اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، درباره میراث یونان و روم باستان و لشکرکشی خشایارشا به یونان، واکنش شاداب عسگری، نویسنده و پژوهشگر تاریخ معاصر، را به دنبال داشته است. عسگری معتقد است ارجاع به رویدادهای تاریخی، هنگامی که بدون توجه به زمینه‌های شکل‌گیری آن‌ها انجام شود، می‌تواند به ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی معاصر تبدیل شود.
او با اشاره به سخنرانی روبیو در آتن گفت که وزیر خارجه آمریکا با تأکید بر میراث تمدنی یونان و روم، تلاش کرده است جایگاه آمریکا را در امتداد تمدن غرب تعریف کند. به اعتقاد این پژوهشگر، استفاده از لشکرکشی خشایارشا در چنین چارچوبی، بدون بررسی کامل زمینه‌های تاریخی آن، تصویری یک‌جانبه از گذشته ارائه می‌دهد.
حمله به سارد؛ حلقه‌ای از تاریخ که نباید نادیده گرفته شود
عسگری در تشریح زمینه‌های تاریخی لشکرکشی خشایارشا به یونان، به حمله یونانی‌ها به شهر سارد، از مراکز مهم امپراتوری هخامنشی در آسیای صغیر، اشاره کرد. به گفته او، این شهر حدود ۱۸ سال پیش از لشکرکشی مورد بحث هدف حمله قرار گرفت و به آتش کشیده شد؛ رویدادی که در زنجیره تنش‌های میان ایران هخامنشی و دولت‌شهرهای یونانی اهمیت داشت.
این پژوهشگر معتقد است برای ارزیابی تاریخی چنین رویدادهایی باید اقدامات طرف‌های درگیر و زمینه‌های شکل‌گیری منازعه را در کنار یکدیگر بررسی کرد. او استفاده از یک واقعه تاریخی برای توضیح یا توجیه منازعات امروز را نمونه‌ای از آمیختن دوره‌ها و شرایط متفاوت تاریخی دانست.
انتقاد از پیوند دادن تاریخ با اهداف سیاسی امروز
عسگری با طرح این پرسش که چرا رویدادی متعلق به حدود ۲۵۰۰ سال پیش در سخنان وزیر خارجه آمریکا برجسته شده است، گفت چنین ارجاعاتی ممکن است با هدف ایجاد تصویری از تهدید مشترک و تقویت همراهی کشورهای غربی صورت گیرد.
او همچنین با اشاره به اختلافات آمریکا با برخی متحدان و دیگر کشورها، اقداماتی مانند مواضع واشنگتن درباره ونزوئلا، گرینلند، کانادا و تغییر نام خلیج مکزیک را از نمونه‌های تنش‌آفرینی دولت ترامپ برشمرد. از نگاه این پژوهشگر، چنین مواردی با ادعاهای مربوط به دفاع از امنیت و میراث تمدن غرب نیازمند بررسی و مقایسه انتقادی است.
عسگری تأکید کرد که پاسخ به روایت‌های تاریخی مورد انتقاد، باید با بازنشر مستندات و ارائه تصویری جامع از وقایع گذشته همراه باشد؛ رویکردی که به گفته او، امکان ارزیابی دقیق‌تر ادعاهای سیاسی را برای افکار عمومی فراهم می‌کند.
کوروش و هخامنشیان در روایت این پژوهشگر
این نویسنده و پژوهشگر تاریخ معاصر در بخش دیگری از سخنانش به سیاست‌های منسوب به کوروش و حکومت هخامنشی اشاره کرد و آزادی اسیران، احترام به ادیان و ملت‌های گوناگون و مشارکت جوامع محلی در اداره امور را از جنبه‌های مهم این دوره دانست.
او در مقابل، عملکرد آمریکا در تاریخ معاصر را مورد انتقاد قرار داد و مدعی شد که سیاست خارجی این کشور در بسیاری از منازعات بین‌المللی نقش مستقیم داشته است. عسگری همچنین با اشاره به تهدیدهای مطرح‌شده علیه ایران، این پرسش را مطرح کرد که چرا در برخی روایت‌های سیاسی، اقدامات قدرت‌های غربی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
این دیدگاه‌ها بخشی از ارزیابی سیاسی و تاریخی عسگری از اظهارات روبیو است و بررسی مستقل آن‌ها مستلزم مراجعه به اسناد تاریخی و شواهد مربوط به هر یک از ادعاهاست.
تأکید بر دفاع از تمامیت ارضی ایران
عسگری در ادامه سخنانش، لشکرکشی خشایارشا را در چارچوب برداشت خود از واکنش ایران هخامنشی به تعرض‌های پیشین تحلیل کرد و گفت از نظر او، بررسی این رویداد باید با توجه به زمینه‌های تاریخی آن انجام شود.
او با تأکید بر ضرورت دفاع از تمامیت ارضی ایران، اظهار کرد که هرگونه تعرض به کشور باید با پاسخ متناسب روبه‌رو شود. این پژوهشگر همچنین استفاده گزینشی از تاریخ برای تحریک افکار عمومی و همراه کردن کشورها علیه یک رقیب سیاسی را اقدامی نادرست توصیف کرد.
اختلاف بر سر هویت تاریخی ایران و سیاست خارجی آمریکا
عسگری در بخش پایانی اظهارات خود مدعی شد که اختلافات آمریکا با ایران صرفاً به پرونده هسته‌ای یا ساختار سیاسی جمهوری اسلامی محدود نیست و به برداشت‌های گسترده‌تری درباره هویت و جایگاه تاریخی ایران مربوط می‌شود.
او سخنان روبیو را نمونه‌ای از استفاده سیاسی از تاریخ دانست و تأکید کرد که برای پاسخ به چنین روایت‌هایی، باید اطلاعات تاریخی مستند و دقیق در اختیار افکار عمومی قرار گیرد.
به اعتقاد این پژوهشگر، بررسی انتقادی سخنان مقام‌های سیاسی، در کنار تفکیک واقعیت‌های تاریخی از تفسیرهای امروزی، می‌تواند به روشن شدن نحوه استفاده از گذشته در منازعات سیاسی معاصر کمک کند.
