دونالد ترامپ اعلام کرد که واشنگتن گفتوگوهایی را با ایران درباره شکل و چارچوب مذاکرات آغاز کرده و این روند از شامگاه دوشنبه کلید خورده است. وی همچنین مدعی شد درباره تنگه هرمز توافقی وجود دارد و در موضوع برنامه هستهای ایران نیز امکان دستیابی به توافق فراهم شده است.
تنگه هرمز؛ مهمترین متغیر امنیت انرژی جهان
طرح نام تنگه هرمز در سخنان رئیسجمهور آمریکا، بیش از آنکه یک موضوع صرفاً سیاسی باشد، به اهمیت راهبردی این آبراه بینالمللی بازمیگردد. تنگه هرمز شاهراه انتقال بخش قابل توجهی از نفت و گاز جهان است و هرگونه تنش یا توافق درباره امنیت آن، مستقیماً بر بازارهای جهانی انرژی، قیمت نفت و معادلات ژئوپلیتیکی منطقه تأثیر میگذارد.
از همین رو، تحلیلگران معتقدند اگر مذاکراتی میان ایران و آمریکا در جریان باشد، تضمین امنیت کشتیرانی و مدیریت بحران در تنگه هرمز میتواند یکی از اصلیترین محورهای گفتوگوها باشد؛ موضوعی که برای کشورهای مصرفکننده انرژی و همچنین دولتهای عربی حوزه خلیج فارس اهمیت ویژهای دارد.
روایت ترامپ از یک حمله گسترده
رئیسجمهور آمریکا در بخش دیگری از سخنان خود مدعی شد که واشنگتن برای انجام حملات گسترده علیه ایران آماده شده بود و حتی برنامهریزی برای عملیاتی در ابعاد بسیار وسیع انجام شده بود، اما این عملیات در نهایت لغو شد.
ترامپ همچنین ادعا کرد عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و حتی ایران از آمریکا خواستهاند این حمله متوقف شود. وی پا را فراتر گذاشت و مدعی شد عملیات برنامهریزیشده قرار بود «بزرگترین حمله از زمان جنگ جهانی دوم» باشد.
جنگ روایتها یا ارسال پیام سیاسی؟
اظهارات ترامپ را میتوان در چارچوب جنگ روایتها میان تهران و واشنگتن نیز ارزیابی کرد. در چنین فضایی، مقامهای آمریکایی تلاش میکنند همزمان دو پیام متفاوت ارسال کنند؛ از یک سو نمایش آمادگی نظامی و حفظ گزینه فشار، و از سوی دیگر تأکید بر باز بودن مسیر دیپلماسی و مذاکره.
کارشناسان معتقدند مطرح کردن ادعای لغو یک حمله بزرگ، علاوه بر مصرف داخلی و تقویت تصویر بازدارندگی آمریکا، میتواند تلاشی برای افزایش قدرت چانهزنی واشنگتن در مذاکرات احتمالی نیز باشد.
آینده مذاکرات در سایه امنیت منطقه
در شرایطی که هنوز هیچ مقام رسمی ایرانی ادعاهای مطرحشده از سوی رئیسجمهور آمریکا درباره توافق بر سر تنگه هرمز یا آغاز مذاکرات را تأیید نکرده است، اظهارات اخیر ترامپ نشان میدهد مسائل امنیت دریایی، برنامه هستهای و کاهش تنشهای منطقهای احتمالاً بهصورت همزمان در دستور کار تحرکات دیپلماتیک قرار گرفتهاند.
اگرچه صحت این ادعاها نیازمند تأیید رسمی از سوی طرفهای مذاکره است، اما طرح همزمان موضوع تنگه هرمز، برنامه هستهای و توقف گزینه نظامی نشان میدهد رقابت میان دیپلماسی و بازدارندگی همچنان مهمترین مؤلفه روابط پرتنش ایران و آمریکا باقی مانده و تحولات روزهای آینده میتواند مسیر این پرونده را بیش از پیش روشن کند.
