بهروز مروتی، مدیر کمپین معلولان، در گفتگوی اختصاصی با صفحه سیاست از قطع کمکهزینه اقلام بهداشتی برای ۱۳ هزار فرد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید خبر داده و گفته است این تصمیم ماه گذشته و بدون اطلاع قبلی یا ارائه توضیح شفاف از سوی سازمان بهزیستی اجرا شده است.
به گفته مروتی، برای بسیاری از افراد دارای معلولیت شدید، این اقلام جزو نیازهای تجملاتی یا قابل حذف نیستند، بلکه مستقیماً با سلامت و امکان انجام امور روزمره آنها ارتباط دارند. بنابراین کاهش یا حذف حمایت مالی در این بخش، در شرایطی که بسیاری از خانوادهها با مشکلات اقتصادی دستوپنجه نرم میکنند، میتواند فشار مضاعفی بر فرد دارای معلولیت و خانواده او وارد کند.
وقتی پوشک و سوند به کالای دستنیافتنی تبدیل میشود
یکی از مهمترین ابعاد این موضوع، فاصله میان هزینه واقعی اقلام بهداشتی و توان مالی افراد دارای معلولیت است. مروتی میگوید فشارهای اقتصادی در سالهای گذشته موجب شده بخشی از جامعه معلولان بار دیگر به استفاده از روشهای غیربهداشتی و ابتدایی برای تأمین نیازهای اولیه خود روی بیاورند.
این فعال حوزه معلولان هشدار میدهد استفاده چندباره از اقلام یکبارمصرف یا جایگزین کردن آنها با کهنهپارچه، در صورت نبود امکان تأمین وسایل استاندارد، میتواند احتمال بروز عفونتها و عوارض جدی را افزایش دهد؛ بهویژه در مورد افرادی که به دلیل شدت معلولیت، آسیبپذیری بیشتری در برابر عوارض ناشی از عدم رعایت بهداشت دارند.
از این منظر، موضوع صرفاً کاهش یک ردیف کمکهزینه نیست؛ بلکه بحث بر سر دسترسی گروهی از شهروندان به حداقل الزامات بهداشتی است.
کمکهزینهای که حتی بخش کوچکی از هزینهها را پوشش میدهد
مروتی درباره میزان این حمایت مالی نیز گفته است کمکهزینه ماهانه برای افراد دارای معلولیت خیلی شدید حدود ۳ میلیون تومان، برای افراد دارای معلولیت شدید ۲.۵ میلیون تومان و در برخی موارد برای افراد دارای معلولیت متوسط و خفیف بین ۱.۵ تا ۲ میلیون تومان بوده است.
به گفته او، همین مبالغ نیز در مقایسه با هزینه واقعی اقلام مورد نیاز، پاسخگوی بخش کوچکی از نیازهای افراد دارای معلولیت نیست.
بنابراین پرسش اساسی اینجاست که اگر همین حمایت محدود نیز حذف شود، افراد فاقد درآمد یا خانوادههای کمبرخوردار چگونه باید هزینه اقلامی را تأمین کنند که برای آنها نه انتخابی بلکه ضرورتی روزانه است؟
«کد احراز شرایط» و ابهام درباره فرآیند ارزیابی
بخش دیگری از انتقادهای مطرحشده متوجه فرآیند تشخیص و احراز شرایط دریافت این کمکهزینه است. مدیر کمپین معلولان میگوید سازمان بهزیستی، نبود «کد احراز شرایط» در پرونده برخی افراد را مبنای قطع حمایت قرار داده است.
مروتی این استدلال را محل اشکال دانسته و عملکرد کمیسیونهای پزشکی بهزیستی را نیز مورد انتقاد قرار داده است. به گفته او، کاهش سطح تخصصی برخی ارزیابیها و استفاده از پزشکان عمومی به جای متخصصان مرتبط میتواند زمینهساز تشخیصهای نادرست و در ادامه، حذف برخی حمایتهای قانونی شود.
این ادعاها البته نیازمند پاسخ رسمی سازمان بهزیستی و ارائه مستندات مربوط به سازوکار احراز شرایط است؛ چرا که تصمیمی با چنین دامنهای، مستقیماً بر زندگی هزاران فرد دارای معلولیت و خانوادههای آنان اثر میگذارد.
ابهام درباره آمار عوارض و مرگومیر
یکی از جدیترین موضوعات مطرحشده از سوی فعالان این حوزه، نبود اطلاعات شفاف درباره پیامدهای ناشی از دسترسی ناکافی افراد دارای معلولیت به لوازم بهداشتی است.
مروتی مدعی است در سالهای گذشته مواردی از مرگومیر مرتبط با نبود دسترسی به اقلام ضروری بهداشتی وجود داشته، اما آمار رسمی و شفافی در این زمینه منتشر نشده است.
با توجه به حساسیت چنین ادعایی، انتشار آمار مستند و قابل راستیآزمایی از سوی نهادهای مسئول اهمیت ویژهای دارد. اگر چنین ارتباطی وجود دارد، باید ابعاد آن بهصورت دقیق بررسی و اعلام شود و اگر آمار یا مستنداتی برای تأیید این ادعا وجود ندارد، سازمانهای مسئول نیز باید با ارائه اطلاعات روشن، ابهامات موجود را برطرف کنند.
مسئله فقط ۱۳ هزار نفر نیست
موضوع قطع کمکهزینه لوازم بهداشتی را نمیتوان صرفاً در قالب یک اختلاف اداری میان افراد تحت پوشش و سازمان بهزیستی دید. مسئله بزرگتر، نحوه تعریف و اجرای سیاستهای حمایتی برای افرادی است که بخشی از هزینههای زندگی آنها به دلیل شرایط جسمی یا ذهنی، بهطور طبیعی بالاتر از سایر شهروندان است.
در چنین شرایطی، هرگونه تغییر در حمایتهای مالی باید با اطلاعرسانی روشن، معیارهای مشخص، امکان اعتراض و بررسی دقیق پروندهها همراه باشد. حذف حمایت بدون توضیح شفاف، میتواند اعتماد جامعه هدف به نظام حمایتی را نیز تضعیف کند.
انتظار پاسخگویی سازمان بهزیستی
اکنون انتظار میرود سازمان بهزیستی کشور درباره قطع کمکهزینه لوازم بهداشتی ۱۳ هزار فرد دارای معلولیت، بهصورت شفاف پاسخ دهد: مبنای قانونی این تصمیم چه بوده است؟ چرا این افراد بدون اطلاعرسانی قبلی از دریافت کمکهزینه خارج شدهاند؟ معیار «کد احراز شرایط» دقیقاً چیست و چه تعداد از پروندهها به دلیل مشکلات ارزیابی یا نقص اطلاعات از این حمایت محروم شدهاند؟ همچنین ضروری است سازمان بهزیستی درباره میزان واقعی این کمکهزینه، منابع اختصاصیافته، سازوکار کمیسیونهای پزشکی و ادعای وجود موارد آسیب یا مرگ ناشی از نبود لوازم بهداشتی، اطلاعات مستند و قابل بررسی ارائه کند. صفحه سیاست نیز آماده است پاسخ و توضیحات رسمی سازمان بهزیستی را برای روشن شدن ابعاد این موضوع منتشر کند.
