طرح «تأمین رفاه» با هدف اعلامشده بهبود شرایط معیشتی بازنشستگان و مستمریبگیران سازمان تأمین اجتماعی راهاندازی شده است. بر اساس سازوکار معرفیشده برای این طرح، افراد واجد شرایط میتوانند پیش از واریز مستمری ماهانه، اعتباری معادل یک ماه مستمری خالص قابل دریافت خود را در قالب کیف پول اعتباری دریافت کنند و از آن برای خرید کالا و خدمات در فروشگاهها و مراکز طرف قرارداد استفاده کنند.
طبق توضیحات ارائهشده، اعتبار این کیف پول در روز بیستم هر ماه فعال میشود و بازنشستگان میتوانند پیش از موعد پرداخت حقوق، خریدهای مورد نیاز خود را انجام دهند. این اعتبار پس از واریز مستمری ماهانه از حساب فرد برداشت خواهد شد.
به این ترتیب، سازوکار اصلی طرح بر فراهم کردن امکان خرید زودتر از موعد و استفاده از اعتبار تا زمان دریافت مستمری استوار است؛ موضوعی که به اعتقاد برخی فعالان صنفی، لزوماً به معنای افزایش قدرت خرید یا بهبود واقعی وضعیت اقتصادی بازنشستگان نیست.
انتقاد فعال صنفی بازنشستگان از اعتبار خرید پیش از موعد
طاهر حیدری، بازنشسته تأمین اجتماعی و فعال صنفی، با انتقاد از این طرح، پرسشهایی درباره ماهیت و میزان اثرگذاری آن بر معیشت بازنشستگان مطرح کرده است.
او معتقد است اختصاص اعتبار خرید در روزهای پایانی ماه، زمانی که بسیاری از بازنشستگان با کمبود منابع مالی مواجه هستند، نمیتواند مشکلات اقتصادی آنان را برطرف کند. از نگاه این فعال صنفی، بازنشسته در این طرح پول یا درآمد بیشتری دریافت نمیکند، بلکه تنها بخشی از مستمری ماه آینده خود را زودتر برای خرید هزینه میکند و پس از واریز حقوق، همان مبلغ از مستمری او کسر میشود.
حیدری با طرح این پرسش که آیا خرید قسطی یا استفاده از اعتبار پیش از موعد پرداخت حقوق میتواند قدرت خرید بازنشسته را افزایش دهد، پاسخ منفی داده و تأکید کرده است که چنین سازوکاری بهتنهایی تغییری در میزان درآمد واقعی خانوار ایجاد نمیکند.
نگرانی از تأثیر طرح بر مدیریت هزینههای ماهانه
یکی از محورهای انتقاد این فعال صنفی، زمان فعال شدن اعتبار و نحوه بازپرداخت آن است. به گفته او، بازنشستگان در روزهای پایانی ماه با محدودیت مالی روبهرو هستند و همین مسئله میتواند آنان را به استفاده از اعتبار خرید ترغیب کند.
حیدری معتقد است در چنین شرایطی، اختصاص اعتبار پیش از واریز مستمری، بدون در نظر گرفتن مهلت بازپرداخت یا دوره تنفس، ممکن است مدیریت هزینههای ماهانه بازنشستگان را دشوارتر کند؛ زیرا مبلغ استفادهشده از اعتبار، پس از واریز حقوق از مستمری آنان کسر میشود و منابع مالی قابل استفاده برای سایر هزینههای ماهانه کاهش مییابد.
از دیدگاه این فعال صنفی، مسئله اصلی بازنشستگان کمبود درآمد در برابر هزینههای زندگی است و جلو انداختن زمان خرید، بدون افزایش دریافتی، نمیتواند این فاصله را جبران کند.
تأکید بر اجرای مواد قانونی برای بهبود معیشت بازنشستگان
حیدری در بخش دیگری از انتقادهای خود، اجرای قوانین مرتبط با حقوق، درمان و حمایت از بازنشستگان را راهکار اصلی بهبود وضعیت معیشتی این گروه دانسته است.
