کنترل بندر المخا برای نیروهای یمنی صرفاً یک دستاورد میدانی در جنگ داخلی این کشور محسوب نمیشود. این بندر در ساحل دریای سرخ و در فاصله حدود ۶۰ تا ۷۵ کیلومتری شمال تنگه بابالمندب قرار دارد و به همین دلیل از موقعیتی مهم برای رصد و کنترل مسیرهای دریایی برخوردار است.
پیشروی نیروهای یمنی به سمت این منطقه، در صورت تداوم، میتواند وزن نظامی و سیاسی صنعا در معادلات دریای سرخ را افزایش دهد. بابالمندب یکی از گلوگاههای مهم تجارت دریایی جهان است و هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی آن، مستقیماً بر مسیر انتقال کالا و انرژی میان آسیا، آفریقا و اروپا اثر میگذارد.
از این منظر، آنچه در المخا رخ داده، تنها جابهجایی خطوط درگیری در یمن نیست؛ بلکه میتواند بخشی از رقابت گستردهتر بر سر کنترل و امنیت آبراههای راهبردی منطقه باشد.
صنعا: امنیت بابالمندب با حاکمیت یمن در تضاد نیست
مقامات صنعا در واکنش به نگرانیهای مطرحشده درباره امنیت کشتیرانی، تأکید کردهاند که دریای سرخ و بابالمندب نباید به عرصه هرجومرج یا مداخله نظامی خارجی تبدیل شود.
مهدی محمد المشاط، رئیس شورای سیاسی عالی یمن، نیروهای مسلح این کشور را متعهد به قواعد و الزامات ناوبری دانسته و مدعی شده است که عامل اصلی تهدیدکننده امنیت دریایی، تشدید اقدامات نظامی و تحرکات سعودی است.
این موضع یک پیام سیاسی مهم نیز در خود دارد: صنعا تلاش میکند میان «اعمال حاکمیت بر آبهای سرزمینی» و «تهدید تجارت جهانی» مرزبندی ایجاد کند. به بیان دیگر، مقامات یمنی میکوشند این تصویر را تقویت کنند که کنترل سواحل یمن الزاماً به معنای بستهشدن بابالمندب برای کشتیهای تجاری نیست.
هدفگذاری صنعا؛ کشتیهای سعودی یا تهدید تجارت جهانی؟
یکی از محورهای اصلی استدلال مقامات یمنی، تفکیک میان کشتیهای متعلق به طرفهای درگیر و کشتیهای تجاری سایر کشورهاست.
وزارت خارجه یمن و دیگر مقامهای صنعا مدعی هستند که اقدامات دریایی این کشور ماهیتی مشخص و دفاعی دارد و کشتیهای کشورهای دیگر هدف عملیات قرار نمیگیرند. آنها همچنین ادعا کردهاند که کشتیهای تجاری متعلق به کشورهایی مانند چین، ترکیه و پاکستان بدون مشکل از بابالمندب عبور کردهاند.
البته این روایت، موضع رسمی صنعاست و ارزیابی مستقل امنیت کشتیرانی در دریای سرخ نیازمند بررسی مجموعهای از دادههای میدانی و گزارشهای بینالمللی است. با این حال، تأکید مکرر مقامات یمنی بر این تفکیک نشان میدهد که صنعا بهخوبی از اهمیت حفظ مسیرهای تجاری بینالمللی برای تثبیت موقعیت سیاسی خود آگاه است.
چرا صنعا روی «امنیت ناوبری» تأکید میکند؟
بابالمندب تنها یک تنگه جغرافیایی نیست؛ یک اهرم ژئوپلیتیکی است. هر بازیگری که بتواند بر امنیت این مسیر اثر بگذارد، عملاً در معادلات تجارت بینالمللی و امنیت انرژی دارای قدرت چانهزنی خواهد بود.
از همین رو، صنعا تلاش میکند روایت خود را از «تهدید برای کشتیرانی» به «مدیریت امنیت آبراه تحت حاکمیت یمن» تغییر دهد. این تغییر روایت برای جلوگیری از شکلگیری اجماع بینالمللی علیه یمن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرچه تهدید علیه کشتیهای غیرنظامی و تجارت جهانی بیشتر تلقی شود، زمینه برای حضور نظامی قدرتهای خارجی در دریای سرخ نیز فراهمتر خواهد شد.
در مقابل، صنعا میخواهد حضور نظامی خارجی در این منطقه را عامل اصلی بیثباتی معرفی کند و بر این گزاره تأکید داشته باشد که امنیت پایدار بابالمندب باید با احترام به حاکمیت یمن تأمین شود.
