سیدمحمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، در همایش ملی حکمرانی و تنظیمگری فضای مجازی با اشاره به تفاوتهای حکمرانی در فضای فیزیکی و مجازی، گفت باید مشخص شود مناسبات حاکمیتی، انتخابی و انتصابی که در جامعه فیزیکی تعریف شدهاند، چگونه در فضای مجازی نیز تبیین و اجرا میشوند.
وی افزود قانون اساسی بالاترین سند حکمرانی و تنظیمگری در کشور است و مناسبات موجود در آن، مسیر حرکت کشور را مشخص میکند. به گفته آقامیری، همین موضوع باید در فضای مجازی نیز مورد توجه قرار گیرد تا حدود وظایف و اختیارات بخشهای مختلف بهصورت پایدار مشخص شود.
آقامیری یکی از چالشهای اصلی این حوزه را مقاومت ساختاری در برابر تعیین دقیق جایگاه و حدود قدرت نهادهای مختلف دانست و گفت نوسان تصمیمهای دستگاههای اجرایی میتواند مسیر رشد فضای مجازی را ناپایدار کند.
تنظیمگری سنتی در فضای مجازی کارآمد نیست
دبیر شورای عالی فضای مجازی در ادامه به مسئله ایجاد سازوکارهای جدید تنظیمگری پرداخت و گفت در نظام سنتی، تنظیمگری بیشتر بر رفتار افراد و فعالیتها متمرکز بود، اما این مدل در فضای پلتفرمی کارآمد نیست.
وی با اشاره به شکلگیری نقش «همرسان» در کنار فروشنده و خریدار توضیح داد که در اقتصاد پلتفرمی، یک سکو میتواند همزمان مشتری، عرضهکننده و بخش مهمی از فرایند مبادله را در اختیار داشته باشد. به گفته او، الزام یک پلتفرم به دریافت مجوزهای متعدد از نهادهای مختلف میتواند به چندپارگی و نابسامانی در تنظیمگری منجر شود.
آقامیری افزود در چنین شرایطی یا تنظیمگران با شدت زیادی وارد عمل میشوند و فعالیتها متوقف میشود یا به دلیل گستردگی و پیچیدگی موضوع، به سمت مماشات میروند؛ روندی که به گفته او در نهایت میتواند ظرفیت تنظیمگری را تضعیف کند.
گذار از تنظیم رفتار به تنظیم الگوریتم
رئیس مرکز ملی فضای مجازی با تأکید بر تغییر ماهیت تنظیمگری در عصر پلتفرمها گفت این روند از تنظیم رفتار انسانها به سمت تنظیم الگوریتمها در حال حرکت است.
وی توضیح داد وقتی الگوریتمها تعیین میکنند چه محتوا، محصول یا خدمتی بیشتر در معرض دید کاربران قرار گیرد، صاحب سکو عملاً نقش مهمی در شکلدهی به رفتار کاربران پیدا میکند؛ در حالی که ابزارهای نظارتی موجود برای ارزیابی دقیق الگوریتمها هنوز کافی نیستند.
آقامیری با اشاره به حوزه محتوا گفت سکوها با نحوه مدیریت و نمایش محتوا میتوانند بر افکار و ذهن جامعه اثر بگذارند. او در حوزه فروشگاههای اینترنتی نیز به پروندههای موجود در شورای رقابت اشاره کرد و گفت در برخی موارد، سکوها به دلیل نحوه جانبدارانه نمایش فروشگاهها با محکومیت مواجه شدهاند.
سکوها به بازیگران اصلی تنظیمگری تبدیل شدهاند
دبیر شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه قواعد سخت و ابزارهای نظارتی سنتی بهتنهایی پاسخگوی شرایط جدید نیستند، گفت باید مشخص شود سکوها تا چه اندازه تابع چارچوبهای تنظیمگری کشور هستند.
وی افزود اگر یک کشور ابزار و پلتفرم لازم برای حضور مؤثر در فضای مجازی را نداشته باشد، بخشی از ظرفیت تنظیمگری خود را نیز از دست میدهد. آقامیری با اشاره به نقش شرکتهای بزرگ فناوری در فضای بینالمللی گفت در فضای مجازی، برخلاف ساختار سنتی روابط بین کشورها، شرکتهای بزرگ نیز به بازیگران اثرگذار تبدیل شدهاند.
او تصریح کرد اگر امروز درباره توسعه سکوهای ایرانی یا حضور سکوهای خارجی بحث میشود، موضوع تنها به اقتصاد یا ارائه خدمات محدود نیست، بلکه به مسئله تنظیمگری و حکمرانی در فضای مجازی نیز ارتباط دارد.
تفکیک امور حاکمیتی و غیرحاکمیتی
آقامیری همچنین بر ضرورت تفکیک امور حاکمیتی از امور غیرحاکمیتی در فضای مجازی تأکید کرد و گفت باید مشخص شود کدام حوزهها قابلیت رقابت دارند و کدام حوزهها، مانند امنیت و سیاست خارجی، اساساً در چارچوب رقابت تعریف نمیشوند.
وی افزود بخش قابل توجهی از مباحث بینالمللی در سازمان ملل و کمیسیونهای وابسته نیز اکنون به فضای مجازی مربوط است و در این حوزه، شرکتهای بزرگ فناوری در کنار کشورها به بازیگران مؤثر تبدیل شدهاند.
دبیر شورای عالی فضای مجازی تأکید کرد در گام نخست باید اصول حاکمیتی تثبیت شود تا فعالان این حوزه بتوانند بر مبنای قواعدی پایدار برای سرمایهگذاری، فعالیت و توسعه بلندمدت برنامهریزی کنند.
آقامیری گفت در مرحله بعد نیز باید مدل تنظیمگری خدمات فضای مجازی مشخص شود و مبنای حکمرانی و تنظیمگری الگوریتمی مورد جمعبندی قرار گیرد.
وی در پایان هشدار داد اگر تنظیمگری سکوها بهدرستی انجام نشود، بخشی از ابزارهای حاکمیت در فضای مجازی از بین خواهد رفت و مسئله تنظیمگری را باید فراتر از توسعه اقتصاد دیجیتال یا حفظ فرهنگ، بهعنوان موضوعی مرتبط با تداوم و امتداد حکمرانی در نظر گرفت.
