همزمان با ادامه تنشها در تنگه هرمز میان ایران و آمریکا و افزایش درگیریها میان یمن و عربستان، نشست مشترک ایران و عمان درباره نحوه عبور کشتیها و نفتکشها از تنگه هرمز به تعویق افتاد.
شعیب بهمن، رئیس مؤسسه مطالعات جهان معاصر و تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل، معتقد است تعویق این نشست را نمیتوان صرفاً یک وقفه در روند گفتوگوهای منطقهای دانست و این اتفاق در شرایطی رخ داده که تحولات تنگه هرمز و بابالمندب معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
سعودیها چند هدف را همزمان دنبال میکنند
بهمن درباره نقش عربستان در تعویق نشست عمان گفت که ریاض چند هدف را به صورت همزمان دنبال میکند. به گفته او، عربستان در وهله نخست تلاش دارد ترتیبات مورد نظر ایران درباره تنگه هرمز را به رسمیت نشناسد؛ چراکه حضور در نشستی که قرار بود توافق ایران و عمان در آن به سایر کشورهای منطقه اعلام شود، میتوانست به معنای پذیرش این ترتیبات تلقی شود.
او هدف دوم عربستان را تحت فشار قرار دادن متحدان اصلی این کشور، بهویژه آمریکا، عنوان کرد و گفت با توجه به تحولات یمن، واشنگتن تاکنون پاسخ مثبتی به درخواست ریاض برای ورود به جنگ با یمن نداده است.
اگر آمریکا وارد نشود، شرایط برای عربستان دشوارتر میشود
این کارشناس روابط بینالملل معتقد است عربستان تلاش میکند سایر بازیگران را نیز وارد معادله یمن کند، زیرا به گفته او ریاض به تنهایی توانایی مدیریت این وضعیت را ندارد.
بهمن با اشاره به تلاش عربستان برای جلب حمایت متحدانش، درباره احتمال ورود بازیگران دیگری مانند انگلیس و اسرائیل به این درگیری گفت که باید دید چنین اقداماتی تا چه اندازه میتواند معادلات موجود را تغییر دهد.
او همچنین درباره پیمان منطقهای میان عربستان، ترکیه و پاکستان گفت که این توافق تاکنون وارد فاز عملیاتی نشده و به اعتقاد او، عربستان در حوزه اتحادهای بینالمللی و منطقهای با چالشهایی روبهرو است.
بحرین بازیگر تعیینکنندهای نیست
بهمن درباره مواضع بحرین در آستانه نشست عمان نیز گفت که این کشور به دلیل ابعاد و ظرفیت محدود خود، بازیگر تعیینکنندهای در معادلات منطقهای نیست.
به گفته او، در سالهای گذشته بحرین عمدتاً از سیاستهای عربستان پیروی کرده و بنابراین نمیتوان واکنشهای منامه را عامل اصلی تعیینکننده در سیاست ریاض دانست.
بابالمندب؛ اهرمی که هنوز استفاده نشده است
این تحلیلگر مسائل بینالملل درباره جایگاه بابالمندب در معادلات ایران گفت که تهران تمامی داراییهای استراتژیک خود را در محاسباتش در نظر میگیرد، اما در شرایط فعلی تنگه هرمز همچنان دارایی اصلی ایران محسوب میشود.
او بابالمندب را یک اهرم بالقوه توصیف کرد که صرف تهدید به استفاده از آن نیز میتواند کارکرد داشته باشد و الزاماً نیازی به استفاده عملی از این ابزار وجود ندارد.
بهمن تأکید کرد که در صورت تشدید تنش و آغاز یک جنگ فراگیر، امکان استفاده از چنین اهرمی مطرح خواهد شد، اما در شرایط فعلی نیازی به حرکت در این مسیر وجود ندارد.
چرا واشنگتن تمایلی به میانجیگری چین ندارد؟
بهمن درباره احتمال نقشآفرینی چین در مذاکرات میان ایران و آمریکا نیز گفت که از نظر ظرفیت و امکان، چین توانایی میانجیگری در مناقشات بینالمللی را دارد، اما یکی از طرفهای درگیری، یعنی آمریکا، تمایل چندانی به چنین نقشی از سوی پکن ندارد.
به گفته او، میانجیگری چین میتواند جایگاه و وزن این کشور را در نظام بینالملل افزایش دهد و از سوی دیگر برای پرستیژ آمریکا هزینه ایجاد کند؛ به همین دلیل احتمال درخواست رسمی واشنگتن از پکن برای میانجیگری پایین است.
ترامپ فعلاً به دنبال مذاکره نیست
این کارشناس روابط بینالملل درباره مواضع اخیر ترامپ و سیگنالهای مربوط به مذاکره با ایران نیز گفت که به اعتقاد او آمریکا در شرایط فعلی به دنبال مذاکره نیست و تلاش میکند با فشارهای اقتصادی و محدودیتهای مختلف، ایران را تحت فشار قرار دهد.
بهمن معتقد است بخشی از اظهارات ترامپ درباره توافق و مذاکره با هدف کنترل بازار جهانی انرژی مطرح میشود. او گفت هر زمان قیمت نفت افزایش پیدا میکند، ترامپ با طرح موضوع توافق و مذاکره تلاش میکند بر بازار اثر بگذارد.
او در عین حال تأکید کرد که اثرگذاری این مواضع نسبت به گذشته کاهش یافته و بازار انرژی با واقعیتهای جدیدی روبهرو شده است.
واقعیت بازار انرژی تغییر کرده است
بهمن با اشاره به کاهش ذخایر کشورهای بزرگ مصرفکننده و تولیدکننده انرژی گفت پیوند تحولات بازار با وضعیت تنگه هرمز و بابالمندب باعث شده بازار واکنشهای سابق را نشان ندهد.
او درخواست اخیر ترامپ از روسیه و اوکراین برای خودداری از هدف قرار دادن پالایشگاهها و منابع انرژی یکدیگر را نیز نشانهای از نگرانی درباره وضعیت بازار جهانی انرژی و احتمال افزایش بیشتر قیمتها دانست.
تعلیق کنونی ممکن است تا دو سال ادامه داشته باشد
این تحلیلگر مسائل بینالملل درباره چشمانداز منازعه ایران و آمریکا گفت به نظر او این روند ممکن است حداقل یک تا دو سال آینده ادامه داشته باشد.
بهمن پیشبینی کرد در این مدت شرایط میان تشدید تحریمها، مذاکره، توافق و درگیری نظامی در نوسان باشد و تأکید کرد باید از فرصتهایی مانند آتشبس یا توافق موقت برای آمادهسازی در برابر احتمال درگیریهای بعدی استفاده کرد.
