شی جین پینگ با چرخش تاریخی چین از یک قدرت اقتصادی محتاط به ابرقدرتی مقتدر در عرصه جهانی گره خورده است. او که توانسته به عنوان رهبر عالیمقام و رئیس جمهور چین با تمرکز بیسابقه قدرت در ساختار حزب کمونیست، قدرتمندترین رهبر چین پس از مائو تسهتونگ لقب بگیرد، با اتخاذ سیاستهای قاطع داخلی و دیپلماسی هجومی بینالمللی، نقشی تعیینکننده در معادلات ژئوپلیتیک قرن بیستویکم ایفا میکند.
نام شی جین پینگ با تثبیت اقتدار، جهش اقتصادی و قدرتنمایی بینالمللی چین در قرن بیستویکم گره خورده است. او به عنوان دبیرکل حزب کمونیست و رهبر و رئیس جمهور چین، توانسته ساختار قدرت را در پکن دستخوش تحول کند و موقعیت این کشور را در برابر غرب ارتقا دهد.
بررسی جامع بیوگرافی شی جین پینگ، چگونگی صعود او از لایههای پایین اداری تا فراز نردبان قدرت چین، استراتژیهای داخلی و کلان او و تحلیلی جامع از دیدگاه موافقان و مخالفان درباره رهبر چین، تصویری کامل از مردی ارائه میدهد که تصمیماتش سرنوشت اقتصاد و امنیت جهان را رقم میزند.
دوران نوجوانی شی جین پینگ و سالهای سخت کار اجباری در روستاهای چین
شی جین پینگ در ۱۵ ژوئن ۱۹۵۳ در پکن متولد شد. او فرزند «شی ژونگسون»، یکی از فرماندهان برجسته انقلاب چین و معاون سابق نخستوزیر این کشور بود. این پیشینه ممتاز سبب شد که شی جین پینگ در ابتدای زندگی خود در گروه «شاهزادگان» (لقبی که برای فرزندان مقامات عالیرتبه حزب کمونیست چین به کار میرفت) جای گیرد و از بهترین امکانات رفاهی و آموزشی در پایتخت بهرهمند شود.
با این حال، این دوران طلایی با آغاز «انقلاب فرهنگی چین» در دهه ۱۹۶۰ به ناگهان فروپاشید. پدر شی جین پینگ مورد غضب مائو تسهتونگ قرار گرفت، از تمامی سمتهای خود برکنار شد و به زندان افتاد. به دنبال این رویداد، خانواده شی جین پینگ دچار فروپاشی شد، خانه آنها تفتیش گردید و خود او در سن ۱۵ سالگی از ادامه تحصیل محروم شد. حکومت وقت چین او را مانند میلیونها جوان شهری دیگر، در قالب برنامهای برای «یادگیری از طبقه دهقان»، به روستای محروم و دورافتاده «لیانگجیاهه» در استان شنشی فرستاد.
شی جین پینگ نزدیک به هفت سال در این منطقه ایزوله زندگی کرد. او در خانههای غارمانند (یائودانگ) روی بسترهای خشتی میخوابید، به کارهای سنگین کشاورزی، حمل کود و ساختوساز میپرداخت و با فقر مطلق روستاییان چین از نزدیک دستوپنجه نرم میکرد.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند این دوران دشوار، نقطهای کلیدی در پرورش شخصیت شی جین پینگ بود؛ چرا که او بهجای سر سرخوردگی یا ناامیدی، تصمیم گرفت سرسختی خود را در درون همان سیستم ثبت کند. شی جین پینگ پس از ۱۰ بار رد شدن درخواستش به دلیل سابقه پدرش، سرانجام در سال ۱۹۷۴ به عضویت حزب کمونیست چین درآمد و به عنوان دبیر شاخه حزبی همان روستا انتخاب شد.
مسیر تدریجی صعود شی جین پینگ به عنوان رهبر و رئیس جمهور چین در حزب کمونیست
پس از پایان یافتن دوران انقلاب فرهنگی، شی جین پینگ به پکن بازگشت و برای تحصیل در رشته مهندسی شیمی وارد دانشگاه معتبر «چینهوا» شد. او بعدها در کنار فعالیتهای اجرایی، مدرک دکتری تئوری مارکسیستی را نیز دریافت کرد. شی جین پینگ برای رسیدن به مقام رهبر چین، یک مسیر کلاسیک، صبورانه و گامبهگام را در ساختار اداری کشور طی کرد و در تمام این سالها از ورود به جنجالهای سیاسی پرهیز نمود.