تجربه جنگ غزه؛ الگوی مورد استناد انصارالله
ضیفالله الشامی، عضو دفتر سیاسی انصارالله، برای تقویت این استدلال به تجربه عملیات دریایی یمن در جریان جنگ غزه اشاره کرده است. او مدعی شده که در طول دورهای که نیروهای یمنی در حمایت از فلسطینیان اقدام به هدفگیری کشتیهای مرتبط با اسرائیل کردند، عملیات آنها متمرکز بوده و سایر کشتیهای تجاری هدف قرار نگرفتهاند.
این استدلال در واقع بخشی از تلاش انصارالله برای ارائه تصویری کنترلشده از تواناییهای دریایی خود است؛ تصویری که بر اساس آن، این گروه مدعی است توانایی تفکیک اهداف و اعمال محدودیت بر عملیات دریایی را دارد.
با این حال، استمرار چنین وضعیتی در عمل به میزان کنترل نیروهای یمنی بر سواحل، توانایی آنها در شناسایی اهداف و همچنین واکنش بازیگران منطقهای و بینالمللی وابسته خواهد بود.
نگرانی اصلی؛ نظامیشدن بابالمندب
یکی از مهمترین بخشهای مواضع اخیر صنعا، انتقاد از افزایش حضور نظامی قدرتهای خارجی در اطراف دریای سرخ و بابالمندب است.
مقامات یمنی معتقدند عنوان «حفاظت از ناوبری» نباید بهانهای برای افزایش حضور نظامی آمریکا و کشورهای غربی در این منطقه شود. آنها همچنین نسبت به تحرکات مرتبط با سواحل سومالی و منطقه سومالیلند ابراز نگرانی کرده و این روند را تهدیدی برای امنیت یمن و منطقه عربی دانستهاند.
از نگاه صنعا، مسئله اصلی فقط کنترل یک بندر یا تنگه نیست؛ بلکه شکلگیری یک آرایش امنیتی جدید در اطراف بابالمندب است. در چنین شرایطی، هرگونه حضور نظامی جدید میتواند به افزایش حساسیتها و در نهایت تبدیل دریای سرخ به یکی از کانونهای اصلی رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای منجر شود.
شورای امنیت؛ آزمون بعدی برای روایت صنعا
درخواست برگزاری نشست شورای امنیت درباره تحولات یمن، این موضوع را از سطح یک درگیری محلی فراتر میبرد. صنعا تلاش دارد در چنین فضایی، مسئله محاصره و عملیات نظامی علیه یمن را «ریشه بحران» معرفی کند، در حالی که مخالفان آن بر خطرات ناشی از اقدامات دریایی انصارالله برای کشتیرانی بینالمللی تأکید دارند.
به همین دلیل، نبرد اصلی در کنار میدان نظامی، در عرصه دیپلماسی و جنگ روایتها نیز جریان دارد. هر طرف تلاش میکند خود را مدافع امنیت دریایی و طرف مقابل را عامل بیثباتی معرفی کند.
بابالمندب در آستانه یک معادله جدید
کنترل المخا و نزدیکشدن نیروهای یمنی به بابالمندب میتواند اهمیت ژئوپلیتیکی این منطقه را بیش از گذشته افزایش دهد. صنعا اکنون تلاش دارد از یک سو قدرت میدانی خود را در سواحل غربی تثبیت کند و از سوی دیگر به جامعه بینالمللی اطمینان دهد که این تحول به معنای تهدید تجارت جهانی نیست.
اما واقعیت این است که امنیت بابالمندب تنها با اظهارات سیاسی تعیین نمیشود. وضعیت میدانی، رفتار نیروهای یمنی، واکنش عربستان، حضور قدرتهای خارجی و نحوه عبور کشتیهای تجاری در روزها و هفتههای آینده مشخص خواهد کرد که آیا ادعای «امنتر شدن بابالمندب» به یک واقعیت میدانی تبدیل میشود یا این تنگه بار دیگر به نقطه برخورد مستقیم بازیگران منطقهای و بینالمللی تبدیل خواهد شد.
در این میان، المخا میتواند نخستین حلقه از زنجیرهای باشد که در صورت تداوم پیشروی نیروهای یمنی، معادله امنیتی دریای سرخ و بابالمندب را وارد مرحله تازهای میکند؛ مرحلهای که در آن، کنترل ساحل دیگر صرفاً یک مسئله داخلی یمن نخواهد بود، بلکه مستقیماً با امنیت تجارت جهانی و رقابت قدرتها در دریای سرخ گره خواهد خورد.
