آمارهای رسمی از وجود بیش از ۱۸ میلیون نفر مجرد قطعی بالای ۴۵ سال و بیش از ۲۴ میلیون مجرد به علت طلاق یا فوت همسر در پهنه جغرافیایی کشور حکایت دارد.
تجرد قطعی بر اساس برخی تعریفهای جمعیت شناختی، برای افرادی به کار میرود که بدون حتی یک بار ازدواج، وارد سن ۴۰ سالگی شدهاند. بر اساس دیگر تعریف ها و البته به خاطر تغییر سن ازدواج، برخی ورود به سن ۵۰ سالگی که احتمال ازدواج را بطور تقریبی به صفر نزدیک میکند مترادف با تجرد قطعی می دانند.
در همین پیوند امان الله باطنی روز جمعه اظهار داشت: برای بخش های قابل تاملی از جامعه میل به تجرد تبدیل به سبک زندگی شده است که در برخی موارد حتی والدین نیز از آن حمایت می کنند.
این پژوهشگر اجتماعی افزود: برخی طبقات خاص جامعه حتی پا را فراتر نهاده اند به طوریکه برطرف کردن نیازهای عاطفی و حتی جنسی را به صورت منظم در سبک زندگی خود گنجانده اند اما تعهد در قالب ازدواج رسمی در روابط آن ها جایگاهی ندارد.
باطنی با بیان اینکه تجرد قطعی در جامعه ایرانی نه یک انتخاب و نه یک اجبار بلکه بیشتر یک انتخاب اجباری است؛ بیان کرد: حقیقت این است که در این پدیده فرد علاقه به ازدواج دارد، از قرار گرفتن در موقعیت ازدواج بدش نمی آید اما شرایط اجتماعی اجازه ازدواج به او نمی دهد و یا مسوولیت اجتماعی ازدواج را نمی خواهد قبول کند که برای همین می توان آن را یک انتخاب اجباری تلقی کرد.
وی با مروری بر آسیب های این مقوله گفت: تجرد قطعی برای دختران به طور معمول با برچسب های اجتماعی بیشتر و چالش های مهم تر همراه است.
این پژوهشگر اجتماعی اضافه کرد: پیامدهای تجرد قطعی در سطح فردی افسردگی و خلاء عاطفی و در سطح اجتماعی پدیدارشدن بحران سالمندان مجرد و خودکشی های تقدیر گرایانه ناشی از خستگی خواهد بود.
باطنی توضیح داد: تجرد قطعی در مکتب فکری جامعه شناسی کارکردگرا؛ ناشی از کژکارکرد نهادهای اجتماعی بخصوص خانواده است که در آن والدین هلیکوپتری مقصرند.
وی بیان کرد: والدین هلیکوپتری آن دسته از والدینی هستند که به جای توانمند سازی فرزندان همیشه به آن ها خدمت رسانی کرده و مانند یک هلیکوپتر بالای سر بچه ها به پرواز در می آیند تا از آن ها مراقبت کنند.
باطنی افزود: فرزندان این والدین خود را ملزم به استقلال و ازدواج نمی بینند و فرآیند بلوغ اجتماعی آن ها و پذیرش مسوولیت ازدواج شان درست پیش نمی رود، به همین دلیل میل به تجرد در میان آنها بسیار بالاست.
این پژوهشگر اجتماعی با اشاره به طلاق به عنوان یکی دیگر از کژکارکردهای نهاد خانواده تصریح کرد: پژوهش ها نشان می دهد بسیاری از فرزندان طلاق یا فرزندان طلاق عاطفی نسبت به ازدواج نوعی مقاومت نشان می دهند که این موضوع متاثر از تجربه زیسته تلخ آنان از طلاق یا طلاق عاطفی پدر و مادرشان است که به میل به تجرد آن ها دامن می زند.
وی با بیان اینکه در جامعه شناسی کارکردگرا، تجرد قطعی و میل به تجرد را می توان ناشی از کژکارکرد نهاد حاکمیت نیز دانست، گفت: بحران اقتصادی کنترل نشده و تورم فزاینده جامعه را دچار هنجار پریشی می کند؛ یعنی بسیاری از هنجارهای اجتماعی مثل ازدواج کردن به عنوان یک قاعده اجتماعی کمرنگ می شود زیرا برای بسیاری افراد جامعه امکان پذیر نیست.
باطنی ادامه داد: میل به تجرد در مکتب فکری جامعه شناسی تعارض گرا ناشی از تعارض های اجتماعی بخصوص شکاف فرهنگی بین نسلهاست.
این پژوهشگر اجتماعی اظهار داشت: نسل های جدید، ارزش های متفاوتی نسبت به نسل های قبلی دارند و واقعیت این است که ازدواج کردن برای آن ها چندان دارای معنا و ارزش نیست.
وی بیان کرد: تجرد قطعی در جامعه شناسی تعامل گرا به دلیل تغییر محتوا و فرم تعامل اجتماعی دختران و پسران نسبت به دهه های قبل ( مانند عشق رمانتیک و ازدواج سفید) و نیز تغییر معنای ازدواج در ذهن آن هاست.
باطنی تاکید کرد: بنابراین هنجارپریشی به واسطه بحران اقتصادی، کمرنگ شدن قواعد اجتماعی و احساس تعلیق و فرار از مسوولیت ازدواج به واسطه حمایت های بی انتهای والدین مهم ترین دلایل فزونی این پدیده اجتماعی است.
بر اساس آمار هفت میلیون و ۲۳۹ هزار و ۱۹۰ زن کمتر از ۴۰ سال و هفت میلیون و ۶۹۵ هزار و ۹۸۷ زن کمتر از ۴۵ سال هرگز ازدواج نکرده در کشور داریم.
همچنین ۹ میلیون و ۳۳۸ هزار و ۴۷۳ مرد کمتر از ۴۰ سال و ۹ میلیون و ۸۱۲ هزار و ۲۸۱ مرد کمتر از ۴۵ سال در کشور تاکنون ازدواج نکردهاند.
وزارت ورزش و جوانان، مجموع مجردین هرگز ازدواج نکرده کشور را ۱۸ میلیون و ۷۷۵ هزار و ۴۵۲ نفر اعلام کرده است.
به گفته مسوولان، در گروههای سنی بالای ۴۵ سال تعداد مردان مجردِ هرگز ازدواج نکرده بسیار کمتر از زنان است که منجر به دشواری ازدواج جدی برای زنان این سنین شده است.