سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه و عضو شورای عالی امنیت ملی، با اشاره به تجربه خروج دولت دونالد ترامپ از برجام گفت: حدود دو ماه پیش از پایان سال ۱۴۰۳، با توجه به احتمال اعمال تحریمهای شدیدتر علیه ایران، در سازمان برنامه و بودجه برنامه مقابله فعالانه با تحریمها تدوین شد.
وی افزود: احتمال وقوع جنگ را نمیدادیم، اما پیشبینی میکردیم آمریکا شدیدترین تحریمها را اعمال کند و حتی راهی برای جلوگیری از صادرات نفت ایران پیدا کند. بررسیها نشان داد یکی از نخستین نگرانیها میتواند تأمین کالاهای اساسی و دارو باشد.
پورمحمدی ادامه داد: در همین رابطه گزارشی به رئیسجمهور ارائه شد و رئیسجمهور نیز موضوع را به رهبر انقلاب منتقل کرد. در آن زمان مشخص شد ذخایر دارویی و کالاهای اساسی کافی نیست و با اذن رهبر انقلاب، منابعی از صندوق توسعه ملی برای تقویت این ذخایر در اختیار دولت قرار گرفت.
هشدار درباره شرایط منطقه و احتمال بروز بحران
معاون رئیسجمهور با اشاره به جلسهای در ۹ فروردین ۱۴۰۴ گفت در این جلسه که به ابتکار شهید سرلشکر باقری و با حضور تعدادی از فرماندهان و مسئولان دولت برگزار شد، رهبر انقلاب بر حساس بودن شرایط کشور و منطقه تأکید کردند.
به گفته پورمحمدی، در این جلسه تأکید شده بود که با بازگشت ترامپ، سیاستهای منطقهای دستخوش تغییر خواهد شد و ایران باید برای شرایط ناگوار آماده باشد و به دیگران اتکا نکند.
وی گفت در همان جلسه مشاهده کرده که رهبر انقلاب احترام ویژهای برای رئیسجمهور پزشکیان قائل بودند و چند بار تأکید کردند که رئیس جلسه، رئیسجمهور است و ایشان به اعتبار میزبانی، جلسه را اداره میکنند.
پورمحمدی افزود در پایان جلسه نیز رهبر انقلاب با اشاره به احتمال هدف قرار گرفتن حاضران، از مسئولان خواستند خود را برای شهادت نیز آماده کنند؛ موضوعی که به گفته وی برایش غیرمنتظره بوده است.
بسته اقتصادی دولت با احتمال جنگ تطبیق پیدا کرد
رئیس سازمان برنامه و بودجه گفت بسته اقتصادی که در آن جلسه ارائه کرده بود، به تدریج با توجه به تشدید تهدیدها و تحریمها، با شرایط جنگی نیز تطبیق پیدا کرد.
وی توضیح داد که پس از شنیدن هشدار درباره احتمال ترور مسئولان، بیشتر تصور میکرد دشمن به دنبال ایجاد خرابکاری و بیثبات کردن امور اجرایی، امنیتی و دفاعی کشور باشد و انتظار وقوع یک جنگ گسترده و همهجانبه را نداشت.
پورمحمدی با بیان اینکه دولت از ابتدای سال در شرایطی نیمهجنگی قرار گرفته بود، گفت: همه احساس میکردیم کشور به سمت شرایط طوفانی حرکت میکند، اما کسی پیشبینی نمیکرد چند روز بعد جنگی تمامعیار آغاز شود.
وی افزود در آن مقطع وظیفه او تمرکز جدی بر منابع کشور، جلوگیری از هدررفت آنها و تأمین نیازهای اساسی بود و دستگاههای مرتبط نیز مسئولیت تأمین کالاهای مورد نیاز را بر عهده داشتند.
آغاز جنگ و ساعات سخت اعلام شهادت فرماندهان
پورمحمدی آغاز جنگ ۱۲ روزه در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ را یکی از سختترین مقاطع توصیف کرد و گفت نزدیک ساعت سه بامداد از حمله اسرائیل مطلع شده است.
وی افزود پس از آغاز حملات، اخبار مربوط به مجروح شدن فرماندهان یکی پس از دیگری منتشر میشد و شنیدن خبرهایی درباره مجروح شدن سردار سلامی و سردار حاجیزاده از سیاهترین ساعات آن دوره بوده است. به گفته وی، در ابتدا تصور میکرد این اخبار ممکن است نادرست باشد و امیدوار بود فرماندهان آسیب جدی ندیده باشند.
رئیس سازمان برنامه و بودجه همچنین درباره تصمیم برای رایگان شدن درمان مجروحان گفت این تصمیم در حوزه وزارت بهداشت بود، اما به وزیر بهداشت تأکید کرده است که در آن شرایط نباید نگران هزینهها بود و اولویت، حفظ جان مردم است.
