همزمان با آغاز انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵، ابهام درباره نحوه هم‌ترازی نمرات سوابق تحصیلی و آزمون اختصاصی بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ مسئله‌ای که می‌تواند بر رتبه نهایی داوطلبان اثر بگذارد و در کنار مجموعه‌ای از ضوابط و محدودیت‌های انتخاب رشته، اهمیت بررسی دقیق کارنامه و دفترچه‌های سازمان سنجش را دوچندان کرده است.
بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نظام جدید پذیرش دانشجو، سوابق تحصیلی سهم ۶۰ درصدی و آزمون اختصاصی سهم ۴۰ درصدی در نتیجه نهایی دارند. با این حال، محسن زارعی، رئیس سابق مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت وزارت آموزش و پرورش، نسبت به نحوه اجرای این سهم‌ها و ضرورت هم‌ترازی دقیق نمرات هشدار داده است.
زارعی با اشاره به ماده ۶ مصوبه شماره ۸۴۳ شورای عالی انقلاب فرهنگی گفته است که با توجه به تفاوت ویژگی‌های آماری نمرات آزمون اختصاصی و سوابق تحصیلی در سال‌های مختلف، سازمان سنجش با همکاری وزارت آموزش و پرورش موظف به هم‌ترازی آنهاست.
به گفته او، بررسی داده‌های سال‌های گذشته نشان می‌دهد بیشینه نمره کل آزمون اختصاصی به طور متوسط حدود ۳ هزار واحد بالاتر از بیشینه نمره کل سوابق تحصیلی بوده است. در چنین شرایطی، ترکیب دو نمره با دامنه و مقیاس متفاوت بدون هم‌ترازی مناسب می‌تواند باعث شود سهم واقعی آنها در نتیجه نهایی با سهم اسمی ۶۰ و ۴۰ درصد تفاوت داشته باشد.
چرا برخی نمره‌بالاها رتبه برتر کنکور ۱۴۰۵ نشدند؟
این موضوع به‌ویژه در مورد داوطلبانی اهمیت پیدا می‌کند که با وجود برخورداری از نمرات بالای سوابق تحصیلی، در محدوده رتبه‌های برتر قرار نمی‌گیرند. زارعی معتقد است تفاوت مقیاس نمرات سوابق تحصیلی و آزمون اختصاصی می‌تواند در بخش بالای توزیع نمرات، یعنی جایی که رقابت برای رشته‌محل‌های پرمتقاضی شدیدتر است، اهمیت بیشتری پیدا کند.
او تأکید کرده است که مسئله صرفاً یک اختلاف محاسباتی نیست و در صورت تحقق نیافتن واقعی سهم‌های مصوب، هم انطباق اجرای سیاست با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی محل سؤال قرار می‌گیرد و هم ممکن است اهدافی مانند تقویت آموزش مدرسه‌ای و کاهش تمرکز بر کنکور تحت تأثیر قرار گیرد.
این نگرانی در سال ۱۴۰۵ اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ چراکه شرایط برگزاری امتحانات نهایی امسال با سال‌های گذشته متفاوت بوده و کاهش سطح دشواری برخی آزمون‌ها می‌تواند بر توزیع نمرات و در نتیجه فرآیند محاسبه تراز اثر بگذارد.
به گفته زارعی، یکی از گروه‌هایی که ممکن است تحت تأثیر این تفاوت قرار بگیرند، دانش‌آموزانی هستند که در سال ۱۴۰۵ فارغ‌التحصیل شده‌اند و همزمان در کنکور شرکت کرده‌اند؛ چراکه سوابق تحصیلی آنها در شرایط متفاوتی نسبت به داوطلبانی ایجاد شده که امتحانات نهایی خود را در سال‌های قبل پشت سر گذاشته‌اند.
انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵ آغاز شد
در همین شرایط، فرآیند انتخاب رشته آزمون سراسری ۱۴۰۵ از روز ۱۳ مهرماه آغاز شده و داوطلبان تا پایان روز ۱۶ مهرماه فرصت دارند انتخاب‌های خود را در سامانه جامع آزمون سراسری سازمان سنجش ثبت کنند.
دفترچه‌های راهنمای انتخاب رشته و رشته‌های پذیرش صرفاً بر اساس سوابق تحصیلی نیز منتشر شده و داوطلبان پیش از ثبت انتخاب‌های خود باید ضوابط و جزئیات اعلام‌شده در این دفترچه‌ها را بررسی کنند.
