خروج نیروهای آمریکایی از عراق در حالی وارد آخرین مرحله خود شده که ایران و متحدانش این اتفاق را یک پیروزی میدانند؛ در مقابل، برخی مقامها و کارشناسان امنیتی عراق نسبت به ایجاد خلأ امنیتی و احتمال تقویت دوباره گروههایی مانند داعش هشدار دادهاند.
به گزارش رویترز، نیروهای آمریکایی قرار است تا روز چهارشنبه از آخرین پایگاههای خود در عراق خارج شوند. این خروج در چارچوب توافقی انجام میشود که در سال ۲۰۲۴ و در دوره ریاستجمهوری جو بایدن حاصل شد و اکنون دولت دونالد ترامپ در حال اجرای آن است؛ آن هم در شرایطی که آمریکا همزمان درگیر جنگ با ایران است.
طی بیش از دو دهه حضور نظامی آمریکا در عراق، حدود ۴۵۰۰ آمریکایی در این کشور کشته شدهاند.
خروج آمریکا و افزایش نفوذ ایران در عراق
کارشناسان امنیتی عراق معتقدند خروج نیروهای آمریکایی میتواند فضای بیشتری برای فعالیت ایران و گروههای متحد آن در عراق ایجاد کند.
جاسم البهادلی، تحلیلگر امنیتی عراقی به رویترز گفت خروج ائتلاف تحت رهبری آمریکا از نظر راهبردی به نفع تهران خواهد بود، زیرا حضور نظامیای را که سالها بهعنوان وزنهای در برابر نفوذ ایران در عراق عمل میکرد، از بین میبرد.
به گفته او، گروههای نزدیک به ایران علاوه بر معرفی خروج آمریکا بهعنوان یک پیروزی، تلاش خواهند کرد از این شرایط برای افزایش نفوذ خود در تصمیمگیریهای امنیتی و سیاسی عراق استفاده کنند.
ابومجتبی الیسیری، یکی از فرماندهان «مقاومت اسلامی در عراق»، نیز خروج آمریکا را «پیروزی تاریخی» گروههای مقاومت و شکستی برای پروژه آمریکا توصیف کرد.
او گفت ۳۰ سپتامبر برای این گروهها بهعنوان پایان حضور نیروهای آمریکایی و آنچه آنها «اشغال» میخوانند، گرامی داشته خواهد شد.
نگرانی در عراق از ایجاد خلأ امنیتی
با وجود حمایت بخش قابلتوجهی از جامعه عراق از پایان حضور نظامی آمریکا، برخی مقامها معتقدند نیروهای امنیتی این کشور هنوز برای بر عهده گرفتن کامل مسئولیت امنیتی آماده نیستند.
عبدالرحمن الزبایی، رهبر یکی از قبایل در فلوجه، به رویترز گفت عراق هنوز برای بر عهده گرفتن کامل «پرونده امنیتی» آماده نیست.
او تأکید کرد که عراقیها خواهان حاکمیت کامل کشورشان هستند، اما خروج نیروهای ائتلاف به شکلی که به ایجاد خلأ منجر شود، نگرانی مشترک عدهای از عراقیهاست.
آمریکا در سال ۲۰۰۳ به عراق حمله کرد و پس از سرنگونی صدام حسین، سالها در این کشور حضور نظامی داشت. نیروهای آمریکایی در پایان سال ۲۰۱۱ عراق را ترک کردند، اما کمتر از سه سال بعد، برای کمک به نیروهای عراقی در نبرد با داعش به این کشور بازگشتند.
ائتلاف تحت رهبری آمریکا در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ نقش مهمی در جنگ علیه داعش داشت.
سابقه درگیری ایران و آمریکا در عراق
عراق طی سالهای اخیر جایگاه ویژهای در روابط میان ایران و آمریکا داشته است. بغداد همزمان روابط سیاسی و نظامی نزدیکی با هر دو کشور داشته و در مقاطعی نیز به صحنه رویارویی غیرمستقیم تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
در سال ۲۰۲۰، سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، توسط نیروهای آمریکایی در حملهای در فرودگاه بغداد ترور شد و به شهادت رسید. پس از آن نیز گروههای مسلح متحد ایران بارها پایگاههای آمریکا در عراق را هدف قرار دادند و در برخی موارد با حملات تلافیجویانه واشنگتن مواجه شدند.
در جنگ امسال میان آمریکا و ایران نیز از مجموع ۱۸ نظامی آمریکایی که کشتهشدن آنها اعلام شده، هفت مورد در عراق اتفاق افتاد. آخرین مورد، یک گروهبان ارتش آمریکا بود که در ماه ژوئیه (مرداد) هنگام انهدام کنترلشده یک پهپاد در پایگاهی نزدیک اربیل کشته شد.
ایران خروج آمریکا را چگونه میبیند؟
ایران که خروج نیروهای آمریکایی از خاورمیانه را یکی از اهداف اصلی خود اعلام کرده، خروج آمریکا از عراق را پیروزی برای «محور مقاومت» میداند؛ شبکهای از گروههای متحد تهران که در بخشهایی از منطقه فعالیت دارند.
امیر حیاتمقدم، نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، روز دوشنبه گفت پس از خروج نیروهای آمریکایی از عراق و منطقه، «امنیت پایدار» در عراق برقرار خواهد شد.
او همچنین گفت ایران از خروج نیروهای آمریکایی از عراق استقبال میکند و از این روند حمایت خواهد کرد.
در مقابل، دولت آمریکا گروههای مورد حمایت ایران در عراق را به نقشآفرینی در درگیریهای گستردهتر منطقه متهم کرده است. واشنگتن میگوید این گروهها در مواردی با دستور تهران به کشورهای منطقه حمله کردهاند.
آیا خروج آمریکا به داعش فرصت بازگشت میدهد؟
خروج نیروهای آمریکایی تنها نگرانی امنیتی موجود در عراق نیست. برخی مقامهای امنیتی در این کشور هشدار دادهاند که کاهش حمایت نظامی آمریکا ممکن است فرصت تازهای برای داعش ایجاد کند.
اگرچه داعش تقریباً یک دهه پیش قلمرو «خلافت» خودخواندهاش را از دست داد، این گروه همچنان شبکهای از هستههای مخفی در عراق دارد. نیروهای امنیتی عراق نیز اعلام کردهاند که یک هسته مظنون داعش در حال آمادهسازی حملات انتحاری همزمان با خروج نیروهای آمریکایی بوده است.
چهار مقام امنیتی و نظامی عراق به رویترز گفتند این ماجرا نشان میدهد داعش با وجود شکستهای نظامی سالهای گذشته، همچنان میتواند از شکافهای امنیتی برای اجرای حملات استفاده کند.
خالد البیاتی، یکی از مقامهای ارشد امنیتی در کرکوک، گفت داعش با چنین حملاتی تلاش میکند نشان دهد همچنان توانایی اجرای عملیاتهای مرگبار را دارد.
به این ترتیب، خروج آمریکا از عراق تنها به معنای پایان حضور نظامی واشنگتن در این کشور نیست؛ بلکه میتواند بر توازن میان ایران، گروههای متحد تهران، دولت بغداد و داعش نیز تأثیر بگذارد.
