تنگه هرمز در هفتههای اخیر به یکی از اصلیترین میدانهای رویارویی ایران و آمریکا تبدیل شده؛ میدانی که اهمیت آن تنها به مسائل نظامی محدود نیست و مستقیماً با بازار جهانی انرژی، قیمت نفت و امنیت تجارت دریایی ارتباط دارد.
یک مقام امنیتی ایرانی در گفتگو با راشاتودی اعلام کرده است که خارج از چارچوب مورد تأیید ایران، «هیچ سازوکار عملی و پایداری» برای ناوبری ایمن در تنگه هرمز وجود ندارد.
این مقام تأکید کرده است: «واقعیتهای میدانی با اظهارات رسانهای تغییر نمیکند» و مدعی شده که در ۴۸ ساعت گذشته، ۲۰ کشتی هنگام عبور از تنگه هرمز متوقف شدهاند؛ ۷ کشتی در شب گذشته و ۱۳ کشتی در شب پیش از آن.
جنگ روایتها بر سر تنگه هرمز
اختلاف بر سر وضعیت هرمز تنها یک اختلاف آماری نیست؛ بلکه بخشی از جنگ روایتها میان تهران و واشنگتن است.
دولت آمریکا در هفتههای اخیر تلاش کرده با انتشار آمار عبور کشتیها، این پیام را منتقل کند که تردد در تنگه تا حد زیادی به جریان افتاده است. دونالد ترامپ نیز پیشتر مدعی شده بود که حتی حجم نفت عبوری از هرمز به سطوحی بالاتر از دوران پیش از جنگ رسیده است.
با این حال، دادههای منتشرشده از سوی منابع مختلف نشان میدهد که اگرچه جریان نفت از هرمز بهطور کامل متوقف نشده، اما همچنان با شرایط عادی پیش از جنگ فاصله دارد. واشنگتن پست نیز در گزارشی درباره اختلاف آمارها تأکید کرده بود که ادعاهای دولت آمریکا درباره تعداد کشتیها و حجم نفت عبوری، با دادههای برخی شرکتهای ردیابی کشتیرانی تفاوت قابلتوجهی دارد.
هرمز باز است؛ اما نه به معنای عادیشدن
نکته مهم در این میان آن است که «عبور کشتی» الزاماً به معنای بازگشت شرایط هرمز به وضعیت قبل از جنگ نیست.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، آمریکا طی هفتههای گذشته تلاش کرده با ایجاد مسیرهای هماهنگشده و حمایت نظامی از برخی ترددها، جریان صادرات نفت از خلیج فارس را افزایش دهد. در یکی از گزارشها، از عبور حدود ۱۵ تا ۲۰ نفتکش در هر شب از یک مسیر جنوبی در نزدیکی سواحل عمان سخن گفته شده است.
همزمان، واشنگتن پست نیز گزارش داده بود که حتی در مقاطعی که جریان نفت افزایش یافته، میزان تردد همچنان با میانگین پیش از جنگ فاصله داشته است.
بنابراین مسئله اصلی فقط این نیست که «چند کشتی عبور کردهاند»، بلکه این است که عبور کشتیها با چه هزینه، چه سطحی از ریسک و تحت چه ترتیبات امنیتی انجام میشود.
هزینه عبور از هرمز همچنان بالاست
تداوم نااطمینانی در هرمز باعث شده عبور کشتیها از این مسیر با هزینههای بیشتری همراه باشد؛ از افزایش هزینه بیمه و ریسک کشتیرانی گرفته تا نیاز به هماهنگیهای امنیتی و تغییر مسیرهای معمول.
گزارشهای اخیر نیز نشان میدهد که جریان نفت افزایش یافته، اما هزینه انتقال محمولهها همچنان بالاست و بازار انرژی نسبت به تداوم جنگ و اختلال در عرضه حساس باقی مانده است.
از این منظر، ادعای عبور تعداد مشخصی از کشتیها نمیتواند بهتنهایی به معنای «عادیشدن هرمز» تلقی شود.
پیام تهران؛ عبور از هرمز بدون هماهنگی ممکن نیست
پیام مقام امنیتی ایران در واقع تأکید بر همین نقطه است: هرمز صرفاً یک مسیر جغرافیایی نیست؛ بلکه اکنون به بخشی از معادله بازدارندگی و فشار متقابل ایران و آمریکا تبدیل شده است.
تهران هشدار داده است که کشتیهایی که قصد عبور از این آبراه را دارند باید از مسیر تعیینشده و در چارچوب اعلامشده حرکت کنند. در مقابل، واشنگتن تلاش میکند با عملیات اسکورت و هماهنگی نظامی، دامنه تردد در هرمز را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، هر افزایش یا کاهش در تردد کشتیها میتواند بهعنوان بخشی از جنگ روانی و سیاسی دو طرف نیز مورد استفاده قرار گیرد.
هرمز؛ آزمون واقعی ادعاهای آمریکا
آنچه در نهایت اهمیت دارد، نه تعداد کشتیهایی است که در یک شب از هرمز عبور میکنند و نه یک آمار مقطعی از صادرات نفت؛ بلکه پایداری و تداوم جریان انرژی در این آبراه است.
گزارشهای اخیر نشان میدهد که جریان نفت از هرمز افزایش یافته، اما همچنان شرایط با وضعیت عادی پیش از جنگ فاصله دارد. از سوی دیگر، ایران نیز بر این واقعیت تأکید دارد که هرگونه تردد دریایی باید با ملاحظات و چارچوبهای امنیتی مورد نظر تهران انجام شود.
به این ترتیب، تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین اهرمهای فشار در معادله ایران و آمریکا باقی مانده است؛ اهرمی که بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار داده و همزمان نشان میدهد که حتی افزایش تردد کشتیها نیز لزوماً به معنای بازگشت امنیت و ثبات به این آبراه راهبردی نیست.
