چین سالهاست با مشارکت در مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای با آمریکا و روسیه مخالفت میکند. مقامهای پکن معتقدند شرایط این سه کشور یکسان نیست و نمیتوان از چین خواست در شرایطی مشابه دو قدرت هستهای بزرگتر، محدودیتهایی را درباره زرادخانه خود بپذیرد.
اختلاف بر سر توازن قدرت هستهای
یکی از مهمترین دلایل مخالفت چین، تفاوت قابلتوجه در تعداد کلاهکهای هستهای این کشور با آمریکا و روسیه است. بر اساس ارزیابیهای مؤسسه پژوهشهای صلح بینالمللی استکهلم، زرادخانه هستهای چین بهمراتب کوچکتر از دو کشور دیگر است.
پکن معتقد است ورود به مذاکراتی که در آن محدودیتهای مشابهی برای هر سه کشور در نظر گرفته شود، میتواند موقعیت چین را در برابر واشنگتن و مسکو تضعیف کند. از نگاه مقامهای چینی، مذاکرات کنترل تسلیحات نباید به ابزاری برای تثبیت برتری قدرتهای هستهای بزرگتر تبدیل شود.
نگرانی از افشای اطلاعات هستهای
دلیل دیگر مخالفت پکن، نگرانی درباره شفافسازی اطلاعات مربوط به زرادخانه هستهای است. چین تمایلی ندارد اطلاعات دقیقی درباره تعداد و محل استقرار کلاهکهای خود ارائه کند؛ زیرا معتقد است انتشار چنین اطلاعاتی میتواند آسیبپذیری این کشور را افزایش دهد.
در واقع، پکن تسلیحات هستهای را تنها ابزاری برای بازدارندگی نمیداند، بلکه آنها را بخشی از جایگاه خود در معادلات قدرت جهانی تلقی میکند. به همین دلیل، پذیرش محدودیتهایی که موقعیت راهبردی این کشور را تحت تأثیر قرار دهد، برای دولت چین دشوار است.
تایوان؛ یکی از موانع اصلی توافق
رقابت چین و آمریکا بر سر تایوان نیز نقش مهمی در این اختلافات دارد. پکن نگران است که کاهش توان بازدارندگی هستهای، قدرت چانهزنی و موقعیت این کشور را در برابر آمریکا در صورت بروز بحران بر سر تایوان تضعیف کند.
توقف مذاکرات نظامی و هستهای دو کشور در سال ۲۰۲۴، پس از فروش تسلیحات آمریکا به تایوان، نمونهای از تأثیر اختلافات سیاسی و امنیتی بر گفتوگوهای هستهای است. از نگاه چین، نمیتوان درباره کنترل تسلیحات مذاکره کرد، اما همزمان اختلافات امنیتی و نظامی دو کشور را نادیده گرفت.
چه نوع توافقی امکانپذیر است؟
در تحلیل منتشرشده از سوی شورای روابط خارجی آمریکا، پیشنهاد شده است واشنگتن بهجای تمرکز بر کاهش تعداد کلاهکهای هستهای چین یا الزام پکن به افشای اطلاعات بیشتر، مذاکرات را به سمت توافقهای محدود و عملی هدایت کند.
اطلاعرسانی قبلی درباره آزمایش موشکهای بالستیک و استقرار سلاحهای هستهای تاکتیکی از جمله پیشنهادهایی است که میتواند در دستور کار قرار گیرد. چنین توافقهایی با کاهش ابهام میان طرفین، احتمال محاسبه اشتباه و تشدید ناخواسته تنشها را کمتر میکند.
در نشست اخیر ترامپ، شی و پوتین نیز اگرچه بر ضرورت جلوگیری از جنگ هستهای و ادامه گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای تأکید شد، توافق مشخصی برای محدود کردن زرادخانههای سه کشور به دست نیامد. بیانیه مشترک آنها بر این اصل تأکید داشت که جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و نباید آغاز شود.
در شرایط فعلی، به نظر میرسد دستیابی به سازوکارهای ارتباطی و اعتمادسازی میان سه قدرت، هدفی واقعبینانهتر از توافقی جامع برای خلع سلاح هستهای چین باشد.