به گزارش الجزیره، ناو هواپیمابر هستهای «یواساس تئودور روزولت» روز ۱۵ نوامبر وارد خاورمیانه شد. یک مقام آمریکایی روز دوشنبه این خبر را تأیید کرد. با ورود این ناو، شمار گروههای ضربت ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه به سه گروه رسیده است.
این تحرک نظامی در شرایطی انجام میشود که تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دائمی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و بازگشایی تنگه هرمز همچنان به نتیجه نرسیده است.
ایران و آمریکا در ماه آوریل به آتشبس دوهفتهای دست یافتند و در ماه ژوئن (خردادماه ۱۴۰۵) نیز از دستیابی به یک تفاهمنامه گستردهتر خبر دادند؛ توافقی که در اوایل ماه ژوئیه (تیرماه ۱۴۰۵) فروپاشید. از آن زمان، میانجیگران پاکستان و قطر تلاش کردهاند مانع بازگشت درگیریهای گسترده میان دو کشور شوند؛ درگیریهایی که در ماه مارس بخش وسیعی از منطقه خلیج فارس را نیز تحت تأثیر قرار داده بود.

دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هفته گذشته پس از گفتوگو با نخستوزیر قطر اعلام کرد احتمال انجام حملات نظامی بیشتر علیه ایران بسیار پایین است و بخش نظامی جنگ عملاً به پایان رسیده است. با این حال، او تأکید کرد نیروهای نظامی آمریکا همچنان برای واکنش در صورت تغییر شرایط آماده هستند.
در چنین شرایطی، ورود سومین ناو هواپیمابر آمریکا به منطقه این سؤال را مطرح کرده است که آیا واشنگتن خود را برای دور تازهای از درگیری با ایران آماده میکند؟
ناو هواپیمابر تئودور روزولت چه قابلیتهایی دارد؟
ناو هواپیمابر «یواساس تئودور روزولت» به افتخار بیستوششمین رئیسجمهور آمریکا نامگذاری شده است. این شناور که با نیروی هستهای کار میکند، در سال ۱۹۸۶ به نیروی دریایی آمریکا پیوست.
این ناو ظرفیت حمل بیش از پنج هزار نیروی انسانی و یک بال هوایی متشکل از بیش از ۶۰ فروند هواپیما را دارد. جنگندههای اف-۱۸، از جمله هواپیماهای مستقر در این ناو هستند که قابلیت پرواز با سرعت مافوق صوت و انجام مأموریت در شرایط آبوهوایی مختلف را دارند. بر اساس اعلام نیروی دریایی آمریکا، مأموریت اصلی این ناو انجام عملیات هوایی با استفاده از ناو هواپیمابر و هماهنگی، کنترل و پشتیبانی از اسکادرانهای هوایی است.
البته مأموریتهای ناو روزولت به عملیات نظامی محدود نمیشود و این ناو در تأمین تدارکات شناورهای دیگر در دریا و عملیات نجات افراد، از جمله پناهجویان، نیز مشارکت دارد.
ناو روزولت در طول فعالیت خود مأموریتهای متعددی انجام داده است. این ناو در جریان جنگ خلیج فارس در سالهای ۱۹۹۰ و ۱۹۹۱ به دریای مدیترانه و دریای سرخ اعزام شد و در سال ۲۰۰۳ نیز از حملات آمریکا در جریان جنگ عراق پشتیبانی کرد. این ناو همچنین در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ در منطقه آسیا و اقیانوسیه مستقر بود و در رزمایشهای نظامی مشترک با هند، ژاپن، استرالیا، کره جنوبی و مالزی شرکت کرد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، ناو هواپیمابر روزولت در ماه سپتامبر پایگاه خود در سندیگو را به مقصد خاورمیانه ترک کرد و در ۱۵ نوامبر به منطقه رسید. با این حال، پنتاگون و فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) تاکنون ورود رسمی این ناو را تأیید نکردهاند.
حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه چقدر افزایش یافته است؟
با ورود یواساس روزولت، اکنون سه گروه ضربت ناوهای هواپیمابر آمریکا در خاورمیانه فعالیت میکنند. دو ناو دیگر عبارتاند از:
- ناو هواپیمابر یواساس جورج واشنگتن
- ناو هواپیمابر یواساس جورج اچ. دبلیو. بوش
علاوه بر این، یک مقام آمریکایی ماه گذشته به الجزیره گفته بود که گروه آمادهباش آبیخاکی «میکن آیلند» با بیش از دو هزار تفنگدار دریایی نیز در مسیر خاورمیانه قرار گرفته است.
روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داده بود که مجموع این اعزامها و استقرارهای دریایی میتواند به حضور ۹ تا ۱۰ هزار نیروی نظامی اضافی آمریکا، شامل ملوانان و تفنگداران دریایی، منجر شود. با این حال، ارتش آمریکا هنوز این استقرارها را بهطور رسمی تأیید نکرده است.
