تنگه هرمز بار دیگر به یکی از مهمترین محورهای تحولات ژئوپلیتیکی تبدیل شده است؛ جایی که هرگونه اختلال در عبور کشتیها میتواند بازار انرژی، تجارت جهانی و معادلات امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس گزارشی که روزنامه نیویورکتایمز منتشر کرده، ایران و عمان در حال نزدیک شدن به توافقی برای ازسرگیری تردد دریایی در این آبراه راهبردی هستند؛ توافقی که از یک سو میتواند فشارهای اقتصادی و سیاسی ناشی از محدود شدن کشتیرانی را کاهش دهد و از سوی دیگر، جایگاه ایران در معادلات امنیتی خلیج فارس را تقویت کند.
جزئیات توافق احتمالی تهران و مسقط درباره مسیرهای دریایی
بر اساس این گزارش، در چارچوب توافق در حال شکلگیری، کشتیهایی که وارد خلیج فارس میشوند، از مسیر دریایی نزدیک به سواحل ایران عبور خواهند کرد و کشتیهای خروجی نیز از کانالی نزدیک به عمان تردد خواهند داشت.
مقامهای ایرانی اعلام کردهاند که این سازوکار شامل دریافت عوارض رسمی نخواهد بود، اما ممکن است هزینههایی تحت عنوان خدمات دریایی، تأمین امنیت کشتیها، حفاظت زیستمحیطی و نیروی انسانی دریافت شود. بر اساس این ادعا، درآمدهای حاصل از این خدمات میان ایران و عمان تقسیم خواهد شد.
هرمز؛ از گذرگاه بینالمللی تا ابزار فشار سیاسی
تنگه هرمز همواره یکی از حساسترین مسیرهای دریایی جهان بوده است؛ مسیری که بخش قابل توجهی از صادرات نفت و انرژی خاورمیانه از آن عبور میکند.
تحلیلگران معتقدند هرگونه توافقی که نقش ایران را در مدیریت عبور و مرور دریایی افزایش دهد، میتواند پیامدهای راهبردی بلندمدتی داشته باشد. زیرا تهران تلاش خواهد کرد این توافق را نه صرفاً یک اقدام فنی برای بازگشایی مسیر کشتیرانی، بلکه به عنوان نشانهای از نقش تعیینکننده خود در امنیت منطقه معرفی کند.
نیویورکتایمز نیز در گزارش خود مدعی شده است که چنین توافقی میتواند کنترل ایران بر تنگه هرمز را تقویت کند؛ موضوعی که از نگاه برخی مقامهای آمریکایی، یک تغییر مهم در موازنه قدرت منطقهای خواهد بود.
ترامپ و نیاز سیاسی به بازگشایی هرمز
برای دولت ترامپ، بازگشت جریان عادی کشتیرانی در تنگه هرمز اهمیت ویژهای دارد. کاهش قیمت انرژی، آرام شدن بازارهای جهانی و جلوگیری از افزایش فشار اقتصادی داخلی، از جمله عواملی است که میتواند واشنگتن را به سمت پذیرش یک راهکار عملی سوق دهد.
در همین چارچوب، برخی تحلیلها معتقدند دولت آمریکا ممکن است برای کاهش فشار بازار، گزینههایی مانند کاهش محدودیتهای نفتی یا ارائه برخی معافیتهای تحریمی را بررسی کند؛ اقدامی که میتواند زمینه را برای فروش و صادرات قانونی نفت ایران فراهم کند.
اختلاف در واشنگتن؛ نگرانی از امتیازدهی به ایران
با وجود اهمیت اقتصادی بازگشایی هرمز، این روند با مخالفتهایی در داخل ساختار سیاسی و نظامی آمریکا روبهرو است.
برخی مقامهای فعلی و سابق پنتاگون نسبت به توافق احتمالی میان ایران و عمان ابراز نگرانی کردهاند و معتقدند چنین سازوکاری ممکن است به معنای پذیرش نقش محوری ایران در کنترل امنیتی این آبراه باشد.
این نگرانیها به ویژه درباره مسائل امنیتی مسیرهای دریایی مطرح شده است؛ زیرا برخی مقامهای آمریکایی معتقدند برای عبور ایمن کشتیها از برخی مناطق، هماهنگی با ایران همچنان ضروری خواهد بود.
بازگشت به دیپلماسی یا تثبیت موازنه جدید؟
تحولات مربوط به تنگه هرمز نشان میدهد که این آبراه تنها یک مسیر تجاری نیست، بلکه بخشی از رقابت بزرگتر قدرتها در منطقه غرب آسیا است.
اگر توافق ایران و عمان نهایی شود، احتمالاً نخستین هدف آن بازگرداندن ثبات به مسیرهای دریایی و کاهش فشار اقتصادی خواهد بود؛ اما در سطح راهبردی، این توافق میتواند جایگاه ایران را در معادلات امنیتی خلیج فارس تقویت کند.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا بازگشایی هرمز صرفاً یک راهحل موقت برای عبور از بحران فعلی خواهد بود یا آغاز مرحلهای جدید که در آن نقش ایران در مدیریت امنیت دریایی منطقه پررنگتر از گذشته میشود.
