مصرف برق مراکز داده بزرگ در آمریکا بهسرعت در حال افزایش است؛ بهطوریکه بر اساس پژوهشی به سرپرستی دانشگاه هاروارد، ۴۰۳ مرکز داده مقیاسبزرگ این کشور در سال منتهی به آوریل ۲۰۲۵، بین ۶۸ تا ۹۹ تراواتساعت برق مصرف کردهاند. این میزان معادل حدود ۱.۸ درصد از کل برق مصرفی آمریکا در همان دوره است و در بالاترین برآورد، به مصرف سالانه ایالتهایی مانند میشیگان و تنسی میرسد.
نکته نگرانکننده این است که تولید برق موردنیاز این مراکز، حدود ۲۵.۷ میلیون تن دیاکسیدکربن وارد جو کرده است؛ رقمی که از کل انتشار گازهای گلخانهای دانمارک در همان دوره بیشتر برآورد میشود.
این پژوهش میزان مصرف برق مراکز داده را به تفکیک کاربردهایی مانند هوش مصنوعی، ذخیرهسازی اطلاعات یا سایر خدمات آنلاین مشخص نکرده است؛ اما افزایش وابستگی به فناوریهای پیشرفته و خدمات هوشمند را یکی از عوامل مهم رشد تقاضای انرژی در این حوزه میداند.
مراکز داده مقیاسبزرگ یا «هایپراسکیل» بزرگترین نوع مراکز داده هستند که برای پشتیبانی از ذخیرهسازی ابری، خدمات آنلاین و اجرای مدلهای زبانی بزرگ طراحی شدهاند. این تأسیسات علاوه بر تجهیزات پردازشی، برای خنکسازی و فعالیت شبانهروزی نیز به برق قابلتوجهی نیاز دارند.
چگونه مصرف برق مراکز داده برآورد شد؟
ارائه آمار دقیق از میزان مصرف انرژی هر مرکز داده بهندرت در دسترس عموم قرار میگیرد و همین مسئله محاسبه مصرف واقعی این تأسیسات را دشوار میکند.
پژوهشگران برای تخمین میزان مصرف برق، اطلاعات مراکز داده موجود در پایگاههای تجاری را بررسی و موقعیت مکانی ۴۰۳ مرکز را با استفاده از تصاویر ماهوارهای و ابعاد ساختمانها تأیید کردند. سپس با در نظر گرفتن ظرفیت احتمالی هر مرکز، میزان مصرف برق تجهیزات، سیستمهای خنککننده و فعالیت شبانهروزی آنها را برآورد کردند.
در مرحله بعد، مراکز داده به مناطق مختلف شبکه برق نسبت داده شدند و پژوهشگران با استفاده از اطلاعات آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا مربوط به سال ۲۰۲۳، میزان انتشار آلایندهها را بر اساس ترکیب منابع تولید برق در هر منطقه محاسبه کردند.
۵۴ درصد برق مراکز داده از سوختهای فسیلی تأمین میشود
بر اساس یافتههای این پژوهش، حدود ۵۴ درصد برق مصرفی مراکز داده بررسیشده از سوختهای فسیلی تأمین شده است. گاز طبیعی با سهمی حدود ۳۸ درصد، اصلیترین منبع تولید برق این تأسیسات بوده و زغالسنگ نیز حدود ۱۵ درصد از برق موردنیاز آنها را تأمین کرده است.
ویرجینیا بهتنهایی حدود یکچهارم برق مصرفی مراکز داده بررسیشده را به خود اختصاص داده است. همچنین با اضافه شدن ایالتهای اورگن، اوهایو و آیووا، سهم این چهار ایالت از مجموع مصرف برق مراکز داده به بیش از نیمی از کل میرسد.
البته میزان انتشار کربن ناشی از مصرف برق، به محل تولید انرژی و ترکیب منابع آن بستگی دارد. در مجموع مراکز بررسیشده، هر کیلوواتساعت برق با انتشار حدود ۳۱۴ گرم دیاکسیدکربن همراه بوده است؛ رقمی کمتر از میانگین ۳۴۸ گرمی آمریکا.
با این حال، نزدیک به یکچهارم تقاضای برق این مراکز در مناطقی ثبت شده که شدت انتشار کربن در آنها بالاتر از میانگین ملی است. این موضوع نشان میدهد محل احداث مراکز داده جدید میتواند پیامدهای زیستمحیطی قابلتوجهی داشته باشد.
مصرف برق مراکز داده در چند سال چند برابر شده است
مقایسه یافتههای پژوهش جدید با برآوردهای پیشین، از رشد سریع مصرف انرژی این مراکز حکایت دارد. در یک پژوهش قدیمیتر، مصرف برق مراکز داده مقیاسبزرگ آمریکا در سال ۲۰۱۸ حدود ۲۳ تراواتساعت برآورد شده بود؛ رقمی که کمتر از یکسوم برآورد میانی پژوهش جدید است.
افزایش آلودگی هوا و تهدید سلامت انسان
پیامدهای زیستمحیطی فعالیت مراکز داده تنها به افزایش انتشار دیاکسیدکربن و تشدید گرمایش جهانی محدود نمیشود. سوزاندن سوختهای فسیلی برای تولید برق این تأسیسات میتواند کیفیت هوا را کاهش دهد و سلامت افرادی را که حتی کیلومترها از مراکز داده فاصله دارند، تحت تأثیر قرار دهد.
در پژوهشی جداگانه، محققان دانشگاه کالیفرنیا، ریورساید، تأثیر آلودگی هوای ناشی از فعالیت مراکز داده بر سلامت انسان در ایالت کالیفرنیا را بررسی کردند. بر اساس مدلسازی این پژوهش، بار بیماریهای مرتبط با آلودگی هوای این مراکز بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ تقریباً سه برابر شده است؛ این در حالی است که مصرف برق مراکز داده در کالیفرنیا طی همین دوره تقریباً دو برابر افزایش یافته بود.
رشد سریع تعداد و ظرفیت مراکز داده، ضرورت بررسی پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی آنها را پررنگتر کرده است. با افزایش تقاضای انرژی برای توسعه خدمات هوش مصنوعی و زیرساختهای دیجیتال، توجه به منابع تأمین برق، میزان آلایندگی و محل احداث این تأسیسات اهمیت بیشتری پیدا میکند.