امیر دریادار دوم فرهاد فتاحی، معاون عملیات نیروی دریایی ارتش، با اشاره به نقش این نیرو در درگیری‌های اخیر گفت که مناطق یکم دریایی بندرعباس، دوم جاسک و سوم کنارک از کانون‌های اصلی عملیات بوده‌اند. به گفته او، مأموریت نیروی دریایی ارتش در شرق تنگه هرمز، دریای عمان، دریای عرب و شمال اقیانوس هند تعریف شده و این نیرو مسئولیت جلوگیری از نزدیک شدن یگان‌های نظامی دشمن به سواحل ایران را بر عهده داشته است.
بر اساس توضیحات این مقام نظامی، تقسیم مسئولیت میان ارتش و سپاه به این صورت است که خلیج فارس و تنگه هرمز در حوزه مأموریتی نیروی دریایی سپاه قرار دارد و مناطق دریایی شرق تنگه هرمز به ناوگان جنوب نیروی دریایی ارتش سپرده شده است.
این تقسیم مأموریت، از نگاه عملیاتی، به معنای شکل‌گیری دو حوزه مکمل برای دفاع دریایی است؛ حوزه‌ای که در آن کنترل مسیرهای منتهی به تنگه هرمز و جلوگیری از نزدیک شدن نیروهای مهاجم به سواحل ایران، اهمیت محوری دارد.
«تنگه احد ولایت»؛ حلقه دفاعی پیش از رسیدن به هرمز
فتاحی از محدوده عملیاتی شرق تنگه هرمز با عنوان «تنگه احد ولایت» یاد کرد؛ نامی که به گفته او، فرمانده نیروی دریایی ارتش برای منطقه دریای عمان و مسیرهای منتهی به شمال اقیانوس هند انتخاب کرده است.
معاون عملیات نیروی دریایی ارتش توضیح داد که نیروهای نظامی خارجی برای رسیدن به تنگه هرمز و آب‌های نزدیک به سواحل ایران، باید از محدوده‌ای عبور کنند که تحت مأموریت و نظارت ناوگان جنوب ارتش قرار دارد.
اهمیت این منطقه در محاسبات دفاعی ایران، صرفاً به وسعت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود. دریای عمان و مسیرهای شمال اقیانوس هند، از نظر دسترسی دریایی و جابه‌جایی یگان‌های نظامی، جایگاهی راهبردی دارند. بنابراین، هرگونه تلاش برای افزایش حضور نظامی در نزدیکی سواحل ایران، با مسئله عبور از این پهنه و مواجهه با ظرفیت‌های دفاعی مستقر در آن گره می‌خورد.
فتاحی تأکید کرده است که نیروی دریایی ارتش با استفاده از توان موشکی، پهپادی و نیروهای عملیات ویژه، مانع نزدیک شدن یگان‌های آمریکایی و اسرائیلی به آب‌های سرزمینی ایران شده است. این اظهارات، روایت رسمی ارتش از نقش این نیرو در حفظ فاصله میان نیروهای مهاجم و سواحل کشور را بازتاب می‌دهد.
تغییر دکترین نظامی؛ از دفاع صرف تا تقویت توان آفندی
یکی از نکات مهم اظهارات معاون عملیات نیروی دریایی ارتش، اشاره به تغییر دکترین نظامی کشور پس از جنگ ۱۲ روزه است. به گفته فتاحی، شهید سپهبد موسوی با توجه به تحولات نظامی و نیازهای شناسایی‌شده، دستور پیگیری تغییر رویکرد از دکترین دفاعی به دکترین آفندی را صادر کرده بود.
تغییر جهت‌گیری از دفاع صرف به تقویت ظرفیت آفندی، در سطح راهبردی می‌تواند به معنای افزایش توان پاسخ‌گویی، گسترش گزینه‌های عملیاتی و تلاش برای بالا بردن هزینه هرگونه اقدام نظامی علیه ایران باشد.
با این حال، جزئیات اجرایی این تغییر دکترین، از جمله ساختار فرماندهی، نوع تجهیزات جدید و نحوه استقرار عملیاتی آنها، در اظهارات منتشرشده تشریح نشده است. ازاین‌رو، ارزیابی کامل دامنه این تحول به اطلاعات دقیق‌تری درباره توان عملیاتی و نتایج قابل سنجش آن نیاز دارد.
