مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در دیدار با جمعی از نوجوانان و جوانان افتخارآفرین کشور، درباره تصمیم اخیر برای امضای توافقنامه توضیح داد و تلاش کرد روایت دولت از این تصمیم را در برابر انتقادها و برداشتهای متفاوت تبیین کند.
به گفته پزشکیان، تصمیمگیری درباره توافقنامه در شورای عالی امنیت ملی و با هماهنگی میان سران قوا، نیروهای نظامی و سایر بخشهای مرتبط انجام شده است. او تأکید کرد که اکثریت تصمیمگیران با در نظر گرفتن سه اصل «حکمت، عزت و مصلحت» با توافقنامه موافقت کردهاند و این تصمیم را نمیتوان نشانه عقبنشینی یا وادادگی دانست.
رئیسجمهور با اشاره به شرایط جنگی کشور گفت افرادی که در این فرآیند تصمیمگیری حضور داشتهاند، در مدیریت جنگ و ایستادگی در برابر طرف مقابل نقش داشتهاند و بنابراین پذیرش توافقنامه را نباید ناشی از ترس تلقی کرد.
روایت دولت از پایان جنگ؛ انتخاب میان گزینههای موجود
سخنان پزشکیان را میتوان تلاشی برای توضیح یک گزاره کلیدی دانست: توافق، الزاماً به معنای تسلیم نیست؛ بلکه میتواند بخشی از راهبرد مدیریت بحران باشد.
این نگاه بهویژه در شرایطی اهمیت پیدا میکند که هرگونه توافق یا تفاهم با طرف مقابل میتواند در فضای سیاسی داخلی با دو روایت متفاوت مواجه شود؛ روایتی که آن را نتیجه فشار میداند و روایتی که توافق را انتخابی محاسبهشده برای کاهش هزینههای بحران تلقی میکند.
پزشکیان تلاش کرد با تأکید بر مشارکت نهادهای مختلف در تصمیمگیری، مسئولیت این تصمیم را از سطح دولت فراتر ببرد و آن را حاصل یک فرآیند جمعی در ساختار تصمیمگیری کشور معرفی کند.
پزشکیان: جنگ امروز فقط نظامی نیست
بخش دیگری از سخنان رئیسجمهور به تغییر ماهیت جنگها اختصاص داشت. پزشکیان معتقد است دشمنان ایران به این جمعبندی رسیدهاند که فشار نظامی بهتنهایی نمیتواند موجب تسلیم جامعه ایران شود و به همین دلیل، فشار اقتصادی و ایجاد نارضایتی اجتماعی را نیز دنبال میکنند.
از نگاه دولت، تحریم، فشار اقتصادی، نارضایتی اجتماعی و ایجاد شکاف میان بخشهای مختلف جامعه، در کنار فشارهای سیاسی و امنیتی، بخشی از یک الگوی جدید تقابل است.
بر همین اساس، پزشکیان حفظ وحدت و جلوگیری از شکلگیری دو قطبیهای داخلی را یکی از ضرورتهای شرایط کنونی دانست و هشدار داد که تبدیل اختلافنظرهای سیاسی به درگیری اجتماعی میتواند به عاملی برای افزایش آسیبپذیری کشور تبدیل شود.
وفاق ملی؛ از شعار سیاسی تا ابزار حکمرانی
یکی از محورهای پررنگ سخنان رئیسجمهور، مفهوم «وفاق» بود. پزشکیان وفاق را صرفاً یک شعار سیاسی نمیداند، بلکه آن را پیشنیاز اجرای برنامههای توسعه و حل مسائل کشور معرفی کرد.
او تأکید کرد که در دولت چهاردهم، استفاده از ظرفیت افراد صرفنظر از گرایش سیاسی یا جناحی آنها مورد توجه قرار دارد و هر فردی که ایدهای برای حل مسائل کشور داشته باشد، باید فرصت ارائه و اجرای آن را پیدا کند.
این رویکرد در صورت تبدیلشدن به سازوکار عملی میتواند یکی از مهمترین آزمونهای دولت در حوزه حکمرانی باشد؛ زیرا مسئله اصلی تنها دعوت به همدلی نیست، بلکه ایجاد ساختاری است که در آن اختلاف دیدگاهها به جای تبدیلشدن به تقابل، به تولید راهحل منجر شود.
تأکید بر گفتوگو و کاهش شکافهای اجتماعی
رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت تقویت گفتوگو، مهارت ارتباطی و کار گروهی تأکید کرد و گفت بخشی از اختلافات موجود در جامعه از ضعف در گفتوگو و ناتوانی در پذیرش دیدگاههای متفاوت ناشی میشود.
پزشکیان همچنین تأکید کرد که دولت تلاش میکند زمینه بیشتری برای گفتوگو و آزادیهای اجتماعی فراهم کند و معتقد است پرخاشگری نمیتواند به تعامل و همافزایی منجر شود.
