نام «باهر» طی سالهای گذشته در میان سلاحهای سنگین ساخت ایران مطرح شده است؛ سلاحی که در سال ۱۳۹۴ در جریان معرفی دستاوردهای جدید نیروی زمینی ارتش رونمایی شد. گزارشهای منتشرشده از آن زمان، باهر را یک سلاح ۲۳ میلیمتری با قابلیت درگیری در برد حدود چهار کیلومتر معرفی کردهاند.
اما نکته مهم درباره باهر، کالیبر ۲۳ میلیمتری آن است؛ کالیبری که این سلاح را از تفنگهای متعارف تکتیراندازی جدا میکند و آن را به حوزه سلاحهای سنگین ضدتجهیزات نزدیکتر میسازد.
باهر؛ چرا ۲۳ میلیمتر اهمیت دارد؟
در سلاحهای ضدتجهیزات، هدف صرفاً اصابت دقیق به یک نیروی انسانی نیست. فلسفه طراحی این خانواده از تسلیحات، ایجاد امکان درگیری با اهدافی است که به دلیل فاصله، حفاظت یا ماهیتشان، با سلاحهای معمول پیادهنظام بهسادگی قابل هدف قرار دادن نیستند.
برای باهر نیز کاربردهایی علیه اهداف زمینی و برخی اهداف هوایی گزارش شده است. منابع منتشرشده درباره این سلاح، استفاده از مهمات ضدزره و قابلیت درگیری با اهدافی مانند تجهیزات، مواضع و برخی اهداف حفاظتشده را مطرح کردهاند.
یک سلاح ۶۲ کیلوگرمی برای عملیات انفرادی نیست
یکی از ویژگیهای تعیینکننده باهر، وزن بالای آن است. مشخصات منتشرشده، وزن این سلاح را حدود ۶۲ کیلوگرم اعلام کردهاند و برای بهکارگیری آن نیز حضور سه خدمه مطرح شده است.
بنابراین باهر را نباید با یک تفنگ تکتیرانداز سبک که یک نفر آن را حمل و بهتنهایی استفاده میکند، یکسان دانست. این سلاح بیشتر یک سامانه تسلیحاتی سنگین برای درگیری نقطهای در برد بلند است که استفاده از آن به تیم و تجهیزات پشتیبانی نیاز دارد.
برد چهار کیلومتری؛ عددی که باید با احتیاط خوانده شود
برد چهار کیلومتر از جمله مشخصاتی است که برای باهر در منابع مختلف ذکر شده است. با این حال، در ارزیابی چنین اعدادی باید میان «برد اعلامشده» و عملکرد واقعی در شرایط عملیاتی تفاوت قائل شد.
عوامل مختلفی از جمله نوع مهمات، شرایط جوی، وضعیت هدف، سامانه نشانهروی و مهارت خدمه میتوانند بر عملکرد یک سلاح در بردهای بالا تأثیر بگذارند.
از همین رو، عدد چهار کیلومتر را باید بهعنوان برد اعلامشده برای این سلاح در نظر گرفت، نه اینکه در هر شرایطی به معنای اصابت قطعی و یکسان باشد.
شاهر را با باهر اشتباه نگیریم
یکی از خطاهای رایج در مطالب مربوط به تسلیحات ایرانی، ترکیب مشخصات «شاهر» و «باهر» است.
شاهر یک سلاح ضدتجهیزات ۱۴.۵ میلیمتری است که مشخصات منتشرشده برای آن شامل وزن حدود ۲۲ کیلوگرم، طول ۱۸۵ سانتیمتر و بردهای بلند است. در مقابل، باهر در کالیبر ۲۳ میلیمتری و با وزن حدود ۶۲ کیلوگرم معرفی شده است.
این تفاوت مهم است؛ زیرا در غیر این صورت، ممکن است مشخصات فنی دو سلاح متفاوت به اشتباه به یکدیگر نسبت داده شود.
باهر در چه دستهای قرار میگیرد؟
اگرچه در ادبیات رسانهای از باهر بهعنوان «تکتیرانداز» یاد میشود، اما از منظر مأموریت، ویژگیهای آن بیشتر به تفنگهای ضدتجهیزات سنگین نزدیک است؛ سلاحی که برای افزایش توان درگیری نیروهای زمینی با اهدافی در فاصله زیاد طراحی شده است.
به همین دلیل، اهمیت باهر صرفاً در «برد چهار کیلومتری» خلاصه نمیشود؛ بلکه حضور چنین سلاحی در ساختار تسلیحاتی یک نیروی زمینی نشاندهنده تلاش برای ایجاد لایهای میان سلاحهای انفرادی و تسلیحات سنگینتر است؛ لایهای که بتواند اهداف مشخص و ارزشمند را در فواصل دور مورد هدف قرار دهد.
باهر را بنابراین میتوان یکی از نمونههای قابل توجه توسعه سلاحهای ضدتجهیزات سنگین در صنایع دفاعی ایران دانست؛ سلاحی که ترکیب کالیبر ۲۳ میلیمتری، برد بلند و ساختار سهنفره، آن را از یک تفنگ تکتیراندازی متعارف متمایز میکند.
