دونالد ترامپ در دوره دوم حضور خود در کاخ سفید، با موقعیتی متفاوت از دوره نخست ریاستجمهوری مواجه است. او از یک سو با امکان پیشبرد برخی برنامههای مهم اقتصادی و سیاسی روبهروست و از سوی دیگر، پس از شکست سنگین حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای، با فشارهای سیاسی و ضرورت بازسازی موقعیت خود مواجه شده است.
تحلیل منتشرشده در اکونومیست نشان میدهد ترامپ با وجود برخورداری از فرصتی قابلتوجه برای همکاری با رقیبان سیاسی و ایجاد تغییرات ماندگار، همچنان به الگوهای تقابلی گذشته بازمیگردد؛ رویکردی که در دوره نخست ریاستجمهوری او نیز بارها کارآمدی دولت را تحت تأثیر قرار داده بود.
فرصت همکاری با دموکراتها در برابر سیاست تقابل
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود، پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای و واگذاری کنترل مجلس نمایندگان به دموکراتها، موضعی دوگانه در برابر حزب رقیب اتخاذ کرد. او از یک طرف هشدار میداد که دموکراتها نمیتوانند همزمان به قانونگذاری و تحقیق درباره دولت بپردازند، اما از طرف دیگر، برای پیشبرد برخی برنامههای اقتصادی و تجاری با همین حزب همکاری میکرد.
این همکاری حتی در شرایطی ادامه یافت که ترامپ با تحقیقات کنگره و روند استیضاح مواجه بود. در مقطعی نیز دولت او با مجلس نمایندگان برای تصویب یک بسته بزرگ حمایت اقتصادی به توافق رسید؛ اتفاقی که نشان میداد اختلافات سیاسی لزوماً مانع همکاری در موضوعات مهم ملی نیست.
با این حال، رفتار ترامپ پس از شکست اخیر جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، تناقضهای بیشتری را آشکار کرده است. او از احتمال همکاری با دموکراتها برای حل بحران مهاجرت سخن میگوید، اما همزمان استفن میلر را بهعنوان رئیس دفتر خود انتخاب کرده است؛ چهرهای که به مواضع سختگیرانه در زمینه مهاجرت و سیاست اخراج مهاجران شناخته میشود.
این تصمیم با توجه به انتقاد برخی دموکراتها و حتی شماری از قانونگذاران جمهوریخواه از رویکردهای تندروانه میلر، پرسشهایی درباره جدیت دولت ترامپ در مسیر همکاری سیاسی ایجاد کرده است.
دوراهی ترامپ؛ تقابل سیاسی یا ساختن میراث ریاستجمهوری؟
فرانس لی، استاد دانشگاه پرینستون، معتقد است رؤسایجمهور آمریکا در دوره دوم معمولاً پس از شکستهای انتخاباتی، الزاماً از مواضع اصلی خود عقبنشینی نمیکنند. در این مرحله، دغدغه کسب رأی برای دوره بعد کاهش مییابد و تلاش برای تثبیت میراث سیاسی و تاریخی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نمونههای تاریخی نیز این الگو را نشان میدهد. جورج بوش پسر با وجود مخالفتهای گسترده با جنگ عراق، تصمیم به افزایش نیروهای آمریکایی در این کشور گرفت. باراک اوباما نیز پس از انتخابات میاندورهای سال ۲۰۱۴، با استفاده از اختیارات اجرایی خود در حوزه مهاجرت، واکنش منفی جمهوریخواهان را برانگیخت.
رفتار رؤسایجمهور پیشین در استفاده از حق وتو نیز قابلتوجه است. جورج بوش تا پنج سال و نیم نخست ریاستجمهوری خود هیچ لایحهای را وتو نکرد، اما پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات سال ۲۰۰۶، یازده بار از این اختیار استفاده کرد. اوباما نیز پس از انتخابات میاندورهای سال ۲۰۱۴، ده بار حق وتو را به کار گرفت.
با این حال، ویژگی متمایز ترامپ آن است که تقابل سیاسی صرفاً ابزاری برای پیشبرد برنامههای او نیست، بلکه به بخش مهمی از هویت سیاسی و جذابیت او در میان حامیانش تبدیل شده است.
استیضاح؛ ابزاری برای بازسازی چهره سیاسی ترامپ؟
پس از شکست انتخاباتی اخیر، ترامپ با انتقادهایی درباره تضعیف اقتدار رهبری خود روبهرو شده است. در چنین شرایطی، بازسازی تصویر یک سیاستمدار مبارز و آماده رویارویی با مخالفان میتواند به یکی از اولویتهای سیاسی او تبدیل شود.
ترامپ بهخوبی میداند که تقابل با دموکراتها و حتی احتمال استیضاح، میتواند بخشی از پایگاه حامیانش را دوباره حول محور او متحد کند. او پس از انتخابات نیز در گفتوگویی با شبکه سیبیاس به این موضوع اشاره کرد که برخی معتقدند استیضاحهای گذشته در نهایت به سود او تمام شدهاند.
