دونالد ترامپ در شرایطی از احتمال محدود کردن صادرات گازوئیل آمریکا حمایت کرده که قیمت این سوخت در بازار داخلی به رکوردهای کمسابقه رسیده است. گزارشهای منتشرشده در روزهای اخیر از بررسی گزینههایی از جمله محدودیت تدریجی صادرات تا ممنوعیت احتمالی ۹۰روزه حکایت دارد؛ هرچند کاخ سفید اعلام کرده است که چنین ممنوعیتی در حال حاضر در دستور کار قطعی قرار ندارد.
ماجرا اما بسیار فراتر از قیمت گازوئیل در پمپبنزینهای آمریکاست. جنگ و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، صادرات روسیه و عرضه خاورمیانه را کاهش داده و در همین شرایط، پالایشگاههای آمریکا به یکی از منابع مهم جبران کمبود بازار جهانی تبدیل شدهاند. آژانس بینالمللی انرژی نیز از کاهش قابل توجه صادرات گازوئیل از روسیه، خاورمیانه و آسیا خبر داده است.
قیمت گازوئیل آمریکا به رکورد رسید؛ ترامپ تحت فشار داخلی
قیمت گازوئیل در آمریکا از حدود ۳.۷۴ دلار به بیش از ۶.۵ دلار در هر گالن رسیده است؛ افزایشی که برای بخشهایی مانند حملونقل، کشاورزی و ساختوساز اهمیت مستقیم دارد. همین فشار باعث شده است برخی سیاستمداران جمهوریخواه خواستار محدود کردن صادرات شوند تا عرضه بیشتری در بازار داخلی باقی بماند.
ترامپ نیز گفته است گزینه محدود کردن صادرات را بررسی میکند. دادههای اساندپی گلوبال نشان میدهد صادرات گازوئیل آمریکا در ماه اوت به حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز رسیده که رکوردی تاریخی محسوب میشود. بخش قابل توجهی از این محمولهها راهی اروپا و آمریکای لاتین شدهاند.
اما همین نقطه، تناقض اصلی سیاست پیشنهادی واشنگتن را آشکار میکند: آمریکا برای کنترل قیمت داخلی به فکر کاهش صادرات است، در حالی که بازار جهانی دقیقاً در شرایطی قرار دارد که به این محمولهها نیاز بیشتری پیدا کرده است.
اروپا به گازوئیل آمریکا وابستهتر شده است
جنگ و اختلال در تولید و صادرات انرژی، موقعیت اروپا را در بازار گازوئیل شکنندهتر کرده است. بر اساس دادههای اساندپی گلوبال، آمریکا در سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ در مسیر ارسال حدود ۳۶۰ هزار بشکه گازوئیل در روز به اروپا قرار داشته؛ رقمی بالاتر از سطح پیش از جنگ. در ماه اوت نیز آمریکا حدود نیمی از واردات دریایی گازوئیل اروپا از خارج این قاره را تأمین کرده است.
این وابستگی در شرایطی ایجاد شده که اروپا همزمان با کاهش عرضه از سوی روسیه و اختلال در عرضه خاورمیانه مواجه است. بنابراین اگر واشنگتن واقعاً صادرات گازوئیل را کاهش دهد، اروپا برای جایگزینی این حجم از عرضه با یک مشکل جدی روبهرو خواهد شد.
مشکل فقط پیدا کردن فروشنده جدید نیست؛ ظرفیت پالایش جهانی نیز محدود است. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که ظرفیت پالایش جهانی در تابستان ۲۰۲۶ همچنان پایینتر از سال قبل بوده و کاهش صادرات گازوئیل از مناطق مهم تولیدکننده، فشار قابل توجهی بر بازار فرآوردههای نفتی وارد کرده است.
ممنوعیت صادرات گازوئیل میتواند قیمت جهانی را بالاتر ببرد
در چنین بازاری، حذف بخش بزرگی از صادرات آمریکا الزاماً به معنای حل مشکل قیمت در داخل این کشور نیست. پالایشگاههای آمریکایی برای صادرات فعالیت گستردهای دارند و اگر بازار خارجی بسته شود، امکان انباشته شدن محصول در داخل و در ادامه کاهش میزان پالایش نفت وجود دارد.
اساندپی گلوبال برآورد کرده است که در صورت اجرای یک ممنوعیت کامل، پالایشگران آمریکایی ممکن است مجبور شوند میزان پالایش خود را به شکل قابل توجهی کاهش دهند؛ زیرا ظرفیت ذخیرهسازی برای جذب حجم عظیم گازوئیزل صادراتی محدود است.
از سوی دیگر، بازار جهانی نیز با کمبود عرضه مواجه است. رویترز گزارش داده که کاهش صادرات روسیه و خاورمیانه، در کنار آسیب به پالایشگاهها، باعث شده بازار جهانی گازوئیل با محدودیت جدی عرضه مواجه شود و قیمتها به سطوح بیسابقه برسند.
بنابراین یک تصمیم داخلی آمریکا میتواند اثر معکوس داشته باشد: کاهش صادرات، عرضه جهانی را کمتر کند؛ رقابت برای محمولههای باقیمانده را افزایش دهد و فشار قیمتی را در اروپا، آمریکای لاتین و سایر بازارهای واردکننده بیشتر کند.
