشود که نیروهای نظامی ایران پس از آغاز جنگ برای عبور کشتیها از این آبراه اعلام کردهاند. مقامهای ایرانی تأکید دارند که تردد شناورها باید مطابق ترتیبات و ضوابط تعیینشده انجام شود.
اهمیت تنگه هرمز برای بازار جهانی انرژی
تنگه هرمز از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان به شمار میرود و هرگونه اختلال در رفتوآمد کشتیها در این منطقه میتواند بر بازار نفت، هزینه حملونقل دریایی و امنیت انرژی تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، تحولات امنیتی این آبراه علاوه بر کشورهای منطقه، برای قدرتهای اقتصادی و واردکنندگان بزرگ انرژی نیز اهمیت دارد. افزایش حوادث دریایی و محدودیتهای تردد، نگرانی شرکتهای کشتیرانی و فعالان بازار انرژی را تشدید کرده است.
گزارشهای بینالمللی از افزایش خطر برای کشتیها
همزمان با اعلام خبر آتشسوزی نفتکشها از سوی ایران، نهادهای بینالمللی دریایی نیز درباره حوادث امنیتی در تنگه هرمز هشدار دادهاند.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) روز دوشنبه ۲۵ آبان از دریافت گزارشی درباره برخورد یک پرتابه ناشناس به یک نفتکش هنگام خروج از تنگه هرمز خبر داد. بر اساس این گزارش، حادثه موجب آتشسوزی در بخش موتورخانه کشتی شد؛ با این حال، هیچیک از خدمه آسیب ندیدند و همه افراد حاضر در شناور در وضعیت ایمن قرار داشتند. علت دقیق حادثه و میزان خسارت هنوز مشخص نشده بود.
خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی جداگانه به نقل از اعلام نیروی دریایی ایران از آتشگرفتن سه نفتکش در پی برخورد با مین دریایی در حوادث روزهای گذشته خبر داد، اما تأکید کرد که نتوانسته است این ادعاها را بهطور مستقل تأیید کند.
بنابراین، در حالی که ایران از برخورد نفتکشهای متخلف با مین دریایی خبر میدهد، گزارشهای نهادهای بینالمللی از وقوع حملات و حوادث دریایی با علت نامشخص حکایت دارد. جزئیات و ارتباط احتمالی همه این حوادث با یکدیگر همچنان نیازمند بررسی بیشتر است.
آینده تردد کشتیها در تنگه هرمز
ادامه تنشهای نظامی و تکرار حوادث دریایی، وضعیت تردد در تنگه هرمز را به یکی از مهمترین موضوعات امنیتی و اقتصادی منطقه تبدیل کرده است. ایران بر نظارت و اعمال محدودیت بر عبور شناورها تأکید دارد و در سوی دیگر، گزارشهای بینالمللی از خطرهای فزاینده برای کشتیرانی در این مسیر حکایت میکنند.
با توجه به اهمیت تنگه هرمز در تجارت جهانی انرژی، هرگونه تحول در وضعیت امنیتی این آبراه میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد. از این رو، تحولات روزهای آینده و مواضع طرفهای درگیر درباره شرایط عبور کشتیها از این گذرگاه، با حساسیت دنبال خواهد شد.