«کریستوفر اس. چیویس»، عضو ارشد و مدیر برنامه هنر کشورداری آمریکا در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، در یادداشتی در روزنامه گاردین نوشت که جنگهای ایران و اوکراین در حال درهمتنیده شدن به شکلی خطرناک هستند.
وی با اشاره به حوادث اخیر در اروپا و کشف پهپادهای مسلح در نزدیکی فرودگاه لایپزیگ-هاله آلمان، این تحولات را نشانهای از نزدیکتر شدن پیامدهای جنگ اوکراین به دیگر کشورهای اروپایی دانست.
چیویس نوشت سفر اخیر «جان رتکلیف»، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، به مسکو در شرایطی انجام شد که نگرانیها درباره حملات روسیه به قلمرو کشورهای عضو ناتو افزایش یافته است.
به نوشته وی، رتکلیف در مسکو درباره حمله به قلمرو ناتو هشدار داده، از مقامهای روس خواسته است حمایت از ایران را کاهش دهند، درباره پیامدهای تشدید جنگ در اوکراین هشدار داده و برای دستیابی به توافقی با اوکراین برای پایان دادن به جنگ تلاش کرده است.
این تحلیلگر آمریکایی با وجود ضروری دانستن تلاش دیپلماتیک واشنگتن، تاکید کرد سیاست دولت دونالد ترامپ در قبال جنگ ایران با تلاشهای آن برای پایان دادن به جنگ اوکراین در تضاد قرار دارد.
وی نوشت: «آنها به جای خروج از طوفان، در حال حرکت به سمت آن هستند.»
چیویس با اشاره به گزارشهایی درباره کاهش شدید ذخایر موشکهای رهگیر آمریکا در پی جنگ با ایران، افزود که این گزارشها ممکن است ولادیمیر پوتین را به این نتیجه رسانده باشد که آمریکا بار دیگر در خاورمیانه گرفتار شده و فرصت بیشتری برای تشدید حملات علیه اوکراین در اختیار دارد.
وی همچنین به نقش مستقیمتر اوکراین در تحولات مرتبط با جنگ ایران اشاره کرد و نوشت که اوکراین ۲۲۸ متخصص و محمولههایی از پهپادها را برای کمک به کشورهای حاشیه خلیج فارس در دفاع در برابر حملات موشکی ایران اعزام کرده است.
به نوشته وی، اوکراین همچنین در اواخر ژوئیه یک کشتی تجاری ایرانی را هدف قرار داد و در مقابل، روسیه اطلاعات میدانی در اختیار ایران قرار داده است که میتواند حملات این کشور را مرگبارتر کند. مسکو همچنین پیشتر از پهپادهای طراحیشده توسط ایران برای حمله به اوکراین استفاده کرده است.
چیویس معتقد است هر دو جنگ، همزمان در حال وخیمتر شدن و حرکت به سمت بنبست هستند.
وی با اشاره به فشارهای اقتصادی بر روسیه در پی حملات اوکراین به پالایشگاههای نفت و مراکز لجستیکی این کشور، هشدار داد فشار بر پوتین لزوماً به خویشتنداری منجر نمیشود و میتواند او را به سمت تشدید جنگ سوق دهد؛ بهویژه اگر کرملین تصور کند آمریکا به دلیل جنگ در خاورمیانه از تمرکز بر اوکراین فاصله گرفته است.
این تحلیلگر آمریکایی وضعیت کنونی را با تصمیمهای پرهزینه رهبران جنگی در طول تاریخ مقایسه کرد و نوشت ولادیمیر پوتین، ولودیمیر زلنسکی و دونالد ترامپ همگی با معضل «هزینههای انجامشده» روبهرو هستند؛ معضلی که در موارد تاریخی موجب ادامه عملیات نظامی بیحاصل شده است.
وی هشدار داد که در صورت تداوم این روند، هزینهها و خطرات تشدید تنش افزایش خواهد یافت و دو درگیری بیش از پیش با یکدیگر پیوند خواهند خورد.
نقش چین در معادله ایران و اوکراین
چیویس در ادامه به دیدار «شی جینپینگ»، رئیسجمهوری چین، و ولادیمیر پوتین اشاره کرد و نوشت که دو طرف در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، همراه با رئیسجمهور ایران، درباره تقویت پیوند بازارهای انرژی و واکنش به فشارهای اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران گفتوگو کردند.
به نوشته وی، پکن ممکن است خواهان ادامه هیچیک از این دو جنگ نباشد، اما همزمان نمیخواهد روسیه یا ایران بهطور کامل شکست بخورند و همچنان از ظرفیت قابل توجهی برای کمک به تهران و مسکو در مقابله با پیامدهای اقتصادی و انسانی جنگ برخوردار است.
این تحلیلگر آمریکایی سفر رتکلیف به مسکو را بهویژه در شرایط عملیات روسیه در «منطقه خاکستری» اروپا ضروری دانست، اما تاکید کرد که چنین اقدامی بهتنهایی کافی نیست.
وی با اشاره به سفر «ویلیام برنز»، رئیس پیشین سیا، به مسکو پیش از حمله روسیه به اوکراین، نوشت هشدارهای آن زمان نیز با بیتوجهی روسیه روبهرو شد و احتمال دارد تلاش رتکلیف نیز با سرنوشت مشابهی مواجه شود.
پیشنهادهایی برای پایان جنگهای ایران و اوکراین
چیویس در بخش دیگری از یادداشت خود خواستار تدوین برنامههای روشنتر برای پایان دادن به هر دو جنگ از طریق مشوقهای سیاسی شد.
وی پیشنهاد کرد واشنگتن با ایران به توافق برسد و در ازای برقراری یک آتشبس واقعی و ایجاد چارچوبی برای کنترل مشترک تنگه هرمز توسط کشورهای ساحلی، داراییهای ایران را آزاد و تحریمها را کاهش دهد.
این تحلیلگر همچنین پیشنهاد کرد آمریکا برای جبران پیامدهای چنین توافقی، تنوعبخشی به منابع و مسیرهای تامین انرژی را دنبال کند؛ از جمله از طریق مسیرهای جایگزین انتقال انرژی از منطقه، استفاده از منابعی مانند ونزوئلا و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر.
چیویس درباره اوکراین نیز نوشت که این کشور باید موضوع بیطرفی را جدیتر دنبال کند و درباره اینکه آیا حفظ بخش باقیمانده دونباس که در اختیار کییف است، ارزش ادامه نامحدود جنگ را دارد یا خیر، بحث جدی صورت گیرد.
هشدار درباره تکرار تجربه پیش از جنگ جهانی اول
چیویس در پایان با اشاره به شباهتهای جهان امروز با شرایط پیش از جنگ جهانی اول، هشدار داد که درگیریهای منطقهای حلنشده میتوانند به «بشکههای باروتی» تبدیل شوند که یک آتشسوزی جهانی را رقم میزنند.
وی با تاکید بر درهمتنیده شدن جنگهای ایران و اوکراین و نبود چشماندازی برای پایان آنها، به رهبران جهان هشدار داد که تاریخ محکوم به تکرار نیست، اما برای شناخت خطراتی که جهان امروز با آنها روبهروست، نیازی به مورخ بودن نیست و میتوان از ناتوانی سیاستمداران در آرام کردن این «طوفانها» ابراز نگرانی کرد.