او با اشاره به مواد ۵۴، ۹۶ و ۱۱۱ قانون تأمین اجتماعی، خواستار اجرای این مواد قانونی شده و تأکید کرده است که افزایش قدرت خرید بازنشستگان باید از مسیر اصلاح حقوق و مستمری و تقویت خدمات حمایتی دنبال شود.
ماده ۵۴ قانون تأمین اجتماعی به موضوع ارائه خدمات درمانی به بیمهشدگان و مستمریبگیران مربوط است و مواد ۹۶ و ۱۱۱ نیز از جمله مواد مورد استناد در مباحث مربوط به افزایش و تعیین حداقل مستمری بازنشستگان هستند.
این فعال صنفی همچنین کاهش پوشش دارویی و اجرا نشدن تعهدات قانونی را از جمله عواملی دانسته که میتواند فشار اقتصادی بیشتری بر بازنشستگان وارد کند. از نظر او، تا زمانی که هزینههای درمان و دارو افزایش پیدا کند و حقوقها متناسب با تورم ترمیم نشود، طرحهای اعتباری نمیتوانند جایگزین حمایتهای واقعی شوند.
درخواست افزایش حقوق متناسب با تورم و تقویت تعاونیهای مصرف
این فعال صنفی در ادامه، افزایش حقوق بازنشستگان متناسب با نرخ تورم و بهبود سطح حداقل مستمریها را از مطالبات اصلی این قشر عنوان کرده است.
حیدری با انتقاد از فاصله میان درآمد بازنشستگان و هزینههای زندگی، خواستار ترمیم حقوقها و افزایش حداقل دریافتی شده و تأکید کرده است که بازنشستگان باید امکان انتخاب آزادانه محل خرید و کالاهای مورد نیاز خود را داشته باشند.
او همچنین پیشنهاد کرده است بهجای محدود کردن خرید بازنشستگان به فروشگاههای مشخص، تعاونیهای مصرف تقویت و فعال شوند تا مستمریبگیران بتوانند کالاهای مورد نیاز خود را با امکان مقایسه قیمتها تهیه کنند.
محدودیت فروشگاههای طرف قرارداد؛ محور دیگر انتقادها
بر اساس سازوکار اعلامشده، استفاده از اعتبار طرح تأمین رفاه به فروشگاهها و مراکز طرف قرارداد در پلتفرمهای وایب، پیول و تأمینو محدود است.
حیدری نسبت به این محدودیت نیز انتقاد کرده و مدعی شده است که محدود شدن دامنه انتخاب فروشگاهها میتواند قدرت مقایسه قیمتها را از بازنشستگان بگیرد. او همچنین درباره احتمال شکلگیری منافع اقتصادی برای برخی مجموعههای فروشگاهی و گردانندگان طرح ابراز نگرانی کرده است؛ با این حال، این موارد در حد ادعا و نگرانی مطرحشده از سوی این فعال صنفی است و در متن منتشرشده، مستند مستقلی برای اثبات آن ارائه نشده است.
به اعتقاد او، بازنشستگان باید بتوانند بدون محدودیت به فروشگاههای مختلف مراجعه کنند و بر اساس قیمت و کیفیت کالا تصمیم بگیرند؛ نه اینکه برای استفاده از اعتبار اختصاصیافته ناچار به خرید از مراکز مشخص باشند.
مطالبه بازنشستگان؛ افزایش واقعی درآمد بهجای خرید اعتباری
انتقادهای مطرحشده درباره طرح تأمین رفاه در شرایطی بیان میشود که مسئله اصلی بخش قابل توجهی از بازنشستگان، تناسب نداشتن درآمد ماهانه با هزینههای ضروری زندگی است. از این منظر، اعتبار خرید میتواند زمان دسترسی به کالا و خدمات را جلو بیندازد، اما در صورت کسر کامل مبلغ از مستمری ماه بعد، بهخودیخود درآمد تازهای برای بازنشسته ایجاد نمیکند.
حیدری در پایان بر ضرورت اجرای قوانین، ترمیم حقوق متناسب با تورم و تقویت تعاونیهای مصرف تأکید کرده و معتقد است بهبود پایدار قدرت خرید بازنشستگان باید از طریق افزایش واقعی درآمد و کاهش فشار هزینههای زندگی دنبال شود.