تمایل به حفظ چهرههای جنجالی دولت نیز میتواند در همین چارچوب تحلیل شود. از سوی دیگر، آشفتگیهای مدیریتی در دولتهای ترامپ به اعتبار شماری از مدیران و چهرههای سیاسی نزدیک به او آسیب زده است؛ مسئلهای که ممکن است انتخاب نیروهای باتجربه و برخوردار از اعتبار سیاسی برای سمتهای کلیدی را دشوارتر کند.
اصلاحات اقتصادی و مهاجرتی در سایه اختلافات حزبی
یکی از مهمترین فرصتهای پیشروی ترامپ، امکان ایجاد تغییرات ملموس در حوزههایی مانند مهاجرت، زیرساختها، نظام سلامت و ساختار اداری دولت است. او بارها از حمایت خود از طبقه کارگر سخن گفته و اکنون میتواند با همکاری بخشی از دموکراتها، برخی برنامههای اقتصادی را پیش ببرد.
با این حال، سابقه عملکرد دولت او نشان میدهد پیشبرد طرحهای پیچیده و بلندمدت، به نظم مدیریتی و ائتلاف سیاسی گسترده نیاز دارد؛ دو عاملی که در دولت ترامپ همواره با چالش مواجه بودهاند.
پیشنهاد همکاری با دموکراتها در موضوع مهاجرت نیز با واکنش منفی بخشی از حامیان تندرو ترامپ روبهرو شده است. این مسئله نشان میدهد رئیسجمهور آمریکا برای حرکت به سمت توافق سیاسی، باید میان مطالبات رقیبان و انتظارات پایگاه اصلی حامیان خود تعادل برقرار کند.
فرصت همکاری با مخالفان؛ چالشی برای جمهوریخواهان
با وجود موانع موجود، سیاستهای نامتعارف ترامپ میتواند زمینهای برای همکاری با دموکراتها فراهم کند؛ بهویژه در موضوعاتی که با مطالبات اقتصادی بخشی از جامعه آمریکا همخوانی دارد، اما با رویکرد سنتی حزب جمهوریخواه متفاوت است.
افزایش حداقل دستمزد و تعیین سقف برای نرخ بهره کارتهای اعتباری از جمله پیشنهادهایی هستند که ترامپ پیشتر از آنها استقبال کرده است. چنین موضوعاتی میتوانند زمینه توافق میان کاخ سفید و بخشی از دموکراتها را فراهم کنند.
با این حال، این رویکرد ممکن است اختلاف میان ترامپ و رهبران سنتی جمهوریخواه را تشدید کند. بسیاری از چهرههای این حزب همچنان به سیاستهای اقتصادی متعارف جمهوریخواهان پایبندند و با برخی پیشنهادهای اقتصادی ترامپ همسو نیستند.
از نگاه فرانس لی، ترامپ علاقه دارد همچنان تعیینکننده مسیر و آینده حزب جمهوریخواه باشد. بنابراین، فاصله گرفتن بیش از اندازه از بدنه سنتی حزب و ورود به ائتلافهای سیاسی جدید میتواند موقعیت او را در ساختار قدرت جمهوریخواهان با چالش مواجه کند.
جنگ تجاری؛ نقطه اختلاف دیگر ترامپ با کنگره
یکی از حوزههایی که احتمال تقابل ترامپ با کنگره در آن جدیتر به نظر میرسد، سیاست تعرفهای و جنگ تجاری است. اگرچه او توانسته در برخی موضوعات، از جمله اعمال تعرفه بر خودروهای برقی چینی، حمایتهایی را جلب کند، اما تمایل گستردهاش به گسترش جنگ تجاری جهانی با مخالفتهایی روبهرو شده است.
ترامپ در عین حال مصمم است در برابر تلاشهای کنگره برای محدود کردن اختیارات تعرفهای رئیسجمهور مقاومت کند. این رویکرد میتواند اختلافات درون حزب جمهوریخواه را نیز عمیقتر کند.
در تحلیل منتشرشده، سرنوشت احتمالی ترامپ با تجربه گروور کلیولند مقایسه شده است؛ تنها رئیسجمهور دیگر آمریکا که مانند ترامپ دو دوره غیرمتوالی در کاخ سفید حضور داشت. پافشاری کلیولند بر سیاست استاندارد طلا، حزب دموکرات را هنگام انتخاب جانشینش دچار شکاف کرد و این اختلافات در نهایت به شکست سیاسی آن حزب انجامید.
آینده ترامپ میان فرصت تاریخی و عادت به تقابل
ترامپ اکنون در موقعیتی قرار دارد که میتواند با عبور از اختلافات حزبی، بخشی از وعدههای اقتصادی و سیاسی خود را عملی کند و میراثی متفاوت از دوره نخست ریاستجمهوریاش به جا بگذارد. با این حال، وابستگی او به تقابل، نگرانی از واکنش حامیان تندرو و تمایل به حفظ کنترل بر حزب جمهوریخواه، مسیر همکاری را دشوار کرده است.
مسئله اصلی برای ترامپ این است که آیا میتواند فرصتهای سیاسی پیشرو را به دستاوردهای ماندگار تبدیل کند یا بار دیگر تقابل با مخالفان را بر اصلاحات و توافقهای سیاسی ترجیح خواهد داد. پاسخ به این پرسش، نهتنها بر آینده دولت او، بلکه بر مسیر حزب جمهوریخواه و فضای سیاسی آمریکا نیز تأثیر خواهد گذاشت.