تشکیل کارگروههای دولت در نخستین روز جنگ
پورمحمدی گفت در نخستین روز جنگ، جلسه هیئت دولت در پاستور تشکیل شد و اعضای دولت درباره نحوه مدیریت کشور در شرایط جنگی گفتوگو کردند.
وی افزود برخی اعضا پیشنهاد کردند رئیسجمهور جلسه را ترک کند و معاون اول ریاست جلسه را بر عهده بگیرد، اما پزشکیان با این پیشنهاد مخالفت کرد.
در نهایت مقرر شد به جای تشکیل جلسات گسترده دولت، چهار کارگروه برای مدیریت امور تشکیل شود. پورمحمدی مسئولیت کارگروه اقتصادی، مؤمنی کارگروه امنیتی، حضرتی کارگروه اخبار و اطلاعات و وزیر صنعت، معدن و تجارت مسئولیت کارگروه زیربنایی و زیرساختی را بر عهده گرفتند.
وی تأکید کرد اعضای دولت احساس ترس نداشتند، اما شرایط اضطراری و هیجان ناشی از جنگ وجود داشت و تلاش میکردند با گفتوگو و شوخی به یکدیگر روحیه دهند.
افزایش مصرف بنزین در نخستین روز جنگ
رئیس سازمان برنامه و بودجه با اشاره به فشارهای ایجادشده در جریان جنگ گفت مصرف روزانه بنزین در نخستین روز جنگ از حدود ۱۱۰ تا ۱۱۵ میلیون لیتر به ۲۰۰ میلیون لیتر افزایش یافت.
وی افزود در چنین شرایطی، ساختارهای اداری و بروکراسی معمول نمیتوانست پاسخگوی نیازهای فوری کشور باشد و دستگاههای دولتی و نظامی ناچار بودند با سرعت بیشتری وارد عمل شوند.
پورمحمدی گفت دشمن تصور میکرد با فشار محدودی میتواند کشور را از کار بیندازد، اما در ادامه با انسجام میان بخشهای دولتی، نظامی و مردمی مواجه شد.
برنامهریزی دولت برای احتمال ادامه جنگ
معاون رئیسجمهور درباره شرایط پس از جنگ ۱۲ روزه نیز گفت دولت احتمال ازسرگیری جنگ را در نظر داشت و سه تا چهار روز پس از پایان جنگ، تدوین برنامه شرایط اضطرار را آغاز کرد.
به گفته وی، دو بسته در این زمینه آماده شد؛ یکی درباره اختیارات دولت و دیگری درباره حدود اختیارات فراتر از دولت و شورای عالی امنیت ملی. همزمان برنامهریزی مالی برای مواجهه با شرایط احتمالی جدید نیز در دستور کار قرار گرفت.
پورمحمدی درباره آتشبس گفت تا روز دوازدهم جنگ هیچ تصویری از توقف درگیریها وجود نداشت، اما در همان روز پیامی از سوی استیو ویتکاف به عباس عراقچی درباره آمادگی برای آتشبس ارسال شد.
وی تأکید کرد با اصل آتشبس موافق بوده است، زیرا جنگ را راهکار مطلوبی نمیداند، اما معتقد است اگر جنگی به کشور تحمیل شود، باید با انسجام و حفظ اقتدار به آن پایان داد.
اصلاحات ارزی برای تأمین کالاهای اساسی و دارو
پورمحمدی در بخش دیگری از سخنان خود درباره تصمیمات ارزی دولت گفت اگر اصلاحات انجام نمیشد، در صورت ادامه جنگ، کشور با کمبود کالاهای اساسی و دارو مواجه میشد.
وی توضیح داد که در سالهای گذشته برای کالاهای اساسی و دارو ارز ترجیحی اختصاص داده میشد و میزان منابع مورد نیاز در برخی سالها به حدود ۱۸.۵ میلیارد دلار میرسید، اما در سال گذشته مجموع منابع موجود حدود ۹ میلیارد دلار بود.
رئیس سازمان برنامه و بودجه گفت در چنین شرایطی دولت ناچار بود میان محدود کردن واردات کالاهای اساسی و دارو یا تغییر سیاست ارزی تصمیم بگیرد و اولویت، تأمین غذا و داروی مردم بود.
وی همچنین از ایجاد جداول روزانه برای رصد ۲۷ قلم کالا و خدمات مورد نیاز مردم خبر داد و گفت همکاران سازمان برنامه در سراسر کشور وضعیت این اقلام را بررسی و گزارش میکردند تا کمبودهای احتمالی در استانها و شهرستانها شناسایی شود.
