دادههای جدید انجمن صادرکنندگان پوشاک و لباس آماده استانبول نشان میدهد صادرات پوشاک ترکیه به کشورهای عضو اتحادیه اروپا در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ با کاهش چشمگیری همراه بوده است.
بر اساس دادههای یورواستات، صادرات پوشاک ترکیه به اتحادیه اروپا با افت ۱۶ درصدی از حدود ۴ میلیارد یورو به ۳.۴ میلیارد یورو رسیده است. با وجود این کاهش، ترکیه همچنان پس از چین و بنگلادش سومین تأمینکننده بزرگ پوشاک آماده اتحادیه اروپا محسوب میشود؛ هرچند فاصله آن با دو رقیب اصلی قابل توجه است.
چین در این مدت حدود ۱۲ میلیارد دلار و بنگلادش نزدیک به ۸ میلیارد دلار پوشاک به اتحادیه اروپا صادر کردهاند و کشورهایی مانند ویتنام، مراکش و تونس نیز در حال افزایش سهم خود از این بازار هستند.
افزایش هزینه تولید، پاشنه آشیل صادرات ترکیه
تحلیلهای اقتصادی در ترکیه نشان میدهد مشکل اصلی این کشور در بازار پوشاک، افت کیفیت محصولات نیست، بلکه افزایش هزینههای تولید و کاهش قدرت رقابت قیمتی است.
در شرایطی که هزینه تولید در ترکیه افزایش یافته، تولیدکنندگان این کشور توان رقابت با محصولات ارزانتر چین، بنگلادش و ویتنام را از دست دادهاند. همین مسئله موجب شده سهم ترکیه از بازار پوشاک اروپا طی دو سال گذشته به تدریج کاهش پیدا کند.
از سوی دیگر، ارزش افزوده پایین نیز به یکی از مشکلات ساختاری صنعت پوشاک ترکیه تبدیل شده است. بهطور متوسط هر کیلوگرم پوشاک صادراتی ترکیه به اروپا حدود ۲۰.۴ یورو ارزش دارد؛ رقمی که با وجود ثابت ماندن طی دو سال گذشته، در برابر افزایش هزینههای تولید دیگر سود قابل توجهی برای صادرکنندگان باقی نمیگذارد.
در مقابل، متوسط ارزش هر کیلوگرم پوشاک صادراتی مراکش و تونس به ترتیب حدود ۲۵ و ۲۳ یورو گزارش شده است.
لوازم خانگی هم از نفس افتاد
مشکل ترکیه تنها به صنعت پوشاک محدود نیست و صنعت لوازم خانگی نیز با افت قابل توجه تولید و صادرات مواجه شده است.
بر اساس آمار انجمن تولیدکنندگان لوازم خانگی ترکیه، صادرات این بخش در نیمه نخست سال جاری میلادی ۱۹ درصد کاهش یافته و تولید نیز ۱۵ درصد پایین آمده است. همچنین صادرات یخچال، ماشین لباسشویی و ماشین ظرفشویی در سهماهه نخست سال به ترتیب ۳۲، ۳۱ و ۲۲ درصد کاهش داشته است.
وجه مشترک این دو صنعت، اتکا به یک مدل قدیمی صادراتی است؛ مدلی که بر تولید انبوه، نیروی کار نسبتاً ارزان، زنجیره تأمین گسترده و نزدیکی جغرافیایی به بازار اروپا تکیه داشت.
اما افزایش دستمزدها و هزینههای تولید، همراه با ارزش افزوده پایین، مزیتهای این مدل را تضعیف کرده و رقبای جدید با هزینه تولید کمتر، جایگاه ترکیه را در بازارهای صادراتی تهدید میکنند.
ترکیه به دنبال تغییر نقشه صادراتی
در شرایط فعلی، بخش عمده درآمد صادراتی ترکیه از دو حوزه خودرو و محصولات شیمیایی تأمین میشود. صادرات خودرو با احتساب کارخانههای مونتاژ شرکتهای ژاپنی و کرهای به حدود ۳۷ میلیارد دلار و صادرات محصولات شیمیایی به حدود ۳۱ میلیارد دلار میرسد.
در مقابل، صنعت پوشاک که پیشتر انتظار میرفت صادرات آن از ۲۰ میلیارد دلار عبور کند، اکنون با روندی نزولی مواجه شده است.
صادرات فولاد ترکیه نیز حدود ۱۶ میلیارد دلار است، اما به دلیل سود پایین، چشمانداز چندان مطلوبی ندارد. صادرات برق و محصولات الکترونیکی حدود ۱۷ میلیارد دلار و صادرات ماشینآلات نیز حدود ۱۱.۲ میلیارد دلار برآورد میشود.
کارشناسان اقتصادی معتقدند ترکیه پس از سه دهه تمرکز بر صنایعی مانند پوشاک، نساجی، کفش، لوازم خانگی، مبلمان و فولاد، اکنون باید به سمت حوزههایی با ارزش افزوده و فناوری بالاتر حرکت کند؛ از جمله خودرو، ماشینآلات، برق و الکترونیک، صنایع دفاعی، هوافضا، تجهیزات صنعتی، مواد شیمیایی تخصصی، تجهیزات انرژی و خدمات فنی و مهندسی.
