آمریکا در حال گسترش دامنه فشار اقتصادی و نظامی علیه ایران است؛ این بار با تمرکز بر مسیرهایی که تهران برای ادامه تجارت و واردات تجهیزات از آن‌ها استفاده می‌کند. تشکیل کارگروه جدیدی به نام «آیرون گیت» نشان می‌دهد واشنگتن قصد دارد علاوه بر مسیرهای دریایی، شبکه انتقال کالا از طریق مرزهای زمینی و دریای خزر را نیز زیر نظر بگیرد.
از محاصره دریایی تا هدف گرفتن مسیرهای جایگزین
در ماه‌های گذشته، محاصره دریایی آمریکا به یکی از ابزارهای اصلی فشار بر اقتصاد ایران تبدیل شده است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) مدعی است اقدامات این کشور مانع صادرات بیش از ۲۵ میلیارد دلار نفت ایران شده است؛ با این حال، گزارش‌های تحقیقی نشان می‌دهد محدودیت‌های دریایی نتوانسته تمام مسیرهای تجاری و تأمین تجهیزات ایران را متوقف کند.
بررسی‌های رویترز حاکی از آن است که ایران از شبکه‌ای متشکل از مسیرهای مختلف برای واردات کالا و تجهیزات استفاده کرده است. بر اساس این گزارش، از ژانویه ۲۰۲۵ تاکنون دست‌کم ۲ میلیارد دلار تجهیزات، مواد منفجره و کامیون‌های سنگین از این طریق وارد کشور شده است.
این شبکه از سه مسیر اصلی بهره برده است: انتقال محموله با کشتی‌های باری روسیه در دریای خزر، جابه‌جایی زمینی کالا با کامیون از آسیای مرکزی و استفاده از هواپیماهای باری برای انتقال محموله از چین.
آیرون گیت؛ حلقه جدید فشار آمریکا
در واکنش به این روند، ارتش آمریکا از تشکیل کارگروهی با نام «آیرون گیت» خبر داده است. این مجموعه در شهر تامپا در ایالت فلوریدا مستقر خواهد شد و مأموریت آن شناسایی و محدود کردن انتقال تسلیحات پیشرفته، تجهیزات مشمول تحریم و فناوری‌های دوکاربردی به ایران است.
فناوری‌های دوکاربردی به محصولاتی گفته می‌شود که قابلیت استفاده در فعالیت‌های غیرنظامی و نظامی را دارند. به همین دلیل، محدود کردن دسترسی ایران به این تجهیزات می‌تواند دامنه وسیع‌تری از مبادلات تجاری و صنعتی را تحت تأثیر قرار دهد.
آیرون گیت قرار است با چندین نهاد آمریکایی از جمله وزارتخانه‌های خزانه‌داری، خارجه و دادگستری و همچنین دستگاه‌های اطلاعاتی این کشور همکاری کند. این هماهنگی نشان می‌دهد برنامه جدید واشنگتن تنها به اقدامات نظامی محدود نیست و ابزارهای اقتصادی، اطلاعاتی و قضایی را نیز در بر می‌گیرد.
آیا آمریکا می‌تواند مسیرهای جایگزین ایران را مسدود کند؟
چالش اصلی واشنگتن این است که برخلاف محاصره دریایی، کنترل کامل جریان کالا در مسیرهای زمینی و شبکه‌های حمل‌ونقل منطقه‌ای به مراتب پیچیده‌تر است. تعدد مرزها، ارتباطات تجاری با کشورهای همسایه و استفاده از شیوه‌های مختلف انتقال محموله، نظارت بر تمام این مبادلات را دشوار می‌کند.
با این حال، تشکیل آیرون گیت می‌تواند هزینه انتقال برخی تجهیزات و کالاهای حساس به ایران را افزایش دهد و شرکت‌ها و واسطه‌های فعال در این شبکه‌ها را با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو کند.
در نتیجه، اقدام جدید آمریکا را باید تلاشی برای گسترش دامنه محاصره و محدود کردن راه‌های جایگزین تأمین تجهیزات ایران دانست؛ هرچند هنوز مشخص نیست این کارگروه تا چه اندازه در دستیابی به اهداف خود موفق خواهد شد.
