پدیده النینو در ایران میتواند در ماههای پاییز و زمستان بر الگوی بارش و دمای کشور اثر بگذارد؛ با این حال، شدت و نوع این تأثیر در همه مناطق یکسان نخواهد بود. مسئولان وزارت نیرو تأکید دارند که نباید افزایش احتمالی بارش را به معنای پایان خشکسالی یا ورود کشور به دوره پرآبی تلقی کرد.
فیروز قاسمزاده، مدیرکل دفتر اطلاعات و دادههای آب کشور، در نشست تخصصی بررسی پدیده اقلیمی النینو گفت بررسی دادههای آماری و مدلهای پیشبینی نشان میدهد در پاییز احتمال افزایش بارش در بخشهایی از نیمه جنوبی کشور وجود دارد و در کنار آن، احتمال وقوع بارشهای شدید و رخدادهای سیلابی نیز باید جدی گرفته شود.
به گفته او، شرایط در زمستان متفاوت خواهد بود و بخش عمده کشور میتواند بارشی نزدیک به شرایط نرمال داشته باشد. همچنین پیشبینیها از احتمال گرمتر بودن زمستان نسبت به میانگین معمول حکایت دارد؛ موضوعی که میتواند مصرف آب و انرژی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
النینو لزوماً به معنای پایان خشکسالی نیست
یکی از نکات مهم مطرحشده در این نشست، تأکید بر عدم قطعیت پیشبینیهای اقلیمی بود. قاسمزاده با اشاره به سابقه وقوع النینو در ایران گفت در حدود ۴۰ درصد سالهایی که این پدیده در کشور حاکم بوده، شرایط خشکسالی نیز مشاهده شده است.
بنابراین، حتی اگر میانگین بارش در یک دوره افزایش پیدا کند، نمیتوان با اطمینان گفت مشکل خشکسالی برطرف شده است. از سوی دیگر، افزایش بارش نیز به خودی خود به معنای کاهش خطر سیلاب و آبگرفتگی نیست؛ زیرا ممکن است بخشی از بارشها در مدت کوتاهی و به شکل شدید رخ دهد.
به همین دلیل، مسئولان تأکید دارند برنامهریزی برای ماههای پیشرو باید بر اساس چند سناریو انجام شود و دستگاههای اجرایی تنها به یک پیشبینی بلندمدت تکیه نکنند.
احتمال بارشهای شدید؛ آمادگی برای سیلاب ضروری است
با توجه به احتمال وقوع بارشهای حدی، استانها باید همزمان برای مدیریت دو مخاطره متفاوت، یعنی خشکسالی و سیلاب، آماده باشند.
اجرای طرحهای تغذیه مصنوعی، استفاده مناسب از بارشها برای تقویت منابع آب زیرزمینی و اجرای اقدامات سازهای و غیرسازهای از جمله راهکارهایی است که برای مدیریت منابع آب مورد تأکید قرار گرفته است.
در کنار این اقدامات، دستگاههای اجرایی باید برای خسارتهای احتمالی ناشی از سیلاب، آبگرفتگی، فرسایش خاک و آسیب به زیرساختها نیز آمادگی داشته باشند.
تأکید بر هماهنگی دستگاهها برای مدیریت سیلاب
مهدی جهانیان، مدیرکل دفتر هماهنگی مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شرکت مدیریت منابع آب ایران، نیز بر ضرورت هماهنگی دستگاههای مختلف در زمان وقوع سیلاب تأکید کرد.
به گفته او، مدیریت سیلاب بر اساس نظامنامه مدیریت سیلاب وزارت نیرو و هشدارهای هواشناسی انجام میشود و در صورت ضرورت، ستاد فرماندهی مدیریت و پشتیبانی سیلاب تشکیل خواهد شد تا وظایف دستگاههای مختلف برای کاهش خسارات مشخص شود.
تجربه سیلاب سال ۱۳۹۸ نیز نشان داده است که تشکیل بهموقع جلسات مدیریت بحران، تقسیم مسئولیتها و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی میتواند در کاهش خسارتها نقش مهمی داشته باشد.
جهانیان همچنین بر اهمیت اطلاعرسانی سریع هشدارهای سیلاب، استفاده از ظرفیت رسانههای محلی و صداوسیما، برگزاری مانورهای آمادگی و شناسایی نقاط آسیبپذیر تأکید کرد.
هشدار درباره برداشت اشتباه از افزایش بارش
امیر جعفری، معاون دفتر اطلاعرسانی وزارت نیرو، نیز بر ضرورت اطلاعرسانی شفاف درباره شرایط اقلیمی تأکید کرد و گفت نباید افزایش احتمالی بارش باعث شکلگیری این تصور در جامعه شود که خشکسالی به پایان رسیده یا کشور وارد دوره پرآبی شده است.
به گفته او، اطلاعرسانی درباره النینو باید پیش از وقوع حادثه، در زمان وقوع و پس از آن ادامه داشته باشد و سناریوهای مختلف برای مواجهه با شرایط احتمالی از قبل آماده شوند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چراکه پیشبینیهای اقلیمی قطعی نیستند و ممکن است شرایط واقعی بارش با برآوردهای اولیه تفاوت داشته باشد.
نقش جوامع محلی در کاهش خسارتهای اقلیمی
کارشناسان حاضر در این نشست همچنین بر نقش آموزش و مشارکت جوامع محلی در مدیریت خشکسالی و سیلاب تأکید کردند.
عبدالله اسکویی، کارشناس مدیریت منابع آب، آموزش عمومی، استفاده از تجربه حوادث گذشته و طراحی برنامهها و ابزارهای پیشگیرانه را از راهکارهای مهم برای کاهش خسارت دانست.
به گفته او، شناسایی نقاط در معرض خطر، از جمله مراکز گردشگری و واحدهای پرورش ماهی، پیش از وقوع حوادث میتواند به مدیریت بهتر بحران کمک کند.
پیشبینی النینو را نباید قطعی تلقی کرد
عباسعلی کیخایی، مدیرکل دفتر امور اجتماعی و روابط عمومی، نیز با اشاره به نقش روابط عمومیها در مدیریت بحرانهای اقلیمی گفت پیشبینیهای هواشناسی و اقلیمی نباید بهعنوان یک واقعیت قطعی به مردم منتقل شوند.
او بر ضرورت ارتباط مستمر میان کارشناسان، مدیریت بحران و روابط عمومیها تأکید کرد تا اطلاعات دقیق و قابل فهم در زمان مناسب در اختیار مردم قرار گیرد و از انتشار اخبار و برداشتهای غیرمستند جلوگیری شود.
جمعبندی
آنچه درباره النینو در ایران اهمیت دارد، نه صرفاً احتمال افزایش یا کاهش بارش، بلکه نحوه توزیع بارش و شدت رخدادهای جوی است. افزایش بارش در برخی مناطق میتواند به تقویت منابع آب کمک کند، اما بارشهای شدید و کوتاهمدت نیز میتوانند خطر سیلاب و خسارت به زیرساختها را افزایش دهند.
به همین دلیل، مسئولان تأکید دارند که ایران در ماههای پیشرو باید برای هر دو سناریوی خشکسالی و سیلاب آماده باشد و تصمیمگیریها بر اساس آخرین دادههای هواشناسی و با در نظر گرفتن عدم قطعیت پیشبینیها انجام شود.
