آیتالله وحید خراسانی یکی از چهرههای شناختهشده فقه و اصول در حوزههای علمیه شیعه بود که بخش مهمی از عمر خود را به تحصیل، تدریس و پژوهش در علوم دینی اختصاص داد. نام او بهویژه با حوزه علمیه قم، درسهای خارج فقه و اصول و شاگردی آیتالله سید ابوالقاسم خویی پیوند خورده است.
دفتر آیتالله وحید خراسانی صبح سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ با انتشار اطلاعیهای، خبر درگذشت این مرجع تقلید را اعلام کرد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، او پس از یک دوره بیماری و بستریشدن در بیمارستانی در قم، در ۱۰۵ سالگی درگذشت.
آیتالله وحید خراسانی کیست؟
آیتالله حسین وحید خراسانی، فقیه و مرجع تقلید شیعه، در سال ۱۲۹۹ خورشیدی در نیشابور متولد شد. او تحصیلات علوم دینی را از مشهد آغاز کرد و پس از گذراندن مراحل مقدماتی و سطح حوزه، در درس استادان برجسته فقه و اصول حاضر شد. ادامه مسیر علمی او به حوزه علمیه نجف رسید؛ جایی که سالها از محضر استادان نامدار این حوزه بهره برد.
وحید خراسانی پس از بازگشت به ایران، مدتی در مشهد تدریس کرد و سپس در قم ساکن شد. او از سال ۱۳۴۹ فعالیت آموزشی خود را در حوزه علمیه قم ادامه داد و تا سال ۱۳۹۷ به تدریس خارج فقه و اصول مشغول بود. درسهای او در این سالها از جلسات پررونق حوزه قم به شمار میرفت.

تحصیلات آیتالله وحید خراسانی؛ از مشهد تا حوزه علمیه نجف
آیتالله وحید خراسانی آموزش علوم دینی را در مشهد آغاز کرد. او پس از فراگیری ادبیات عرب و گذراندن درسهای مقدماتی و سطح حوزه، از محضر محمد نهاوندی، صاحب تفسیر، بهره برد. سپس در درس خارج فقه میرزا مهدی اصفهانی و میرزا مهدی آشتیانی شرکت کرد و به مرتبه اجتهاد رسید.
او در کنار علوم فقهی و اصولی، به فراگیری علوم عقلی نیز پرداخت و از میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی در این زمینه بهره برد. در سال ۱۳۲۷ خورشیدی نیز پس از دیدار و گفتوگوی علمی با آیتالله سید محمد حجت کوهکمری در شهر ری، اجازه اجتهاد مطلق دریافت کرد.
وحید خراسانی با وجود رسیدن به مرتبه اجتهاد، برای تکمیل مطالعات و آشنایی با دیدگاههای علمی استادان حوزه نجف، راهی عراق شد. او در حدود ۲۷ سالگی به نجف رفت و سالهای زیادی را در این حوزه به تحصیل و مباحثه علمی گذراند.
استادان آیتالله وحید خراسانی چه کسانی بودند؟
در مسیر تحصیل آیتالله وحید خراسانی، شماری از استادان برجسته حوزههای علمیه حضور داشتند. محمد نهاوندی، میرزا مهدی اصفهانی، میرزا مهدی آشتیانی و میرزا ابوالقاسم الهی از استادان او در دوره تحصیل در ایران بودند.
در نجف نیز از محضر استادانی همچون آیتالله سید ابوالقاسم خویی بهره برد. وحید خراسانی از شاگردان نزدیک خویی بود و در شورای فقهی او نیز عضویت داشت. همچنین در دوره حضور امام خمینی در نجف، در درسهای او شرکت میکرد.
تأثیر مکتب فقهی آیتالله خویی بر روش اجتهادی وحید خراسانی از موضوعاتی است که در بررسی سوابق علمی او مورد توجه قرار میگیرد. روش فقهی او در عین بهرهگیری از استدلالهای عقلی و مباحث دقیق اصولی، بر استناد به منابع روایی نیز تکیه داشت.

