تأخیر در پرداخت مطالبات گندمکاران و افزایش هزینه‌های تولید، بار دیگر به یکی از دغدغه‌های مهم بخش کشاورزی تبدیل شده است. هم‌زمان با آغاز سال زراعی جدید و ضرورت آماده‌سازی زمین‌ها برای کشت پاییزه، کشاورزان برای تأمین منابع مالی مورد نیاز خود با چالش‌هایی روبه‌رو هستند که می‌تواند بر روند تولید و تصمیم‌گیری آنان برای ادامه فعالیت اثر بگذارد.
گندم به‌عنوان یکی از محصولات راهبردی کشور، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی و کاهش وابستگی به واردات دارد. از این رو، پرداخت به‌موقع بهای گندم خریداری‌شده و فراهم کردن امکان دسترسی کشاورزان به نهاده‌های مورد نیاز، از عوامل مؤثر در تداوم تولید داخلی به شمار می‌رود.
در این شرایط، فعالان بخش کشاورزی بر ضرورت تسریع در تسویه مطالبات و کنترل هزینه‌های تولید تأکید دارند؛ چراکه بخش مهمی از منابع مالی مورد نیاز برای کشت جدید، از محل درآمد حاصل از فروش محصول سال گذشته تأمین می‌شود.
تأخیر در پرداخت مطالبات، تأمین هزینه کشت جدید را دشوار کرده است
یکی از مهم‌ترین مشکلات گندمکاران، فاصله زمانی میان تحویل محصول به مراکز خرید تضمینی و دریافت کامل بهای آن است. این تأخیر در شرایطی رخ می‌دهد که کشاورزان باید پیش از آغاز کشت، هزینه‌های مربوط به تهیه بذر، کود، سموم کشاورزی، آماده‌سازی زمین و استفاده از ماشین‌آلات را پرداخت کنند.
بر اساس اظهارات رئیس بنیاد ملی گندمکاران که در گزارش‌های منتشرشده درباره وضعیت مطالبات منعکس شده است، بخشی از بهای گندم تحویلی همچنان پرداخت نشده بود و این مسئله نقدینگی مورد نیاز کشاورزان برای شروع کشت پاییزه را تحت تأثیر قرار داده است.
در چنین شرایطی، کشاورزانی که درآمد حاصل از فروش محصول خود را به‌طور کامل دریافت نکرده‌اند، برای تأمین هزینه‌های فصل جدید ناچار به استفاده از منابع مالی جایگزین می‌شوند. این وضعیت می‌تواند هزینه فعالیت کشاورزی را افزایش دهد و توان تولیدکنندگان را برای خرید به‌موقع نهاده‌ها محدود کند.
گرانی نهاده‌های کشاورزی و افزایش هزینه تولید
افزایش هزینه نهاده‌های کشاورزی، در کنار تأخیر در پرداخت مطالبات، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان گندم وارد می‌کند. بذر، کود، سم، سوخت، دستمزد نیروی کار و هزینه استفاده از ماشین‌آلات از جمله اقلامی هستند که در تعیین هزینه تمام‌شده تولید نقش دارند.
افزایش بهای این اقلام، حاشیه سود کشاورزان را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ به‌ویژه زمانی که قیمت خرید تضمینی محصول و زمان پرداخت مطالبات، تناسب لازم را با هزینه‌های تولید نداشته باشد.
در این میان، دسترسی به نهاده‌های باکیفیت و قیمت مناسب، در کنار پرداخت به‌موقع مطالبات، از عوامل مهم در حفظ انگیزه تولیدکنندگان برای ادامه کشت گندم محسوب می‌شود. کارشناسان بخش کشاورزی نیز بر اهمیت حمایت مالی از تولیدکنندگان و مدیریت هزینه‌های تولید برای حفظ ظرفیت تولید داخلی تأکید دارند.
آخرین وضعیت پرداخت مطالبات گندمکاران
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در اوایل مهر ۱۴۰۵، ارزش خرید تضمینی گندم در آن مقطع حدود ۴۱۶ هزار میلیارد تومان برآورد شده بود. همچنین در یکی از مراحل پرداخت، ۷۳ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان از مطالبات کشاورزان پرداخت شد و مجموع واریزی‌ها به حدود ۳۴۸ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان رسید.
با این حال، ارقام اعلام‌شده مربوط به مقاطع زمانی مشخص هستند و نباید بدون بررسی اطلاعیه‌های جدید، به‌عنوان آخرین وضعیت پرداخت در روز انتشار خبر در نظر گرفته شوند.
مسئله اصلی برای کشاورزان، علاوه بر میزان مطالبات باقی‌مانده، زمان دقیق واریز مبالغ است. مشخص بودن برنامه پرداخت می‌تواند به تولیدکنندگان کمک کند تا برای تهیه نهاده‌ها، آماده‌سازی زمین و آغاز کشت جدید برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشند.
تأخیر در پرداخت چه تأثیری بر تولید گندم دارد؟
تداوم مشکلات نقدینگی می‌تواند تصمیم کشاورزان درباره میزان سطح زیر کشت، زمان تهیه نهاده‌ها و نحوه تأمین هزینه‌های تولید را تحت تأثیر قرار دهد. اگر تولیدکننده نتواند نهاده‌های مورد نیاز را در زمان مناسب تهیه کند، احتمال اختلال در برنامه کشت و افزایش هزینه‌های بعدی وجود خواهد داشت.
از سوی دیگر، کاهش انگیزه کشاورزان برای تحویل محصول به مراکز خرید تضمینی نیز می‌تواند بر سیاست‌های تأمین گندم داخلی اثر بگذارد. گزارش‌های منتشرشده درباره وضعیت خرید تضمینی، تأخیر در پرداخت مطالبات را یکی از عوامل مؤثر بر تمایل کشاورزان به فروش محصول به دولت عنوان کرده‌اند.
با توجه به اهمیت گندم در سبد غذایی خانوارها، مدیریت این مسائل تنها به وضعیت اقتصادی کشاورزان محدود نمی‌شود، بلکه با برنامه‌ریزی برای تأمین پایدار این محصول و کاهش وابستگی به واردات نیز ارتباط دارد.
ضرورت تسریع در پرداخت مطالبات و حمایت از تولیدکنندگان
در مجموع، تأخیر در تسویه مطالبات گندمکاران و افزایش هزینه نهاده‌های کشاورزی، دو مسئله‌ای هستند که در آستانه کشت پاییزه بر شرایط تولیدکنندگان اثر می‌گذارند. پرداخت به‌موقع بهای گندم خریداری‌شده، دسترسی مناسب به نهاده‌ها و تعیین سازوکار روشن برای حمایت مالی از کشاورزان می‌تواند به کاهش فشار نقدینگی و استمرار تولید کمک کند.
در این میان، اعلام زمان‌بندی مشخص برای پرداخت مطالبات باقی‌مانده و پیگیری تأمین نهاده‌های مورد نیاز، از جمله اقداماتی است که می‌تواند امکان برنامه‌ریزی بهتر را برای کشاورزان فراهم کند.
حفظ تولید داخلی گندم مستلزم توجه هم‌زمان به هزینه‌های تولید، درآمد کشاورزان و نحوه اجرای سیاست خرید تضمینی است؛ موضوعی که در نهایت با امنیت غذایی کشور و پایداری بخش کشاورزی ارتباط مستقیم دارد.