فتاحی در همین زمینه تأکید کرده است که نیروی دریایی ارتش با توجه به تجربه درگیری‌های اخیر، به سمت استفاده بیشتر از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها، نخبگان و توان داخلی وزارت دفاع حرکت کرده است.
موشک و پهپاد؛ محور تازه نبردهای دریایی
معاون عملیات نیروی دریایی ارتش، جنگ‌های امروز را متأثر از گسترش سامانه‌های بدون سرنشین و فناوری‌های هوش مصنوعی دانست و گفت که ایران در این حوزه پیشرفت‌هایی داشته است.
در جنگ‌های دریایی جدید، قدرت رزمی دیگر تنها با تعداد ناوها، وزن تجهیزات یا توان آتش مستقیم سنجیده نمی‌شود. شناسایی و رصد مداوم، تبادل اطلاعات، حملات دورایستا، سامانه‌های بدون سرنشین و توان پراکنده‌سازی تجهیزات نیز در تعیین نتیجه عملیات نقش دارند.
به همین دلیل، توسعه پهپادها و سامانه‌های هوشمند می‌تواند به افزایش قدرت شناسایی، کاهش وابستگی به حضور مستقیم نیروها در برخی مأموریت‌ها و ایجاد گزینه‌های متنوع‌تر برای پاسخ نظامی کمک کند.
فتاحی مدعی شد که پیشرفت‌های ایران در حوزه پهپادی و هوش مصنوعی، در کنار تاکتیک‌های دریایی، به مهار سطح درگیری‌ها کمک کرده است. او همچنین گفت که نیروی دریایی ارتش از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاهیان و توان صنعتی داخلی برای تأمین نیازهای خود استفاده کرده است.
البته ارزیابی مستقل میزان تأثیر این فناوری‌ها بر روند درگیری‌ها، به اطلاعات قابل راستی‌آزمایی درباره نوع سامانه‌ها، نتایج عملیات و میزان خسارت واردشده به طرف مقابل نیاز دارد؛ اطلاعاتی که در این گفت‌وگو به‌طور کامل ارائه نشده است.
همکاری ارتش و سپاه؛ اهمیت اطلاعات در عملیات مشترک
فتاحی، هماهنگی میان ارتش و سپاه را یکی از عوامل مؤثر در عملیات‌های دریایی اخیر معرفی کرد. به گفته او، اشراف اطلاعاتی و تبادل اطلاعات میان دو نیرو، زمینه اجرای مؤثرتر عملیات را فراهم کرده و به جبران برخی آسیب‌های تجهیزاتی نیز کمک کرده است.
از منظر نظامی، اطلاعات و عملیات دو بخش جدایی‌ناپذیر یک مأموریت موفق هستند. شناسایی تحرکات طرف مقابل، تعیین موقعیت و ارزیابی تهدیدها، در کنار هماهنگی میان یگان‌ها، می‌تواند بر زمان‌بندی و اثربخشی واکنش نظامی تأثیر بگذارد.
معاون عملیات نیروی دریایی ارتش همچنین از هم‌پوشانی توانمندی‌های ارتش و سپاه و انجام برخی عملیات‌های مشترک در تنگه هرمز خبر داد.
این همکاری، در صورت تداوم هماهنگی اطلاعاتی و عملیاتی، می‌تواند از موازی‌کاری در مأموریت‌ها جلوگیری کند و امکان استفاده مکمل از ظرفیت‌های مختلف دفاع دریایی را افزایش دهد.
هشدار صریح به ناوهای آمریکایی؛ پاسخ با عملیات ترکیبی
بخش مهمی از اظهارات فتاحی به احتمال نزدیک شدن ناوهای آمریکایی به آب‌های سرزمینی ایران اختصاص داشت. او اعلام کرد که با توجه به آرایش موشکی و پهپادی در سواحل جنوبی و تجهیزات در اختیار نیروهای مسلح، هرگونه تلاش برای نفوذ به آب‌های ایران با پاسخ ترکیبی مواجه خواهد شد.
او تصریح کرد که در چنین شرایطی، هدف صرفاً واکنش با یک سامانه یا یک روش مشخص نیست، بلکه مجموعه‌ای از ظرفیت‌های موشکی، پهپادی و عملیاتی می‌تواند در پاسخ به تهدید احتمالی به کار گرفته شود.