هر داوطلب در صورت مجاز بودن می‌تواند حداکثر ۱۵۰ کدرشته‌محل را در فرم انتخاب رشته وارد و آنها را بر اساس علاقه خود اولویت‌بندی کند.
متقاضیانی که قصد انتخاب رشته‌های صرفاً بر اساس سوابق تحصیلی را دارند نیز می‌توانند طبق ضوابط اعلام‌شده اقدام کنند. برخی داوطلبانی که در آزمون سراسری یا آزمون دانشجو-معلم غایب بوده‌اند یا در نتایج اولیه مجاز به انتخاب رشته نشده‌اند نیز در صورت داشتن شرایط لازم، امکان انتخاب رشته در این بخش را دارند.
رشته‌های دارای آزمون عملی و شرایط خاص
بخشی از رشته‌های گروه هنر و همچنین رشته علوم ورزشی دارای آزمون عملی و شرایط خاص هستند. داوطلبانی که در بازه تعیین‌شده برای شرکت در آزمون عملی اعلام علاقه‌مندی کرده و در آزمون مربوط شرکت کرده‌اند، در صورت تمایل باید کدرشته‌محل‌های مورد نظر خود را در فرم انتخاب رشته وارد کنند.
رشته‌هایی مانند نقاشی، ارتباط تصویری، طراحی صنعتی، طراحی پارچه و لباس، بازیگری، آهنگسازی، موسیقی ایرانی و جهانی، مجسمه‌سازی، طراحی صحنه، نمایش عروسکی، عکاسی و سینما نیز در میان رشته‌های دارای شرایط خاص قرار دارند.
انتخاب رشته دانشگاه آزاد جداگانه انجام می‌شود
داوطلبانی که قصد انتخاب رشته دانشگاه آزاد اسلامی را دارند، به جز رشته‌های پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و دامپزشکی، باید برای اطلاع از زمان و نحوه انتخاب رشته به سامانه مرکز سنجش، پذیرش و امور فارغ‌التحصیلی دانشگاه آزاد مراجعه کنند.
رشته‌های پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و دامپزشکی دانشگاه آزاد در فرم انتخاب رشته سازمان سنجش قرار دارند و داوطلبان این رشته‌ها باید انتخاب‌های خود را در فرم سازمان سنجش ثبت کنند.
همچنین متقاضیان انتخاب رشته دانشگاه پیام‌نور و مؤسسات آموزش عالی غیردولتی ـ غیرانتفاعی باید مطابق ضوابط اعلام‌شده، هزینه مربوط به اعلام علاقه‌مندی را پرداخت کنند.
هشدار سازمان سنجش درباره انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵
سازمان سنجش به داوطلبان توصیه کرده است پیش از ثبت نهایی انتخاب رشته، دفترچه و اصلاحیه‌های آن را به دقت مطالعه کنند و کدرشته‌محل‌های مورد نظر خود را ابتدا در فرم پیش‌نویس دفترچه وارد و پس از بررسی نهایی در سامانه ثبت کنند.
مسئولیت انتخاب رشته بر عهده شخص داوطلب است و پس از اعلام نتایج نهایی، درخواست‌های مربوط به اشتباه در انتخاب رشته قابل بررسی نخواهد بود.
از سوی دیگر، داوطلبان باید اطلاعیه‌های اصلاحی سازمان سنجش را تا پایان مهلت انتخاب رشته پیگیری کنند؛ چراکه احتمال ایجاد یا حذف کدرشته‌محل‌ها پس از انتشار دفترچه وجود دارد.
ضرورت شفاف‌سازی درباره رتبه داوطلبان کنکور ۱۴۰۵
در شرایطی که فرآیند انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵ در حال انجام است، موضوع نحوه هم‌ترازی سوابق تحصیلی و آزمون اختصاصی همچنان یکی از پرسش‌های مهم بخشی از داوطلبان است.
زارعی اعلام کرده است که موضوع اختلاف مقیاس نمرات و ضرورت اصلاح روش هم‌ترازی پیش از این نیز در شورای سنجش و پذیرش دانشجو مطرح شده و تشکیل کارگروهی با حضور سازمان سنجش، وزارت آموزش و پرورش و صاحب‌نظران برای بررسی راهکار فنی آن در دستور کار قرار گرفته است.
اکنون با آغاز انتخاب رشته، شفاف بودن سازوکار محاسبه نمره کل و رتبه نهایی اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ چراکه داوطلبان باید بر اساس رتبه و وضعیت علمی خود، درباره انتخاب رشته‌ای تصمیم بگیرند که می‌تواند مسیر تحصیلی و شغلی سال‌های آینده آنها را تعیین کند.
