میابی دارو در ایران دیگر فقط به داروهای خاص، خارجی یا اقلام مورد استفاده بیماران مبتلا به بیماریهای خاص محدود نمیشود. حالا گزارشها از دشوار شدن دسترسی به یکی از شناختهشدهترین داروهای مصرفی، یعنی استامینوفن کدئین، حکایت دارد؛ دارویی که بسیاری از مردم پیشتر برای تهیه آن با مشکل خاصی مواجه نبودند، اما اکنون برخی بیماران برای پیدا کردن آن ناچارند چند داروخانه را جستوجو کنند.
بررسیهای میدانی خبرآنلاین از تعدادی داروخانه در خیابانهای ولیعصر، میرزای شیرازی و سنایی تهران نشان میدهد پاسخ بسیاری از داروخانهها به درخواست استامینوفن کدئین، «نداریم»، «نیست» یا «خیلی محدود توزیع میشود» است. یکی از سرپرستان داروخانهها گفته است تنها دو بسته از این دارو به داروخانه آنها تحویل داده میشود.
استامینوفن کدئین هم سهمیهای شد
استامینوفن کدئین به دلیل وجود کدئین، از گذشته مشمول محدودیتهای مربوط به عرضه و نیازمند نسخه بوده است، اما فراوانی این دارو باعث شده بود تهیه آن برای بسیاری از بیماران دشوار نباشد.
اکنون اما شرایط متفاوت شده است. گزارشهای میدانی نشان میدهد حتی داشتن نسخه نیز لزوماً به معنای پیدا کردن سریع دارو نیست و برخی مراجعهکنندگان برای تهیه آن باید به چند داروخانه مراجعه کنند.
در برخی موارد نیز داروخانهها با محدودیت در دریافت این دارو مواجهاند. یکی از داروسازان در گفتوگو با خبرآنلاین گفته است گاهی برای دریافت چند بسته استامینوفن کدئین، داروخانه ناچار به خرید مجموعهای از داروهای دیگر نیز میشود.
علت کمبود استامینوفن کدئین چیست؟
هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، ضمن تأیید کمیاب شدن استامینوفن کدئین در داروخانهها، یکی از عوامل این وضعیت را کاهش دسترسی به مواد اولیه حاوی کدئین عنوان کرده است.
به گفته او، بخشی از مواد مورد نیاز برای تهیه این دارو از منابع داخلی تأمین میشد، اما با کاهش کشت خشخاش در افغانستان و در نتیجه کاهش کشفیات مواد مخدر در ایران، دسترسی به مواد اولیه مورد نیاز برای تولید کدئین نیز کاهش پیدا کرده است. او به همین دلیل، توزیع استامینوفن کدئین را در مقطع فعلی محدود و سهمیهای توصیف کرده است.
با این حال، احمدی در اظهارات خود تأکید کرده که کمبود دارو تنها به یک عامل محدود نمیشود و مشکلات مربوط به تأمین مواد اولیه، حملونقل و انتقالات مالی نیز میتواند بر زنجیره تأمین دارو اثر بگذارد.
چرا تأمین مواد اولیه دارو دشوار شده است؟
بخشی از مواد اولیه مورد نیاز صنعت داروسازی از خارج از کشور تأمین میشود و اختلال در حملونقل یا مبادلات مالی میتواند روند واردات را با مشکل مواجه کند.
هادی احمدی با اشاره به شرایط موجود گفته است مسیرهای زمینی، هوایی و دریایی و همچنین انتقال ارز با محدودیتهایی مواجه شدهاند و همین مسئله، تأمین مواد اولیه دارویی را دشوار کرده است. او شرایط فعلی را متفاوت از وضعیت عادی دانسته و بر ضرورت مدیریت مصرف دارو تأکید کرده است.
از سوی دیگر، گزارش دیگری از خبرآنلاین که چند ماه پیش منتشر شده بود، نشان میداد انجمن داروسازان کمبود کدئین را به چالش تأمین ماده اولیه مرتبط دانسته و تأکید کرده بود که کاهش تولید ماده اولیه کدئین در افغانستان بر زنجیره تأمین این دارو در ایران اثر گذاشته است.
جستوجوی داروخانه به داروخانه برای یک مسکن پرمصرف
آنچه وضعیت فعلی را برای بیماران متفاوت کرده، فقط کمبود یک دارو نیست؛ بلکه دشواری دسترسی به دارویی است که سالها در شمار اقلام شناختهشده و پرمصرف داروخانهها قرار داشته است.
اکنون برخی مراجعهکنندگان برای تهیه استامینوفن کدئین باید داروخانههای بزرگتر و شناختهشدهتر را جستوجو کنند؛ در حالی که طبق گزارشهای میدانی، در بعضی از این داروخانهها نیز امکان تهیه دارو بیشتر به داشتن نسخه و موجودی محدود همان روز بستگی دارد.
در چنین شرایطی، نسخه داشتن دیگر الزاماً به معنای دسترسی فوری به دارو نیست و بیمار ممکن است پس از مراجعه به چند داروخانه، در نهایت موفق به تهیه داروی تجویزشده شود.
کمبود دارو؛ مسئلهای فراتر از استامینوفن کدئین
کمیابی استامینوفن کدئین در حالی خبرساز شده که فعالان صنعت دارو طی ماههای گذشته بارها درباره مشکلات زنجیره تأمین برخی اقلام دارویی هشدار دادهاند.
البته علت کمبود همه داروها یکسان نیست و نمیتوان مشکلات مربوط به استامینوفن کدئین را به تمام اقلام دارویی تعمیم داد. درباره این دارو، سخنگوی انجمن داروسازان مشخصاً به چالش تأمین ماده اولیه کدئین و محدود شدن توزیع اشاره کرده است.
در نهایت، وضعیت فعلی استامینوفن کدئین نشان میدهد که حتی داروهای قدیمی و پرمصرف نیز در صورت اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه میتوانند با کمبود مواجه شوند؛ موضوعی که در صورت ادامهدار شدن، میتواند دسترسی بیماران به داروهای نسخهای را دشوارتر کند.