مفهوم عملیات ترکیبی در نبردهای امروز، بر استفاده هماهنگ از چند قابلیت نظامی برای افزایش فشار بر طرف مقابل و پیچیده‌تر کردن محاسبات عملیاتی او استوار است. با این حال، جزئیات آرایش نیروها، نوع تجهیزات و روش‌های مقابله، به دلیل ملاحظات امنیتی در اظهارات این مقام نظامی منتشر نشده است.
فتاحی همچنین تأکید کرد که نیروی دریایی ارتش، مطابق مأموریت تعیین‌شده، به فعالیت خود ادامه می‌دهد و آمادگی مقابله با تحولات احتمالی را دارد.
ناوشکن دنا؛ روایت ارتش از حمله در روزهای ابتدایی جنگ
یکی از بخش‌های قابل توجه این گفت‌وگو، توضیحات معاون عملیات نیروی دریایی ارتش درباره ناوشکن دنا و شرایط هدف قرار گرفتن آن بود.
فتاحی گفت که نیروی دریایی ارتش حدود ۱۲ تا ۱۵ ساعت پیش از حمله، بر اساس رصد اطلاعاتی تحرکات ناوهای آمریکایی، به این جمع‌بندی رسیده بود که احتمال حمله جدی است. به گفته او، نیروهای موشکی و پهپادی بر اساس طرح‌های عملیاتی در وضعیت مناسب‌تری مستقر شدند و برای کاهش آسیب‌پذیری تجهیزات، از تاکتیک پراکندگی استفاده شد.
او درباره ناوشکن دنا نیز توضیح داد که این شناور برای شرکت در یک برنامه بین‌المللی و رزمایش صلح و دوستی اعزام شده بود و مأموریت آن اساساً ورود به جنگ نبود. به گفته فتاحی، پس از آغاز درگیری‌ها، به این شناور اطلاع داده شد که جنگ شروع شده و دنا با حداکثر سرعت در مسیر بازگشت قرار گرفت؛ اما فاصله زیاد و محدودیت زمانی، امکان اعزام یگان کمکی را دشوار کرده بود.
این مقام نظامی همچنین مدعی شد که دشمن از تنها بودن ناوشکن دنا در آن مقطع اطلاع داشت و همین وضعیت در تصمیم به حمله مؤثر بود.
روایت ارائه‌شده از سوی فتاحی، بر دشواری حفاظت از یک شناور منفرد در محیط عملیاتی پرخطر تأکید دارد. در جنگ دریایی، پشتیبانی متقابل شناورها، پوشش اطلاعاتی و هماهنگی میان یگان‌ها می‌تواند در شناسایی تهدید و کاهش آسیب‌پذیری نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
جزئیات این روایت، از جمله چگونگی رصد تهدید و شرایط دقیق حمله، در این گفت‌وگو از سوی یک طرف درگیر بیان شده و برای تکمیل تصویر، به اطلاعات مستقل و مستندات عملیاتی بیشتری نیاز دارد.
ادعای اصابت به آبراهام لینکلن و ناوشکن آرلی برک
فتاحی در بخش دیگری از گفت‌وگو مدعی شد که نیروی دریایی ارتش در روزهای ابتدایی درگیری، ناو هواپیمابر آمریکایی آبراهام لینکلن را با موشک هدف قرار داده و به یکی از ناوشکن‌های کلاس آرلی برک نیز آسیب وارد کرده است.
به گفته او، آسیب واردشده به ناوشکن آمریکایی باعث شد این شناور مأموریت خود را ناتمام بگذارد و به سمت بندر مبدأ بازگردد. فتاحی همچنین مسیر بازگشت این ناوشکن از جنوب آفریقا و دماغه امید نیک را مطرح کرد و احتمال داد که انتخاب این مسیر با شرایط شناور پس از حمله مرتبط بوده باشد.
با این حال، در متن این گفت‌وگو نام دقیق ناوشکن اعلام نشده و مستندات مستقلی درباره میزان خسارت ادعاشده به این دو شناور ارائه نشده است. بنابراین، این موارد باید به‌عنوان ادعاهای معاون عملیات نیروی دریایی ارتش گزارش شوند، نه واقعیت‌هایی که به‌طور مستقل تأیید شده‌اند.