بحران گازوئیل؛ اروپا دوباره به فکر کاهش وابستگی میافتد
واکنش اروپا به احتمال محدود شدن صادرات آمریکا، تنها نگرانی درباره قیمت نیست. مسئله عمیقتر، امنیت انرژی و قابل اتکا بودن مسیرهای تأمین است.
اتحادیه اروپا نسبت به احتمال توقف صادرات آمریکا هشدار داده و آن را عاملی دانسته که میتواند به هر دو طرف آسیب بزند. این نگرانی در شرایطی مطرح میشود که اروپا در سالهای اخیر تلاش کرده است وابستگی خود به یک تأمینکننده خاص را کاهش دهد و منابع انرژی خود را متنوع کند.
اگر واشنگتن در میانه یک بحران جهانی انرژی صادرات خود را محدود کند، طبیعی است که دولتهای اروپایی بار دیگر به این پرسش برگردند که آیا تکیه بر آمریکا میتواند یک راهبرد بلندمدت و بدون ریسک باشد یا خیر.
به همین دلیل، کشورهای اروپایی ممکن است بیش از گذشته به سمت تأمینکنندگان دیگری مانند هند، کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین حرکت کنند. همین حالا نیز دادههای بازار نشان میدهد مسیرهای تأمین گازوئیل اروپا در حال تغییر است و هند نقش بیشتری در تأمین محمولههای عبوری از مسیر بابالمندب پیدا کرده است.
آمریکا؛ صادرکننده انرژی یا بازیگر مداخلهگر در بازار؟
مسئله مهمتر برای واشنگتن، پیام این تصمیم به بازار جهانی است.
آمریکا طی سالهای گذشته تلاش کرده است از ظرفیت نفت و گاز و پالایش خود برای تقویت جایگاهش در بازار جهانی انرژی استفاده کند. افزایش صادرات گازوئیل در شرایط بحران نیز بخشی از همین نقش را نشان میدهد.
اما اگر دولت آمریکا در زمان افزایش قیمت داخلی، صادرات را با تصمیم سیاسی محدود کند، این پیام به بازار مخابره میشود که حتی بزرگترین صادرکننده گازوئیل جهان نیز ممکن است در شرایط خاص، تعهدات تجاری خود را تحت تأثیر ملاحظات داخلی قرار دهد.
این مسئله برای اروپا اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از واردات این قاره در شرایط فعلی به عرضه آمریکا متکی شده است. در واقع، بحث فقط بر سر چند محموله گازوئیل نیست؛ موضوع بر سر اعتماد به استمرار عرضه انرژی آمریکا است.
بحران هرمز چگونه پای آمریکا را به این معادله باز کرد؟
ریشه بحران فعلی را نمیتوان صرفاً در سیاست داخلی واشنگتن جستوجو کرد. جنگ و اختلال در مسیرهای انرژی در منطقه، بهویژه در اطراف تنگه هرمز، فشار سنگینی بر بازار فرآوردههای نفتی وارد کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که صادرات گازوئیل و گازوئیلمانند از خلیج فارس در ماه اوت بهشدت پایینتر از سطح پیش از جنگ بوده و همزمان کاهش صادرات روسیه نیز فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.
در چنین شرایطی، آمریکا عملاً بخشی از خلأ ایجادشده در بازار جهانی را پر کرده است. حالا اگر واشنگتن هم صادرات خود را محدود کند، زنجیره کمبودها میتواند وارد مرحله تازهای شود.
ترامپ در برابر یک تناقض بزرگ انرژی
ترامپ اکنون با یک تناقض روبهرو است: سیاستی که ممکن است در کوتاهمدت با هدف افزایش عرضه داخلی و کاهش فشار قیمت طراحی شود، میتواند بازار جهانی را بیشتر تحت فشار قرار دهد و حتی از مسیر افزایش قیمت فرآوردهها، آثار آن را دوباره به اقتصاد آمریکا بازگرداند.
از سوی دیگر، شرکای اروپایی واشنگتن ممکن است این پیام را دریافت کنند که در شرایط بحرانی، حتی آمریکا نیز ابتدا منافع داخلی خود را در نظر میگیرد.
به همین دلیل، مناقشه بر سر صادرات گازوئیل را نباید فقط یک اختلاف اقتصادی میان آمریکا و اروپا دانست. این ماجرا به یکی از آزمونهای مهم برای سیاست «سلطه انرژی» آمریکا تبدیل شده است؛ اینکه واشنگتن تا چه اندازه میتواند همزمان قیمت داخلی را مدیریت کند، بازار جهانی را تغذیه کند و اعتماد متحدانش به امنیت عرضه انرژی آمریکا را حفظ کند.
در نهایت، اگر محدودیت صادراتی صرفاً یک گزینه موقت باقی بماند، اثر آن میتواند محدود باشد؛ اما تبدیل شدن چنین سیاستی به یک رویه تکرارشونده، میتواند کشورهای واردکننده را به سمت تنوعبخشی بیشتر به منابع انرژی سوق دهد. در آن صورت، مسئلهای که با هدف مدیریت قیمت گازوئیل در آمریکا آغاز شده، میتواند به تغییرات بلندمدتتری در نقشه تجارت جهانی فرآوردههای نفتی منجر شود.
