بارندگیهای شدید اخیر در سواحل شمالی کشور، بهویژه طی روزهای ۱۶ و ۱۷ شهریور، بار دیگر توجهها را به وضعیت بارشهای ایران و چشمانداز اقلیمی ماههای آینده جلب کرده است.
مهدی زارع، استاد دانشگاه، درباره ارتباط این بارندگیها با پدیده النینو اظهار کرد که بارشهای اخیر را نمیتوان مستقیماً به این پدیده نسبت داد.
به گفته او، بارندگیهای اخیر بیشتر تحت تأثیر الگوهای سینوپتیکی منطقه، عبور ناپایداریهای جوی و نفوذ زبانههای پرفشار شمالی بر روی آبهای دریای کاسپین شکل گرفته است.
زارع با اشاره به ویژگی پدیدههای کلاناقلیمی از جمله النینو گفت که اثر این پدیدهها بر مناطق مختلف جهان، از جمله خاورمیانه، معمولاً با تأخیر زمانی همراه است؛ بنابراین نمیتوان سامانه بارشی اخیر در شمال کشور را بهطور مستقیم ناشی از النینو دانست.
با این حال، بررسی مدلهای دینامیکی و اقلیمی برای پاییز و زمستان ۱۴۰۵ از احتمال شکلگیری یک النینوی قوی حکایت دارد. در صورت تحقق این پیشبینی، شرایط بارشی در بخشهایی از ایران میتواند نسبت به الگوهای معمول تغییر کند.
بر اساس این پیشبینی، در شرایط النینوی قوی، رودباد زیرگرمسیری معمولاً به عرضهای پایینتر رانده میشود و سامانههای بارشی مدیترانهای و سودانی میتوانند با قدرت بیشتری از سمت جنوبغرب، غرب و مرکز کشور عبور کنند.
در چنین شرایطی، استانهای خوزستان، فارس، ایلام، لرستان، کرمانشاه، چهارمحالوبختیاری و کهگیلویهوبویراحمد از جمله مناطقی هستند که میتوانند بارشهایی در محدوده نرمال یا حتی فراتر از نرمال را تجربه کنند.
با این حال، افزایش بارش لزوماً به معنای بارندگیهای آرام و مستمر نیست. النینوی قوی میتواند احتمال وقوع بارشهای شدید و کوتاهمدت را نیز افزایش دهد.
این مسئله با توجه به خشکسالیهای متوالی سالهای اخیر و کاهش نفوذپذیری خاک، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چرا که بارشهای شدید در مدت زمان کوتاه میتوانند موجب افزایش روانآب و بالا رفتن خطر وقوع سیلاب شوند.
بر این اساس، اگرچه بارندگیهای اخیر شمال کشور را نمیتوان مستقیماً به النینو نسبت داد، اما تحقق پیشبینیها درباره شکلگیری یک النینوی قوی میتواند پاییز و زمستان متفاوتی را برای بخشهایی از ایران رقم بزند؛ شرایطی که از یک سو میتواند برای مناطق درگیر خشکسالی امیدوارکننده باشد و از سوی دیگر، ضرورت آمادگی در برابر بارشهای شدید و سیلابی را افزایش میدهد.