شی جینپینگ در جریان اجلاس بریکس بر اهمیت کاهش تنشها و پایان درگیریها در منطقه تأکید کرد؛ مواضعی که در شرایط کنونی منطقه، توجهها را به نقش احتمالی چین در تحولات مرتبط با ایران و آمریکا جلب کرده است.
با این حال، حمایت پکن از کاهش تنشها لزوماً به معنای آمادگی چین برای ورود مستقیم به مذاکرات تهران و واشنگتن یا پذیرش نقش میانجی رسمی نیست.
منافع چین در کاهش تنشهای منطقه
چین بهعنوان یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان، وابستگی قابل توجهی به تجارت بینالمللی، انرژی و امنیت مسیرهای دریایی دارد. از این رو، گسترش درگیریها و ناامنی در خاورمیانه میتواند بر جریان انرژی، تجارت جهانی و مسیرهای حملونقل دریایی تأثیر بگذارد و منافع اقتصادی پکن را تحت تأثیر قرار دهد.
بر همین اساس، مواضع چین درباره تحولات منطقه را میتوان در چارچوب تلاش این کشور برای جلوگیری از گسترش بحران و حفظ ثبات اقتصادی و تجاری نیز بررسی کرد.
میانجیگری؛ از انتقال پیام تا حل اختلاف
مسئله اصلی در اختلافات میان ایران و آمریکا صرفاً نبود یک میانجی نیست. تجربه مذاکرات و میانجیگریهای گذشته نشان داده است که کشورهای میانجی میتوانند زمینه انتقال پیام و ایجاد کانال ارتباطی میان طرفین را فراهم کنند، اما اجرای توافقات و پایبندی به تعهدات همچنان به تصمیم مستقیم تهران و واشنگتن وابسته است.
از سوی دیگر، چین خود یکی از رقبای راهبردی آمریکا در عرصه بینالمللی است. همین مسئله میتواند ورود پکن به یک فرآیند میانجیگری گسترده و پرهزینه میان ایران و آمریکا را با ملاحظات و محدودیتهایی همراه کند.
سفر عراقچی به پکن چه پیامی دارد؟
در همین چارچوب، سفر اخیر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به پکن و دیدار او با وانگیی، وزیر امور خارجه چین، از اهمیت ویژهای برخوردار است. این دیدار میتواند فرصتی برای رایزنی درباره تحولات منطقه، مناسبات ایران و آمریکا و راههای جلوگیری از گسترش تنشها باشد.
با این حال، برای ارزیابی نقش آینده چین باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد؛ نخست تلاش پکن برای مدیریت بحران و جلوگیری از گسترش درگیریها و دوم پذیرش نقش رسمی میانجی میان تهران و واشنگتن.
چین به دنبال میانجیگری است یا کنترل بحران؟
مجموع این تحولات نشان میدهد که منافع چین در شرایط کنونی بیش از هر چیز با مهار بحران، جلوگیری از گسترش جنگ و حفظ امنیت انرژی و تجارت جهانی گره خورده است. از این منظر، افزایش رایزنیهای دیپلماتیک پکن با طرفهای درگیر میتواند بخشی از تلاش چین برای مدیریت پیامدهای بحران منطقهای باشد.
بنابراین، اگرچه امکان ایفای نقش دیپلماتیک چین در مناسبات ایران و آمریکا وجود دارد، اما اظهارات اخیر مقامات چینی بهتنهایی به معنای آغاز یک میانجیگری رسمی میان تهران و واشنگتن نیست و برای چنین نقشی باید منتظر مواضع و اقدامات مشخصتر پکن ماند.