آمریکا دهههاست که نیروهای نظامی و تجهیزات خود را در پایگاههای مختلف خاورمیانه مستقر کرده است. هشت پایگاه دائمی این کشور در بحرین، مصر، عراق، اردن، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی قرار دارند. بر اساس برآوردهای مربوط به اواسط سال ۲۰۲۵، بین ۴۰ تا ۵۰ هزار نیروی نظامی آمریکایی در خاورمیانه و مناطق پیرامونی آن حضور داشتهاند.
همچنین بر اساس دادههای اطلاعاتی منابع باز و اطلاعات ردیابی پروازهای نظامی، آمریکا از اوایل ماه فوریه و پیش از آغاز جنگ علیه ایران، بیش از ۱۲۰ فروند هواپیما به منطقه اعزام کرده است؛ اقدامی که بزرگترین افزایش قدرت هوایی آمریکا در خاورمیانه از زمان جنگ عراق توصیف شده است.

این هواپیماها شامل سامانههای هشدار و کنترل هوابرد آواکس، جنگندههای رادارگریز اف-۳۵، جنگندههای برتری هوایی اف-۲۲ و همچنین جنگندههای اف-۱۵ و اف-۱۶ هستند.
در ماه مارس نیز پنتاگون دستور اعزام نیروهای بیشتری به خلیج فارس را صادر کرد. این نیروها در سه گروه سازماندهی شدند:
- گروه آمادهباش آبیخاکی تریپولی، متشکل از ناو تهاجمی یواساس تریپولی و یگان سیویکم اعزامی تفنگداران دریایی.
- گروه آمادهباش آبیخاکی باکسر، متشکل از ناو تهاجمی یواساس باکسر و یگان یازدهم اعزامی تفنگداران دریایی که در جنوب کالیفرنیا مستقر بود.
- حدود دو هزار نیروی نظامی از یگان واکنش فوری لشکر ۸۲ هوابرد آمریکا مستقر در پایگاه فورت براگ کارولینای شمالی.
دو گروه تفنگداران دریایی در مجموع حدود چهار هزار و ۵۰۰ تفنگدار و ملوان را به منطقه اضافه کردند. نیروهای لشکر ۸۲ هوابرد نیز برای انجام عملیات چتربازی و حملات هوایی آموزش دیدهاند. به این ترتیب، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نزدیک به هفت هزار نیروی نظامی اضافی آمریکا به خاورمیانه اعزام شدهاند.
واکنش ایران به افزایش حضور نظامی آمریکا چیست؟
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران در امور حقوقی و بینالمللی، در واکنش به تحولات اخیر اعلام کرده است که تهران منتظر نخواهد ماند تا آمریکا نخستین حمله را انجام دهد. او گفت: «ممکن است آمریکا با سوءاستفاده از دیپلماسی و با هدف آمادهسازی زمینه برای حملهای دیگر، به دنبال خرید زمان باشد.»
غریبآبادی در گفتوگو با صداوسیمای ایران، هشدار داد:
ایران، کوبا نیست که بتوانید آن را محاصره کنید و ونزوئلا هم نیست که بتوانید آن را به تسلیم وادار کنید.
او همچنین مدعی شد نیروهای آمریکایی تاکنون در محاصره هوایی و زمینی ایران موفقیتی به دست نیاوردهاند و سپاه پاسداران در حال تولید موشکهایی با بردهای جدید است.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، خواستار تقویت همکاریهای منطقهای در حوزه انرژی شده است. او هشدار داده که حملات آمریکا و اسرائیل میتواند امنیت و ثبات انرژی در سراسر خاورمیانه را تهدید کند.
عراقچی روز دوشنبه در نشست وزیران امور خارجه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در اسلامآباد پاکستان گفت:
با توجه به تأثیر فزاینده تجاوز آمریکا و اسرائیل بر امنیت انرژی منطقه، تقویت همکاریهای انرژی به ضرورتی فوری و راهبردی تبدیل شده است.
او همچنین تأکید کرد منطقه علاوه بر ایجاد یک چارچوب امنیتی مستقل، به سازوکاری قابل اعتماد و پایدار برای همکاری در حوزه انرژی نیاز دارد تا جریان انتقال انرژی و عرضه باثبات آن حفظ شود و آسیبپذیری در برابر عوامل خارجی و شوکهای ژئوپلیتیکی کاهش یابد.
دولت ترامپ درباره احتمال ازسرگیری جنگ ایران و آمریکا چه میگوید؟
دولت دونالد ترامپ در ماههای اخیر درباره نحوه مواجهه با ایران با اختلافنظرهایی روبهرو شده است؛ موضوعی که پس از شکست سنگین حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای ماه جاری آمریکا بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گفته است کارزار فشار اقتصادی واشنگتن علیه ایران مؤثر بوده و به همین دلیل احتمالاً نیازی به ازسرگیری عملیات نظامی گسترده وجود ندارد. او تأکید کرده است:
فشار اقتصادی بر ایران حتی شدیدتر خواهد شد.