فتاحی در توضیح تفاوت میان اصابت موشک و اژدر نیز گفت که برخورد یک موشک لزوماً به غرق شدن ناو منجر نمی‌شود و ممکن است به تجهیزات آسیب بزند، بخشی از توان عملیاتی شناور را مختل کند یا مأموریت آن را به تأخیر بیندازد. او در مقابل، درباره اژدرها توضیح داد که حمله از زیر سطح آب می‌تواند آسیب متفاوتی به سازه اصلی شناور وارد کند.
این توضیح، نکته‌ای مهم درباره ارزیابی نتایج نبرد دریایی را برجسته می‌کند: غرق شدن یک شناور تنها معیار سنجش خسارت نیست و ازکارافتادن سامانه‌ها، کاهش آمادگی رزمی یا وادار شدن شناور به ترک مأموریت نیز می‌تواند پیامد عملیاتی مهمی باشد.
ناوگروه ۸۶؛ تجربه‌ای در دیپلماسی دریایی و فشار تحریم‌ها
معاون عملیات نیروی دریایی ارتش در بخش دیگری از سخنان خود به مأموریت ناوگروه ۸۶ و سفر دریایی دور جهان اشاره کرد؛ مأموریتی که به گفته او، با هدف نمایش پرچم ایران، ارسال پیام صلح و دوستی و معرفی فرهنگ ایرانی ـ اسلامی انجام شد.
فتاحی مدعی شد که فشار آمریکا بر برخی کشورها و تحریم ناوشکن دنا و ناوبندر مکران، موجب دشوار شدن هماهنگی برای پهلوگیری در تعدادی از بنادر شد. او همچنین از رصد مستمر ناوگروه به‌وسیله هواپیماهای آمریکایی و فرانسوی در بخش‌هایی از مسیر خبر داد.
به گفته این مقام نظامی، با وجود محدودیت‌های ایجادشده، ناوگروه توانست مأموریت خود را ادامه دهد و در برخی بنادر پهلو بگیرد. او همچنین نقش آموزش تخصصی، آمادگی کارکنان و هماهنگی میان بخش‌های مختلف را در اجرای مأموریت مؤثر دانست.
این تجربه، از منظر دیپلماسی دریایی، نشان می‌دهد که مأموریت‌های فرامرزی ناوگان نظامی صرفاً به توان حرکت در آب‌های آزاد محدود نیستند؛ دسترسی به خدمات بندری، پشتیبانی فنی، همکاری کشورهای مسیر و مدیریت محدودیت‌های ناشی از تحریم نیز در موفقیت چنین مأموریت‌هایی نقش دارند.
بازدارندگی دریایی ایران؛ از توان سخت تا مدیریت محاسبات دشمن
مجموع اظهارات معاون عملیات نیروی دریایی ارتش را می‌توان در سه محور اصلی خلاصه کرد: تلاش برای جلوگیری از نزدیک شدن نیروهای مهاجم به سواحل ایران، تقویت ظرفیت‌های موشکی و پهپادی و افزایش هماهنگی عملیاتی میان ارتش و سپاه.
در این چارچوب، کنترل مسیرهای دریایی شرق تنگه هرمز و دریای عمان، جایگاهی مهم در محاسبات دفاعی ایران دارد. توان شناسایی و رصد تحرکات دریایی، پراکندگی تجهیزات، استفاده از سامانه‌های بدون سرنشین و هماهنگی میان یگان‌ها نیز از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر هزینه و ریسک عملیات نظامی طرف مقابل اثر بگذارند.
در عین حال، سنجش میزان موفقیت این راهبرد به داده‌های مستقل درباره نتایج عملیات، میزان خسارت‌ها، وضعیت شناورهای درگیر و تغییرات قابل مشاهده در آرایش نظامی طرفین نیاز دارد. ازاین‌رو، تفکیک میان مواضع رسمی نظامی و اطلاعات تأییدشده مستقل، برای تحلیل دقیق تحولات دریایی ضروری است.
پیام اصلی فتاحی روشن است: نیروی دریایی ارتش، مأموریت خود را جلوگیری از نفوذ نیروهای نظامی خارجی به آب‌های سرزمینی ایران و حفظ فاصله آنها از سواحل کشور می‌داند و هشدار می‌دهد که هرگونه تلاش برای عبور از این خطوط، می‌تواند با پاسخ نظامی ترکیبی مواجه شود.