او کار خود را به عنوان منشی در دفتر عمومی کمیسیون مرکزی نظامی چین آغاز کرد و سپس برای کسب سابقه میدانی، مسئولیتهای اداری را در استانهای مختلف پذیرفت. ورود شی جین پینگ به استانهای ساحلی و اقتصادی نظیر فوجیان و چجیانگ، نقش مهمی در تثبیت نام او به عنوان یک مدیر کارآمد داشت.
او بیش از دو دهه در این مناطق خدمت کرد و توانست با جلب سرمایهگذاریهای خارجی، حمایت از صنایع تولیدی و مبارزه قاطع با فساد اداری محلی، توجه مقامات ارشد حزب در پکن را به خود جلب کند.
در سال ۲۰۰۷، زمانی که یک پرونده اختلاس و فساد مالی بزرگ در میان مقامات ارشد شانگهای فاش شد، رهبری حزب کمونیست چین، شی جین پینگ را به عنوان فردی دستپاک، بیحاشیه و مورد اعتماد برای ارام کردن اوضاع و مدیریت این کلانشهر منصوب کرد.
عملکرد موفق او در شانگهای، سکوی پرتاب نهایی او شد. شی جین پینگ در همان سال به کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب (ارشدترین نهاد تصمیمگیری در چین) راه یافت و در سال ۲۰۰۸ به عنوان معاون رئیسجمهور چین انتخاب گردید. سرانجام در نوامبر ۲۰۱۲، شی جین پینگ به عنوان دبیرکل حزب کمونیست و در مارس ۲۰۱۳ به عنوان رئیسجمهور و رهبر چین برگزیده شد.
دکترینها و کلیدیترین سیاستهای شی جین پینگ در حکمرانی چین نوین
از زمان تکیه زدن شی جین پینگ بر اریکه قدرت، سیاستهای داخلی و خارجی چین دچار تحولات ساختاری و عمیقی شد که مهمترین آنها را میتوان در چند محور اساسی بررسی کرد:
کمپین بزرگ مبارزه با فساد: شی جین پینگ بلافاصله پس از رسیدن به مقام دبیرکل حزب کمونیست چین، نبردی بیسابقه علیه فساد اداری و مالی را در چین آغاز کرد. این کمپین که هر دو گروه «مگسها» (مقامات خرد) و «ببرها» (ژنرالهای نظامی، وزرا و اعضای ارشد حزب) را هدف قرار داد، علاوه بر پاکسازی بدنه اجرایی، به رهبر چین اجازه داد تا تمامی گروههای رقیب را حذف کرده و قدرت را در مرکزیت تثبیت کند.
تثبیت مفهوم رویای چینی و فقرزدایی مطلق: شی جین پینگ طرح «رویای چینی» (Chinese Dream) را به عنوان مانفیست ملیگرایی مطرح کرد که هدف آن احیای عظمت تاریخی ملت و تبدیل چین به یک مدرنترین ابرقدرت جهان تا سال ۲۰۴۹ است. در راستای همین سیاست، برنامههای جامع فقرزدایی در مناطق روستایی چین با جدیت دنبال شد و صدها میلیون نفر از خط فقر مطلق خارج شدند.
ابتکار کمربند و جاده (Belt and Road Initiative): این ابرپروژه بینالمللی که توسط شی جین پینگ رونمایی شد، بزرگترین طرح سرمایهگذاری زیرساختی در تاریخ است. هدف این طرح متصل کردن چین از طریق شبکهای از راهآهنها، بنادر، بزرگراهها و راههای دریایی به آسیا، اروپا و آفریقا است تا نفوذ اقتصادی و ژئوپلیتیک پکن در سراسر جهان گسترش یابد.
تمرکز قدرت و لغو محدودیت دوره ریاست جمهوری: در سال ۲۰۱۸، متمم قانون اساسی چین تصویب شد که محدودیت دو دوره متوالی برای ریاست جمهوری را حذف کرد. این اقدام مسیر را برای حضور نامحدود شی جین پینگ در راس قدرت هموار ساخت. علاوه بر این، «اندیشه شی جین پینگ درباره سوسیالیسم با مشخصات چینی» وارد قانون اساسی کشور و منشور حزب کمونیست شد.