این بخش از سخنان رئیسجمهور را میتوان در چارچوب تلاش دولت برای کاهش تنشهای اجتماعی و ایجاد کانالهای ارتباطی میان حاکمیت، جامعه، دانشگاه و نسل جوان ارزیابی کرد.
جوانان و دانشگاه؛ بخشی از راهحل مسائل کشور
پزشکیان در ادامه بر استفاده از ظرفیت جوانان، دانشجویان و استادان دانشگاه برای حل مسائل کشور تأکید کرد. به گفته او، موضوعاتی مانند محیطزیست، ناترازیها و حکمرانی آب، نیازمند بهرهگیری از دانش و تجربه دانشگاهیان است.
رئیسجمهور همچنین وعده داد جلساتی برای دریافت ایدهها و پیشنهادهای نوجوانان و جوانان برگزار شود تا بخشی از ظرفیت فکری این نسل در فرآیند تصمیمسازی مورد استفاده قرار گیرد.
در این نگاه، جوانان صرفاً مخاطبان سیاستهای دولت نیستند، بلکه باید به بخشی از فرآیند تولید ایده و حل مسئله تبدیل شوند؛ رویکردی که تحقق آن به میزان مشارکت واقعی آنان در فرآیند تصمیمگیری وابسته است.
فشار اقتصادی؛ میدان مهم تقابل جدید
در سخنان پزشکیان، اقتصاد نیز جایگاه مهمی در معادله تقابل ایران و آمریکا داشت. او فشار اقتصادی را یکی از ابزارهای اصلی برای افزایش نارضایتی و تغییر رفتار کشور دانست.
این دیدگاه نشان میدهد دولت، بخش مهمی از چالشهای پیشروی کشور را نه صرفاً اقتصادی، بلکه در پیوند با مسائل امنیتی، اجتماعی و سیاسی ارزیابی میکند. از این منظر، افزایش بهرهوری، کاهش ناترازیها، اصلاح روندهای ناکارآمد و ارتقای رضایتمندی عمومی، تنها برنامههای توسعهای نیستند؛ بلکه بخشی از راهبرد افزایش تابآوری کشور نیز محسوب میشوند.
چرا پزشکیان بر «خرد جمعی» تأکید دارد؟
تأکید چندباره رئیسجمهور بر مشارکت سران قوا، نیروهای نظامی و سایر نهادها در تصمیمگیری درباره توافقنامه، از منظر سیاسی نیز اهمیت دارد.
این تأکید میتواند با هدف جلوگیری از تقلیل یک تصمیم ملی به تصمیم یک دولت یا یک جریان سیاسی ارزیابی شود. پزشکیان با قرار دادن این تصمیم در چارچوب «خرد جمعی» تلاش دارد نشان دهد که توافقنامه محصول یک تصمیم فردی یا جناحی نبوده و در سطوح مختلف نظام مورد بررسی قرار گرفته است.
در مقابل، چالش اصلی دولت این خواهد بود که بتواند جزئیات و منطق تصمیم اتخاذشده را برای افکار عمومی به شکلی شفاف توضیح دهد؛ چرا که در نهایت، پذیرش اجتماعی هر توافقی به میزان اعتماد جامعه به فرآیند تصمیمگیری و نتایج عملی آن وابسته است.
مسئله اصلی پس از توافق؛ بازسازی اعتماد و کارآمدی
مجموع سخنان پزشکیان نشان میدهد که دولت تلاش دارد مرحله پس از جنگ و توافق را نه پایان بحران، بلکه آغاز دورهای برای بازسازی، کاهش تنشهای داخلی و افزایش کارآمدی حکمرانی تعریف کند.
در چنین شرایطی، صرف تأکید بر وفاق نمیتواند کافی باشد. کاهش فشار اقتصادی، رسیدگی به آسیبهای اجتماعی، افزایش بهرهوری، استفاده از ظرفیت نخبگان و ایجاد امکان گفتوگوی مؤثر با جامعه، عواملی هستند که میتوانند میزان تابآوری کشور را افزایش دهند.
به همین دلیل، شاید مهمترین آزمون پیشروی دولت چهاردهم این باشد که آیا میتواند مفهوم «وفاق ملی» را از سطح ادبیات سیاسی به مجموعهای از سیاستهای ملموس و قابل ارزیابی تبدیل کند یا خیر.
تحلیل صفحه سیاست
سخنان امروز پزشکیان را میتوان تبیین رسمی دولت از سه مسئله مهم دانست: چرایی پذیرش توافقنامه، ضرورت حفظ انسجام داخلی و مسیر حکمرانی پس از جنگ. رئیسجمهور تلاش کرد تأکید کند که توافق نتیجه ترس و وادادگی نبوده، بلکه تصمیمی مبتنی بر محاسبه، خرد جمعی و مصلحت کشور بوده است. اکنون اما قضاوت درباره این تصمیم بیش از هر چیز به نتایج عملی آن و توان دولت در کاهش هزینههای اقتصادی و اجتماعی بحران وابسته خواهد بود.