با این حال، اظهارات ترامپ درباره آینده جنگ همواره یکسان نبوده است. او هفته گذشته پس از دیدار با نخستوزیر قطر در کاخ سفید، در شبکه اجتماعی تروث سوشال و یک نشست خبری غیرمنتظره اعلام کرد روند مذاکرات برای پایان درگیریها با پیشرفت مثبتی همراه بوده و احتمال ازسرگیری حملات بسیار پایین است. ترامپ در همان اظهارات، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را از نظر نظامی عملاً پایانیافته توصیف کرد.
با وجود این، رئیسجمهور آمریکا تأکید کرده است کارزار فشار اقتصادی علیه ایران ادامه خواهد داشت. این اقدامات شامل محاصره دریایی در تنگه هرمز و تشکیل یک کارگروه جدید برای قطع مسیرهای تجارت زمینی ایران و تجارت این کشور از طریق دریای خزر است.
در مقابل، ایران برای پایان جنگ شروطی را مطرح کرده که از جمله آنها میتوان به پایان محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، لغو تحریمهای اقتصادی، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران، توقف درگیریها در تمامی جبههها و اعلام رسمی پایان جنگ اشاره کرد.
مقامهای ایرانی در روزهای اخیر تأکید کردهاند که تهران وضعیت کنونی موسوم به «نه جنگ، نه صلح» را نخواهد پذیرفت. دونالد ترامپ نیز همزمان با کند شدن روند دیپلماسی، نشانههایی از کاهش صبر خود در قبال ایران بروز داده است. او هفته گذشته گفت به جیدی ونس،
معاون رئیسجمهور و مذاکرهکننده ارشد آمریکا، اعلام کرده است:
ما به توافق با ایران نیاز نداریم.
ترامپ در ادامه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت:
آن روزها مدتهاست گذشتهاند. ما پول آنها، صدها میلیارد دلار، را در اختیار داریم و تنگه آنها را هم داریم!
آیا دیپلماسی میتواند مانع آغاز دوباره جنگ ایران و آمریکا شود؟
علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بینالمللی بحران، در گفتوگو با الجزیره وضعیت کنونی را نوعی بازی خطرناک میان دو طرف توصیف کرده است؛ شرایطی که در آن هر طرف تصور میکند حمله پیشدستانه ممکن است امنتر از منتظر ماندن برای حمله طرف مقابل باشد. او هشدار داده است:
خطر اینجاست که تلاشهای دو طرف برای جلوگیری از جنگی دیگر، ناخواسته به آغاز جنگی منجر شود که هیچکدام نمیتوانند آن را ببرند، مهار کنند یا بهآسانی پایان دهند.
در همین حال، تلاشهای دیپلماتیک برای توقف حملات و بازگشایی تنگه هرمز همچنان متوقف مانده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد ایران، هفته گذشته در گفتوگو با الجزیره اعلام کرد تهران به دنبال عبور از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» است.

قالیباف گفت ایران از طریق یک میانجی قطری، هفت شرط خود برای دستیابی به توافق را منتقل کرده و در انتظار پاسخ رسمی آمریکا است. این شروط شامل لغو محاصره دریایی و تحریمهای آمریکا، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران، توقف درگیریها در تمام جبههها و اعلام رسمی پایان جنگ میشود. در سوی مقابل، دولت ترامپ تحریمها علیه ایران را تشدید کرده و محاصره بنادر ایران را ادامه داده است.
علی واعظ در این باره گفت:
دیپلماسی هنوز زنده است، اما زیر فشار بیاعتمادی متقابل و مطالبات حداکثری دو طرف در حال خفه شدن است. اگر دو طرف نتوانند راهی برای خروج آبرومندانه از این وضعیت پیدا کنند، مذاکرات ممکن است چیزی بیش از وقفهای میان دورهای متوالی جنگ نباشد.
رشید المحنادی، معاون مرکز پژوهشهای سیاست بینالملل، نیز معتقد است مسائل اصلی در شرایط کنونی جنگ ایران به ترتیب اجرای تعهدات و میزان اهرم فشار دو طرف مربوط میشود. به گفته او، اینکه چه کسی، چه اقدامی را در چه زمانی و به چه شکلی انجام دهد، سرنوشت احتمالی پایان درگیریها را تعیین خواهد کرد.
او در عین حال تأکید کرده است قدرتهای منطقهای مخالف بازگشت جنگی تمامعیار هستند و در حال حاضر نیز نقش اصلی را در میانجیگری بر عهده دارند. با این حال، المحنادی هشدار داده است که طرفهای اصلی جنگ برداشتهای متفاوتی از میزان قدرت چانهزنی خود دارند. او گفت:
ایرانیها تصور میکنند اهرم فشار بیشتری در اختیار دارند و آمریکاییها نیز همین تصور را درباره خودشان دارند. وقتی چنین وضعیتی وجود داشته باشد، رسیدن به یک راهحل دیپلماتیک بسیار دشوار خواهد بود.