بازدید سرزده از ۱۵ استان در شب عید
پورمحمدی با اشاره به اقدامات دولت برای مدیریت شرایط اقتصادی گفت در شب عید و در فاصله هفت روز از ۱۵ استان بازدید کرده است.
وی افزود این سفرها بدون اطلاع قبلی استانداران انجام میشد تا وضعیت واقعی استانها بررسی شود. در جریان این بازدیدها، نگرانیهای مسئولان استانی نیز بررسی و برای رفع آنها تصمیمگیری میشد.
معاون رئیسجمهور همچنین به پرداخت زودتر یارانه و حقوق در شب عید اشاره کرد و گفت دولت تلاش داشت در شرایط حساس، فشار اقتصادی بر مردم را کاهش دهد.
پیشبینی حمله به رهبر انقلاب در جلسات امنیتی
رئیس سازمان برنامه و بودجه گفت در جلسات میان فرماندهان، احتمال حمله دشمن و هدف قرار گرفتن رهبر انقلاب نیز مورد بررسی قرار گرفته بود.
وی افزود چند نفر از فرماندهان از جمله سردار عبداللهی و شهید پاکپور نسبت به این موضوع ابراز نگرانی کرده بودند. پورمحمدی گفت پس از آن، در دیداری با رهبر جدید، این نگرانی را مطرح کرده و خواستار اطمینان از حفظ ثبات کشور در صورت وقوع چنین حادثهای شده است.
پورمحمدی درباره شهید پاکپور نیز گفت او پیشبینی کرده بود که ممکن است در جریان حملات به شهادت برسد و برای چنین شرایطی، جانشینان خود را از قبل برای ادامه عملیات آماده کرده بود.
وی افزود بر اساس این تدبیر، اگر فرمانده در زمان مشخصی دستور عملیات را صادر نمیکرد، جانشین او اختیار اقدام داشت و در صورت عدم دریافت فرمان از جانشین اول، فرمانده بعدی نیز وارد عمل میشد.
حمایت دولت از نیروهای مسلح
رئیس سازمان برنامه و بودجه درباره بودجه حوزه دفاعی گفت دولت در حد توان خود، حمایت مالی لازم را انجام داده و حتی در برخی موارد بخشی از سهم خود را فراتر از الزامات قانونی کاهش داده تا منابع سریعتر در اختیار نیروهای مسلح قرار گیرد.
پورمحمدی تأکید کرد امنیت در سال گذشته اولویت نخست دولت بوده است و سازمان برنامه و بودجه نیز به عنوان عضو شورای عالی امنیت ملی وظیفه داشته واقعیات مربوط به منابع، ذخایر، درآمدها و هزینهها را بدون بزرگنمایی یا کوچکنمایی ارائه کند.
وی افزود اینکه سازمان برنامه اعلام کند کشور توان جنگیدن دارد یا ندارد، در صلاحیت این سازمان نیست، اما بیان دقیق وضعیت اقتصادی و منابع کشور وظیفه آن است.
پورمحمدی گفت سازمان برنامه گزارشها را با دقت و حتی با سوءظن بررسی میکند و خسارتهای اعلامشده نیز پیش از پذیرش باید راستیآزمایی شوند؛ زیرا به گفته وی، اگر مخاطرات کشور به مسئولان اعلام نشود، به معنای پشت کردن به کشور خواهد بود.
عملکرد دولت در جنگ و مدیریت زیرساختها
معاون رئیسجمهور با اشاره به عملکرد دولت در جریان جنگ گفت دستگاههای اجرایی در آن شرایط بسیاری از تشریفات معمول را کنار گذاشتند و با سرعت بیشتری تصمیم گرفتند.
وی با اشاره به حملات به زیرساختهای انرژی گفت خطوط انتقال فرآورده در برخی نقاط آسیب دید، اما مجموعه پالایش و پخش در مدت کوتاهی مسیرهای جایگزین ایجاد کرد تا سوخت به مناطق مختلف کشور برسد.
پورمحمدی همچنین از عملکرد وزارت نفت و وزارت نیرو در جریان جنگ تمجید کرد و گفت با وجود آسیب دیدن حدود ۲ هزار نقطه برق کشور، نیروهای وزارت نیرو در کوتاهترین زمان ممکن برای بازگرداندن شبکه وارد عمل شدند.
رئیس سازمان برنامه و بودجه در پایان تأکید کرد دولت تلاش کرد میزان تابآوری کشور را افزایش دهد و در شرایط جنگی، دستگاههای اجرایی و نیروهای مسلح با انسجام بیشتری برای حفظ خدمات و تأمین نیازهای مردم فعالیت کردند.
