اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، شامگاه جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵ در گفت‌وگو با خبرنگاران، مواضع جمهوری اسلامی ایران درباره درگیری‌های عربستان و یمن را تشریح کرد.
بقائی با تأکید بر ضرورت حل‌وفصل اختلافات از مسیر گفت‌وگو و دیپلماسی گفت جمهوری اسلامی ایران همواره آمادگی داشته است از مساعی جمیله خود برای کمک به پایان درگیری‌ها استفاده کند و این آمادگی همچنان وجود دارد.
به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، تهران در صورت درخواست طرف‌های درگیر، آماده است از ظرفیت‌های خود برای تسهیل گفت‌وگو و کمک به حل مسالمت‌آمیز مسائل استفاده کند.
این موضع‌گیری در شرایطی مطرح می‌شود که تجربه سال‌های گذشته نشان داده است تداوم رویکرد نظامی، بدون توجه به ریشه‌های سیاسی و امنیتی بحران یمن، نمی‌تواند زمینه‌ساز ثبات پایدار در منطقه باشد. از نگاه تهران، عبور از چرخه درگیری نیازمند اولویت دادن به راهکارهای سیاسی و احترام به اراده مردم یمن است.
بقائی: محاصره و مداخله خارجی بحران یمن را حل نمی‌کند
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به تحولات ۱۲ سال اخیر یمن تصریح کرد که مداخله خارجی، رویکرد نظامی و محاصره نتوانسته است راه‌حلی پایدار برای بحران این کشور فراهم کند.
بقائی با اشاره به تحمل پیامدهای محاصره دریایی و هوایی از سوی مردم یمن، بر ضرورت توجه کشورهای منطقه و جهان اسلام به پایان دادن به این وضعیت تأکید کرد. او همچنین آمریکا و انگلیس را از بازیگران خارج از منطقه دانست که به گفته وی، در شکل‌گیری و تداوم این وضعیت نقش داشته‌اند.
این بخش از اظهارات بقائی، محور اصلی نگاه ایران به بحران یمن را روشن می‌کند: امنیت منطقه با فشار نظامی و محدود کردن دسترسی یک کشور به نیازهای حیاتی آن تضمین نمی‌شود. تداوم محاصره و تشدید تقابل، علاوه بر تحمیل هزینه‌های انسانی، می‌تواند زمینه بی‌اعتمادی بیشتر و بازتولید تنش‌ها را فراهم کند.
از این منظر، پایان دادن به محاصره و فراهم کردن زمینه گفت‌وگو میان طرف‌های درگیر، از جمله پیش‌شرط‌های حرکت به سمت کاهش تنش و شکل‌گیری ترتیبات امنیتی باثبات‌تر در منطقه است.
پاسخ ایران به ادعای نقش تهران در حملات نیروهای یمنی
بقائی در واکنش به اظهارات یکی از مقام‌های وزارت خارجه عربستان درباره نقش ایران در ترغیب نیروهای یمنی به حمله به عربستان، این ادعا را رد کرد.
سخنگوی وزارت امور خارجه تأکید کرد جمهوری اسلامی ایران ادعاهای مربوط به نقش خود در عملیات نیروهای یمنی را نمی‌پذیرد و معتقد است نیروهای مسلح یمن بر اساس منافع و ارزیابی‌های خود تصمیم می‌گیرند.
او همچنین تصریح کرد که حل مسئله یمن مستلزم احترام به حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی این کشور، توقف مداخله در امور داخلی آن و پایان محاصره هوایی و دریایی است.
اهمیت این موضع‌گیری در آن است که تهران تلاش می‌کند میان حمایت از راهکار سیاسی برای بحران یمن و پذیرش مسئولیت عملیات نظامی نیروهای یمنی تمایز قائل شود. در مقابل، نسبت دادن تحولات میدانی یمن به رقابت‌های منطقه‌ای، بدون توجه به زمینه‌های داخلی و مطالبات طرف‌های یمنی، می‌تواند مسیر گفت‌وگو را پیچیده‌تر کند.
با این حال، رد ادعاهای مطرح‌شده از سوی ایران به‌تنهایی به معنای پایان اختلافات سیاسی و امنیتی میان تهران و ریاض نیست؛ مدیریت این اختلافات به گفت‌وگوی مستقیم، شفافیت در مواضع و پرهیز از اقداماتی نیاز دارد که احتمال تشدید تنش را افزایش می‌دهد.
چرا کاهش تنش میان ایران، عربستان و یمن اهمیت دارد؟
تحولات یمن تنها به روابط دوجانبه عربستان و نیروهای یمنی محدود نمی‌شود و پیامدهای آن می‌تواند بر امنیت منطقه‌ای، مسیرهای دریایی و روابط کشورهای خاورمیانه اثر بگذارد. از همین رو، ادامه تقابل نظامی نه‌تنها حل اختلافات را دشوار می‌کند، بلکه خطر گسترش دامنه بحران را نیز افزایش می‌دهد.
در چنین شرایطی، تأکید ایران بر آمادگی برای کمک دیپلماتیک، در صورت درخواست طرف‌های درگیر، می‌تواند به‌عنوان اعلام آمادگی برای تسهیل روند سیاسی ارزیابی شود؛ هرچند تحقق چنین نقشی به پذیرش طرف‌ها و وجود اراده واقعی برای مذاکره وابسته است.
هم‌زمان، پایان محاصره، احترام به حاکمیت یمن و کاهش مداخلات خارجی از جمله موضوعاتی است که تهران بر آنها تأکید دارد. در مقابل، دستیابی به توافقی پایدار مستلزم آن است که نگرانی‌های امنیتی طرف‌های درگیر نیز در چارچوب مذاکرات سیاسی مورد توجه قرار گیرد.
جمع‌بندی؛ راه پایان بحران یمن از مسیر گفت‌وگو می‌گذرد
اظهارات اسماعیل بقائی بار دیگر نشان داد که جمهوری اسلامی ایران راه‌حل بحران یمن را در تداوم درگیری نظامی و فشار خارجی نمی‌بیند و بر دیپلماسی، احترام به حاکمیت ملی و پایان محاصره تأکید دارد.
پیام اصلی تهران این است که حل اختلافات عربستان و یمن باید به جای اتکا به ابزار نظامی، بر گفت‌وگو و سازوکارهای سیاسی استوار شود. با این حال، تبدیل این موضع به نتیجه‌ای عملی، به تصمیم طرف‌های درگیر برای کاهش تنش و پذیرش یک روند سیاسی فراگیر وابسته است؛ روندی که بتواند ضمن توجه به نگرانی‌های امنیتی منطقه، زمینه پایان دادن به بحران انسانی و بازگشت ثبات به یمن را فراهم کند.