آغاز تدریس آیتالله وحید خراسانی در نجف و قم
وحید خراسانی پس از چند سال تحصیل و تدریس دروس سطح، از سال ۱۳۳۷ خورشیدی تدریس خارج فقه و اصول را در نجف آغاز کرد. این دوره آموزشی نزدیک به ۱۲ سال ادامه داشت و او در این مدت به یکی از مدرسان شناختهشده حوزه نجف تبدیل شد.
او در سال ۱۳۴۹ به ایران بازگشت و ابتدا در مشهد به تدریس پرداخت؛ اما در پاییز همان سال به قم مهاجرت کرد. از آن زمان، حوزه علمیه قم به مرکز اصلی فعالیت علمی او تبدیل شد.
آیتالله وحید خراسانی از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۹۷ به تدریس خارج فقه و اصول اشتغال داشت. جلسات درس او از پرجمعیتترین و شناختهشدهترین درسهای حوزه قم بود و در مباحث اصول فقه نیز به دقت و عمق علمی شهرت داشت. او از سال ۱۳۹۷ به دلیل کسالت، تدریسهای خود را متوقف کرد.
مرجعیت آیتالله وحید خراسانی
آیتالله وحید خراسانی پس از درگذشت آیتالله محمدعلی اراکی، در شمار مراجع تقلید شیعه قرار گرفت. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نام او را در میان هفت نفری قرار داد که برای مرجعیت معرفی شدند.
او در سالهای فعالیت خود، علاوه بر تدریس و پاسخگویی به مسائل شرعی، در مناسبتهای مذهبی و آیینی نیز حضور فعالی داشت. سخنرانیهای او در نجف و برخی کشورهای منطقه، از جمله کویت، مورد توجه گروهی از شیعیان قرار میگرفت.
یکی از موضوعاتی که نام آیتالله وحید خراسانی با آن پیوند خورده، برگزاری مراسم عزاداری ایام فاطمیه است. او از چهرههای مؤثر در گسترش توجه عمومی به این مناسبت و پیگیری تعطیلی رسمی روز شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) بود.
شاگردان آیتالله وحید خراسانی
در طول سالهای تدریس آیتالله وحید خراسانی در نجف و قم، شمار زیادی از طلاب و پژوهشگران علوم دینی در درسهای او شرکت کردند. برخی از شاگردان شناختهشده او بعدها در حوزههای علمیه و نهادهای دینی و علمی به فعالیت پرداختند.
از جمله افرادی که در فهرست شاگردان او نام برده شده است، میتوان به سید علی میلانی، سید محمد حسینی زنجانی، محمدجواد فاضل لنکرانی، مهدی شبزندهدار، سید هاشم حسینی بوشهری، صادق آملی لاریجانی و میرسید محمد یثربی اشاره کرد.

آثار و تألیفات آیتالله وحید خراسانی
بخش مهمی از فعالیت علمی آیتالله وحید خراسانی در قالب تدریس و تألیف آثار فقهی و دینی دنبال شد. نوشتههای او موضوعاتی مانند احکام شرعی، فقه، اصول فقه، مناسک حج و مباحث اعتقادی را در بر میگیرد.
برخی از آثار شناختهشده او عبارتاند از:
-
توضیحالمسائل
-
منتخب توضیحالمسائل
-
منهاجالصالحین
-
مناسک حج
-
احکام بانوان
-
احکام جوانان
-
مختصری از احکام پزشکی
-
آشنایی با اصول دین
-
حاشیه بر عروةالوثقی
-
حاشیه بر مکاسب محرمه
-
حاشیه بر کفایه
-
شرح بر شرایعالاسلام
-
مصباحالهدی و سفینةالنجاة
این آثار در کنار سالها تدریس خارج فقه و اصول، بخشی از میراث علمی آیتالله وحید خراسانی را تشکیل میدهند.
درگذشت آیتالله وحید خراسانی در ۲۶ آبان ۱۴۰۵
دفتر آیتالله وحید خراسانی صبح سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ با انتشار اطلاعیهای، درگذشت این مرجع تقلید را اعلام کرد. در این اطلاعیه از سالها تحصیل، تحقیق و تدریس او در علوم دینی، تربیت جمعی از عالمان و فعالیتهایش در زمینه احیای شعائر مذهبی یاد شده است.
برنامههای مربوط به تشییع، تدفین و مراسم ترحیم آیتالله وحید خراسانی قرار است از سوی دفتر او اعلام شود. درگذشت این فقیه و مدرس حوزههای علمیه، پایان زندگی چهرهای است که چندین دهه از فعالیت علمی خود را در حوزههای نجف و قم سپری کرد.