تغییر رویکرد در دیپلماسی و اقتدار منطقهای: در حوزه سیاست خارجی، رهبر چین دکترین قدیمی محافظهکارانه را کنار گذاشت و رویکردی هجومی و صریح موسوم به «دیپلماسی گرگ مبارز» را اتخاذ کرد. شی جین پینگ در قبال ادعاهای ارضی در دریای جنوبی چین، مسئله تایوان و رقابتهای تکنولوژیک با آمریکا، رویکردی قاطعانه از خود نشان داده است.
دیدگاه و تحلیل مواضع درباره شی جین پینگ در سطح داخلی و بینالمللی
نگاهها به شی جین پینگ به عنوان رئیس جمهور چین، بسته به موقعیت جغرافیایی، سیاسی و ایدئولوژیک ناظران، بسیار متفاوت و گوناگون است.
در داخل چین، بخش بزرگی از جامعه، بهویژه طبقات سنتی، دهقانان و ملیگرایان، شی جین پینگ را رهبر و رئیس جمهوری قدرتمند، دلسوز و دستپاک میدانند. از نگاه آنها، رهبر چین توانسته است فقر را ریشهکن کند، نیروهای مسلح کشور را نوسازی نماید و در برابر فشارهای سیاسی و تحریمهای غرب بایستد.
با این حال، در میان برخی از نخبگان شهری، دانشگاهیان و فعالان بخش خصوصی در چین، نگرانیهایی در خصوص افزایش کنترلهای امنیتی، تشدید سانسور اینترنتی، محدود شدن فضای نقد و تمایلات اقتدارگرایانه شی جین پینگ وجود دارد.
اما دولتهای غربی و در رأس آنها ایالات متحده، شی جین پینگ را جدیترین چالش ژئوپلیتیک و اقتصادی خود در دهه اخیر میدانند. از نگاه واشنگتن و اتحادیه اروپا، سیاستهای شی جین پینگ در قبال تجارت آزاد، انحصار فناوری، مسائل حقوق بشری و فشار نظامی بر تایوان، نظم بینالمللی مستقر را به چالش کشیده است.
غرب، رئیس جمهمور چین را فردی میداند که کنترل دولتی بر اقتصاد را افزایش داده و موازنه قدرت در منطقه اقیانوس آرام را برهم زده است.
نگاه قدرتهای نوظهور، بلوک شرق و ایران به شی جین پینگ
در مقابل، کشورهای عضو گروه بریکس، جبهه جنوب جهانی و قدرتهایی مانند روسیه و ایران، شی جین پینگ و دولت چین را وزنه تعادلی حیاتی در برابر یکجانبهگرایی غرب و ساختارهای تکقطبی تلقی میکنند.
رهبرانی نظیر ولادیمیر پوتین روابط کشورشان با شی جین پینگ را شراکتی راهبردی و بدون محدودیت توصیف کردهاند. همچنین در نگاه ایران، چین تحت رهبری شی جین پینگ یک شریک کلیدی اقتصادی و دیپلماتیک است که امضای سند جامع همکاریهای ۲۵ ساله نیز در همین دوران محقق شده است.
چشمانداز آینده چین تحت رهبری شی جین پینگ
بررسی کارنامه سیاسی و سیر صعودی شی جین پینگ نشان میدهد که او تنها به دنبال تداوم رشد اقتصادی چین نبوده، بلکه هدف نهاییاش بازتعریف جایگاه تاریخی این کشور در نظم بینالملل است. شی جین پینگ با تلفیق موفقیتآمیز ایدئولوژی حزبی، ملیگرایی اصیل، فناوریهای بومی و مهار قدرتمندانه جریانهای مخالف داخلی، مدلی از حکمرانی را ارائه داده که چالش مستقیم الگوی لیبرالدمکراسی غرب به شمار میرود.
تثبیت موقعیت قانونی او به عنوان رهبر چین و ورود دیدگاههای نظریاش به منشور رسمی کشور، گواهی است بر این واقعیت که آینده اقتصادی، نظامی و دیپلماتیک چین تا سالها تحت تاثیر مستقیم تصمیمات شخص او قرار خواهد داشت. در دنیایی که به سمت چندقطبی شدن حرکت میکند، تحکیم قدرت شی جین پینگ در پکن بدین معناست که رقابت استراتژیک میان چین و قدرتهای غربی عمیقتر خواهد شد و کشورهای مختلف و بلوک شرق، از جمله ایران، در چارچوب کلانپروژهها و پیمانهای جدید، حساب ویژهای روی مشارکت راهبردی با شی جین پینگ باز خواهند کرد.
